Bài 1: Người cựu chiến binh xây dựng Khu lưu niệm Bác Hồ

Lời toà soạn: Có những ngọn lửa không được thắp lên từ những bài giảng, cũng chẳng bắt đầu bằng những lời hiệu triệu. Nó được truyền từ một người cha từng đi qua chiến tranh sang người con bằng những câu chuyện giản dị, bằng cách sống và cả những trang thơ cũ... Rồi từ người con, ngọn lửa ấy lại được trao cho những cán bộ trẻ trong một Chi bộ thuộc ngành Kiểm sát nhân dân. Ở VKSND Khu vực 3 - TP Đà Nẵng, câu chuyện về một gia đình, một người cán bộ và một tập thể vì thế trở thành câu chuyện về cách xây dựng con người, xây dựng tổ chức và đưa những chủ trương mới vào cuộc sống. Loạt phóng sự 4 kỳ sẽ chia sẻ câu chuyện này…

* Khu lưu niệm Bác Hồ giữa đại ngàn

Con đường lên xã Trà My, TP Đà Nẵng có những đoạn quanh co giữa núi rừng. Đi thêm một quãng, qua những ngôi nhà nép dưới tán cây, khu lưu niệm Bác Hồ của gia đình cựu chiến binh Võ Như Thông hiện ra khá bình dị. Không cổng lớn, không vẻ bề thế, trong khu vườn xanh, bức tượng Bác Hồ bằng đá trắng cao gần 2m đứng hướng về dòng sông Trường và dãy Hòn Bà - nơi từng là căn cứ của Khu ủy Khu 5 và Bộ Tư lệnh Quân khu 5 trong kháng chiến.

Khu lưu niệm được xây dựng tại huyện miền núi Bắc Trà My (tỉnh Quảng Nam cũ). Phía sau tượng là nhà thờ Bác và gian nhà ba gian trưng bày sách, báo, hình ảnh, hiện vật, thơ văn mà ông Thông sưu tầm trong nhiều năm. Bức tượng được an vị tháng 8/2008, nhà thờ hoàn thành tháng 6/2009 và đến năm 2011, gia đình làm thêm gian trưng bày…

CCB Võ Duy Thông bên Khu lưu niệm Bác Hồ trong khuôn viên gia đình. Ảnh: Cổng TTĐT TP Đà Nẵng.

CCB Võ Như Thông sinh năm 1934, quê xã Điện Nam, huyện Điện Bàn, tỉnh Quảng Nam, nay thuộc TP Đà Nẵng. Gia đình ông có truyền thống cách mạng. Cha và hai em trai là liệt sĩ; mẹ và chị ruột là Mẹ Việt Nam Anh hùng; bản thân ông và một người anh ruột đều là thương binh. Mới 13 tuổi, ông đã tham gia cách mạng, rồi trải qua hai cuộc kháng chiến. Trong kháng chiến chống Pháp, tại Quảng Nam Trường Định, ông từng tham gia hàng chục trận đánh sinh tử, trực tiếp bắt sống 5 tên địch. Những năm tháng sau đó đưa người thanh niên ấy qua nhiều địa bàn chiến đấu, từ Quân khu IV, Quảng Đà đến chiến trường Khu V...

Vợ chồng CCB Võ Duy Thông bên các kỷ vật thời kháng chiến.

Những kỷ vật đã đi theo ông suốt những năm tháng chiến tranh ác liệt, gian khổ, hy sinh.

Nhưng trong ký ức của ông, có một cuộc gặp đặc biệt, thiêng liêng hơn nhiều những chiến công sau những trận đánh. Năm 1954, sau khi tập kết ra Bắc, ông được gặp Bác Hồ trong một lần Bác đến thăm Sư đoàn 324, Quân khu 4, đóng quân ở Nam Đàn (Nghệ An) năm 1961. Hôm ấy, các đơn vị tập trung tại một bãi đất rộng để nghe Bác nói chuyện. Đúng lúc loa phóng thanh gặp trục trặc, Bác bước xuống gần các chiến sĩ. Ông Thông đứng ở hàng đầu, được Bác hỏi thăm, động viên... Hơn 70 năm sau, ông vẫn nhớ: “Chưa bao giờ tôi được nhìn thấy Bác gần như thế, nghe giọng Bác ấm áp, rõ ràng như thế”.

Cuộc gặp ấy trở thành một ký ức theo ông suốt cuộc đời. Tháng 1/1964, trước khi trở lại miền Nam, ông phải đổi tên để giữ bí mật. Ông chọn cái tên Tử Vi Dân, với ý nghĩa vì Nhân dân sẵn sàng hy sinh. Từ đó, cái tên ấy theo ông trên chiến trường. Giữa những ngày mưa lụt Trường Sơn, đói lả, bom gầm, ông cảm thán viết lên những câu thơ: “Bác Hồ ơi! Những ngày gian khổ nhất/ Mưa lụt Trường Sơn, đói lả, bom gầm/ Chúng con tựa vào nhau nghe lời Bác/ Lòng dặn lòng sống chết chẳng phân vân...”.

CCB Võ Duy Thông kể chuyện truyền thống

Một lần dọn lại những di vật của gia đình, Võ Thị Trúc Lâm bất ngờ tìm thấy một tập thơ viết tay của cha. Cầm tập thơ của cha, chị nói mình xúc động bởi lần đầu tiên nhìn thấy phía sau hình ảnh một người lính cách mạng là một con người rất đời thường: cũng nhớ nhà, cũng thiếu thốn, cũng có những phút yếu lòng, nhưng vẫn giữ được sự lạc quan và niềm tin. Mùa Xuân năm 1965, giữa chiến trường ác liệt, không có mâm cỗ Tết, cũng chẳng có những món ăn mà người ta thường chờ đợi vào đêm cuối năm, chỉ có rau rừng, ốc đá và ba lon gạo. Ông vẫn làm thơ với tinh thần lạc quan: “Tết này vỏn vẹn ba lon gạo/ Một nạm rau xanh nấu một nồi/ Một nồi ốc đá tối ba mươi/ Hai đứa nhìn nhau mỉm miệng cười…”.

Ông không chỉ làm thơ, năm 1965, khi được Thường vụ Khu ủy Khu 5 điều động sang đào tạo cán bộ Đội Thanh niên xung phong thoát ly thường trực khóa I của Quân khu 5, ông gặp một vấn đề rất cụ thể: có những thanh niên không muốn vào lực lượng Thanh niên xung phong vì cho rằng không “oai” như bộ đội. Ông viết bài hát “Tiến lên đường” để khơi dậy tinh thần của những người trẻ đang đứng trước lựa chọn cống hiến cho đất nước.

Kỷ vật trưng bày tại Nhà lưu niệm Bác Hồ của CCV Võ Duy Thông.

Bài thơ CCB Võ Duy Thông viết năm 1970 khi được tin người em trai là Võ Như Lại hy sinh.

Hơn 90 tuổi, trong một lần nói chuyện với đoàn viên VKSND, ông vẫn hát lại bài hát ấy bằng giọng hào sảng: “Tiến lên đường, tiến lên đường/ Đội quân thanh niên xung phong/ Tiến lên đường chiến đấu...”. Rồi: “Thề vì dân hy sinh chúng ta quên mình/ Hiến tuổi xuân cho cuộc đời đấu tranh chung…”.

Sau ngày đất nước thống nhất, CCB Võ Như Thông cùng vợ con rời Đà Nẵng lên huyện miền núi Bắc Trà My (cũ) sinh sống. Ông nói với các con rằng nếu không có đồng đội và đồng bào giúp đỡ, có lẽ ông đã không sống đến ngày trở về. Khi bị thương, ông được đồng đội cõng qua rừng; khi đói, đồng bào cho nắm rau, trái bắp, miếng cơm, hạt muối. Trà My vì thế với ông không chỉ là nơi từng chiến đấu, mà còn là nơi ông mang một món nợ ân tình trở về để trả.

Ngày Quốc khánh hằng năm, gia đình ông làm cơm giỗ Bác Hồ. Ban đầu chỉ là việc của gia đình. Rồi bà con trong vùng biết chuyện, tự nguyện đến ngày một đông. Năm 2007, ông bàn với vợ dựng tượng và nhà thờ Bác. Người vợ đồng tình, thậm chí đưa toàn bộ tiền tiết kiệm của gia đình để ông đặt tượng Bác ở làng đá Non Nước. Tượng Bác bằng đá trắng được đưa về khu vườn tháng 8/2008. Một năm sau, nhà thờ hoàn thành. Đến năm 2011, gia đình tiếp tục dựng gian nhà ba gian để trưng bày tư liệu, hình ảnh, sách báo, thơ văn về Bác.

Vợ chồng CCB Võ Như Thông bên bàn thờ Đại tướng Võ Nguyên Giáp - trong khuôn viên Nhà lưu niệm.

Mỗi dịp Quốc khánh hay ngày lễ trọng của đất nước và Quân đội nhân dân (22/12), người dân quanh vùng mang theo quả chín, bó hoa, nắm gạo từ trong vườn đến làm giỗ Bác cùng ông Thông. Ông tự tay viết văn cáo dâng lễ, rồi kể cho con cháu, học sinh và người dân về cuộc đời, đạo đức, nhân cách của Bác.

Ông Thông từng nói một câu rất giản dị về lý do dựng tượng Bác: “Mình là lính Cụ Hồ, tại sao mình không dựng tượng Bác để tỏ lòng tôn kính cũng như để giáo dục cháu con học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh?”. Cũng vì thế, khu vườn nhỏ ấy dần trở thành một nơi sinh hoạt truyền thống. Nhiều trường học, chi đoàn, chi bộ tìm đến và coi đây là địa chỉ đỏ để giáo dục truyền thống, tổ chức lễ kết nạp đảng viên, đoàn viên. Có những buổi, ông trực tiếp kể chuyện về những năm tháng chiến đấu của mình, về Bác Hồ, về đồng đội.

Đoàn viên VKSND khu vực 3 nghe CCB Võ NhưThông kể chuyện lần gặp Bác Hồ.

“Trong kháng chiến, làm theo lời Bác chiến đấu ngoan cường, thà chết chứ không làm nô lệ; trong thời bình, làm theo lời Bác xây dựng quê hương đất nước giàu đẹp. Mình là lính Cụ Hồ, tại sao mình không dựng tượng Bác để tỏ lòng tôn kính cũng như để giáo dục cháu con học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh?" - ông chia sẻ thêm.

Hôm nay, trực tiếp dâng hương, dâng hoa lên bàn thờ Bác Hồ, được nghe CCB Võ Như Thông kể chuyện, các bạn đoàn viên đều xúc động và cảm phục. Một bạn khẽ hỏi Trúc Lâm: “Sao giữa bom đạn như vậy mà bác vẫn làm thơ được hả chị?”. Chị trả lời: “Có lẽ vì thơ là cách những người lính giữ cho mình không gục ngã”.

Vợ chồng CCB Võ Như Thông và con gái - Võ Thị Trúc Lâm, Phó viện trưởng VKSND khu vực 3 TP Đà Nẵng.

Buổi gặp mặt tại Khu lưu niệm rồi cũng đến lúc kết thúc. Nhắn nhủ với các bạn trẻ mang màu áo thiên thanh, người cựu binh già không nhắc đến chiến công, ông chỉ nhắc những người trẻ phải biết sống có trách nhiệm, biết ơn những người đã hy sinh…

Nắng cuối Thu vẫn trải nhẹ trên khu vườn. Nén hương trước tượng Bác chậm rãi tan vào chiều. Trúc Lâm cẩn thận khép lại tập thơ của cha, mang theo những trang giấy đã ngả màu. Có lẽ, câu chuyện về người lính năm xưa cũng từ đó mà đi xa hơn khu vườn nhỏ. Nó theo người con vào nghề Kiểm sát, qua những năm tháng làm nghề, và tiếp tục được kể lại cho những người trẻ hôm nay.

Bạn chiến đấu và các CCB thăm Nhà lưu niệm Bác Hồ.

(Còn tiếp bài 2: Từ những trang thơ của cha đến bản lĩnh người Kiểm sát viên)