Bài 2: Từ những trang thơ của cha đến bản lĩnh người Kiểm sát viên

* Giữ “cái đầu lạnh”, không để mất “trái tim ấm”

Trong căn phòng lưu giữ những kỷ vật của gia đình, Võ Thị Trúc Lâm cẩn thận mở từng trang một tập thơ đã cũ. Những trang giấy mang màu thời gian, nét chữ không còn thật rõ, nhưng với bà, đó là một trong những tài sản quý giá nhất mà cha mình để lại.

Người viết những dòng thơ ấy là ông Võ Như Thông, cha của chị, dưới bí danh Tử Vi Dân trong những năm chiến đấu ở chiến trường Khu 5. Những câu thơ không cầu kỳ. Có cái Tết giữa rừng chỉ với “ba lon gạo”, “một nồi ốc đá tối ba mươi”; có nỗi nhớ đồng đội, nhớ người thân nơi hậu phương; có niềm tin vào ngày đất nước thống nhất. Có những bài viết tặng đồng đội công binh mở đường Trường Sơn, những dòng gửi về hậu phương giữa những ngày mong tin thư.

Kiểm sát viên trung cấp Võ Thị Trúc Lâm (ngoài cùng bên trái) và các đồng nghiệp nghe cha - CCB Võ Duy Thông kể chuyên truyền thống.

Tập thơ được Trúc Lâm tình cờ tìm thấy trong một lần dọn lại những di vật của gia đình. Trước đó, những năm tháng chiến đấu của cha chỉ hiện lên trong chị qua những câu chuyện kể. Nhưng khi cầm những trang thơ trên tay, chị như nhìn thấy một người lính trẻ khác hẳn: giữa rừng sâu, thiếu thốn và bom đạn, vẫn có nỗi nhớ nhà, tình đồng đội, sự lạc quan và một niềm tin không lay chuyển. Từ những trang viết ấy, chị hiểu thêm rằng sự kiên định, tình đồng chí, lòng trung thành với lý tưởng mà cha mẹ truyền lại không phải những điều được nói ra một cách giáo điều, nó được hình thành từ chính những năm tháng họ đã sống.

“Trước đây tôi chỉ biết cha từng tham gia cách mạng qua lời kể, nhưng đọc những trang thơ ấy, tôi mới thấy rõ hơn tâm tư, tình cảm rất con người của cha trong những năm tháng gian khổ nhất”, Trúc Lâm chia sẻ.

CCB Võ Như Thông với kỷ vật thời kháng chiến.

Ông Võ Như Thông tham gia cách mạng từ năm 13 tuổi, trải qua hai cuộc kháng chiến. Người cha ít khi kể chuyện chiến tranh. Ông cũng không dạy các con bằng những bài học lý luận, ông dạy các con cách sống: “Sống phải nhớ ơn những người đã ngã xuống, đã cưu mang mình. Ba chỉ muốn con cháu và những người đến đây hiểu được cái giá của hòa bình hôm nay, hiểu vì sao phải biết ơn những người đã hy sinh và sống có trách nhiệm hơn”.

Những điều ấy theo Trúc Lâm vào nghề Kiểm sát lúc nào không hay. Với Trúc Lâm, những câu chuyện ấy không nằm lại trong ký ức gia đình. Nó đi theo chị vào nghề. Tròn 30 năm trong ngành Kiểm sát nhân dân, Võ Thị Trúc Lâm đã lập nhiều thành tích xuất sắc, thể hiện bản lĩnh của người Kiểm sát viên trong màu áo thiên thanh…

Phó Bí thư Chi bộ, Phó viện trưởng VKSND khu vực 3- TP Đà Nẵng Võ Thị Trúc Lâm chủ trì họp đơn vị.

Chị vào ngành Kiểm sát ngày 1/4/1996. Hơn hai mươi năm sau, năm 2018, chị được giao thực hành quyền công tố, kiểm sát xét xử vụ án Trần Đồng cùng đồng phạm về tội tham ô tài sản xảy ra tại Ban Quản lý rừng phòng hộ Sông Tranh, một vụ án gây chấn động ở Bắc Trà My, tỉnh Quảng Nam (cũ). Các bị can đều là cán bộ, công chức, có chức vụ quản lý, quan hệ xã hội rộng, chuyên môn sâu. Một bị can không đồng ý với nội dung buộc tội, khiếu nại cho rằng công trình đã hoàn thành, nghiệm thu nên việc quy kết tham ô là không thỏa đáng. Hồ sơ được rút về Viện để trực tiếp điều tra, làm rõ những nội dung theo đơn khiếu nại.

Đây cũng là một trong những lần đầu chị trực tiếp thực hiện quyền năng điều tra trong một vụ án phức tạp như vậy. Cùng thời điểm ấy, con trai chị còn rất nhỏ. Có ngày đúng dịp sinh nhật tròn một tuổi của con, chị vẫn phải bế con vào trại tạm giam. Đang hỏi cung, con khát sữa, quấy khóc; chị tạm dừng công việc của Kiểm sát viên để làm công việc của một người mẹ, rồi khi con ngủ lại tiếp tục. Có những hôm hai mẹ con về đến nhà lúc 22 giờ đêm.

KSV Võ Thị Trúc Lâm trong lần trực tiếp kiểm sát khám nghiệm hiện trường vụ phá rừng tại huyện Bắc Trà My (tỉnh Quảng Nam cũ). Ảnh TL

Nhưng có lẽ câu chuyện nghề nghiệp được chị nhớ nhất lại là vụ Phan Thị Ngân Hồng, một mắt xích trong đường dây mua bán trái phép chất ma túy. Hồng ngoan cố, không chịu cung cấp mật khẩu điện thoại, trong khi cơ quan tố tụng đứng trước khả năng phải gia hạn tạm giữ. Trúc Lâm khi đọc hồ sơ đã dừng lại ở một chi tiết: Hồng đang nuôi con chưa đầy 3 tháng tuổi. Chị hỏi Kiểm sát viên Trần Lê Phượng: “Làm sao để có thể không phải quyết định tạm giữ, trong khi Hồng vẫn chưa chịu cung cấp mật khẩu điện thoại?”. Sau đó, chị hướng dẫn Phượng thay đổi cách đấu tranh, đồng thời quyết định thay đổi biện pháp ngăn chặn để Hồng được về với con. Hồng sau đó đã bật khóc, tự nguyện cung cấp mật khẩu và khai báo thành khẩn toàn bộ hành vi liên quan đến đường dây ma túy.

Kiểm sát viên Trần Lê Phượng - một cán bộ dưới quyền Trúc Lâm nói điều chị học được ở người lãnh đạo của mình là “cái đầu lạnh” nhưng phải giữ được “trái tim ấm”. Nhận xét ấy không phải một lời khen chung chung. Nó xuất phát từ một tình huống nghề nghiệp mà ở đó, sự nghiêm minh không bị buông lỏng, nhưng pháp luật cũng không được áp dụng một cách máy móc.

Bức ảnh KSV Võ Thị Trúc Lâm tại hiện trường đã giành giải Nhất thể loại ảnh đơn, Cuộc thi "Nét đẹp cán bộ công chức ngành Kiểm sát" do Báo Bảo vệ pháp luật VKSND tối cao tổ chức. Ảnh: Trần Công Lý

KSV Võ Thị Trúc Lâm trong lần xuống khám nghiệm vụ cháy rừng. Ảnh: Trần Công Lý

* Từ tình yêu nghề đến những bài ca

Có những lần chị trèo đèo, lội suối vào rừng sâu để kiểm sát khám nghiệm các vụ phá rừng, cháy rừng. Một bức ảnh do Hạt trưởng Hạt Kiểm lâm Bắc Trà My Trần Công Lý chụp chị trên đường vào hiện trường sau đó đoạt giải Nhất thể loại ảnh đơn trong cuộc thi “Nét đẹp cán bộ công chức ngành Kiểm sát” do VKSND tối cao (Báo Bảo vệ pháp luật được giao chủ trì) tổ chức. Chị cũng từng đạt giải Nhì cuộc thi “Tìm hiểu truyền thống 60 năm ngành Kiểm sát nhân dân”. Từ những tháng ngày đọc tài liệu, tìm hiểu lịch sử Ngành, chị sáng tác ca khúc “Vinh quang ngành Kiểm sát nhân dân Việt Nam”, rồi “Chiến trường không tiếng súng” trong thời gian chống dịch COVID-19...

Đồng chí Trần Công Phàn - Phó Viện trưởng VKSND tối cao trao Giải cho các tác giả Cuộc thi Tìm hiểu truyền thống 60 năm ngành KSND (năm 2020). KSV Võ Thị Trúc Lâm (thứ ba từ trái qua).

Đáng chú ý, bài hát “Vinh quang ngành Kiểm sát nhân dân Việt Nam” không đến từ một người học âm nhạc. Chị tự viết lời, tự hát, rồi nhờ một thầy giáo dạy nhạc giúp đặt vào khuông nhạc. Có lúc hai thầy trò ngồi cả buổi trưa bên cây đàn để chấm từng nốt. Chị nói với chúng tôi: “Truyền thống gia đình, tấm gương người Cha cùng tình yêu mãnh liệt với ngành Kiểm sát đã tiếp sức cho tôi làm được những điều tưởng chừng như không thể!”.

Ông Võ Như Thông từng viết trong bài thơ “Chính vì lẽ ấy”, hoàn thành tháng 7/1988: “Tôi như hạt cát vàng/ Giữa bãi sa mạc mênh mông/ Chính vì lẽ ấy!/ Tôi không bao giờ dám nhắc tới chiến công” hoặc “Bởi tôi không có phút cúi đầu trước một người còn sống!”. Ông viết những câu ấy sau khi một đại úy Quân đội nhân dân đến thăm nhà và hỏi vì sao ông dùng bàn ghế tre, trong khi bản thân từng có những đóng góp đủ để được hưởng một số “tiêu chuẩn” tốt hơn.

KSV Võ Thị Trúc Lâm trao đổi công việc với cán bộ trẻ.

Một người lính chọn sống giản dị sau chiến tranh. Một người con bước vào nghề Kiểm sát và nhiều lần đứng trước những vụ án khó. Hai cuộc đời ở hai thời điểm khác nhau, nhưng cùng gặp nhau ở một điều: làm việc phải có nguyên tắc, đã nhận trách nhiệm thì không lùi bước, và khi đứng trước số phận của một con người thì càng phải thận trọng.

Võ Thị Trúc Lâm kể chuyện cha cho những người trẻ không phải để họ biết thêm một nhân vật trong quá khứ. Chị muốn họ hiểu vì sao một người có thể giữ được mình giữa những năm tháng khắc nghiệt như thế. Và có lẽ chính chị cũng đang tiếp tục trả lời câu hỏi ấy bằng công việc của mình. Từ những trang thơ cũ, từ khu vườn có tượng Bác giữa núi rừng Trà My, một câu chuyện gia đình đã bước ra ngoài phạm vi của một gia đình. Nó trở thành một phần ký ức chung của những người trẻ trong Chi bộ VKSND khu vực 3 - TP Đà Nẵng hôm nay.

Đón nhận giấy khen đột xuất của UBND phường Thanh Khê, TP Đà Nẵng.

(Đón xem Bài 3: Khi việc học Bác bắt đầu từ những việc hằng ngày"