Kiến tạo phán quyết nghiêm minh tại cấp phúc thẩm

Thực tiễn cho thấy, ở những vụ án phức tạp, quy mô lớn, việc kịp thời phát hiện hạn chế của bản án sơ thẩm để kháng nghị phúc thẩm có ý nghĩa đặc biệt, góp phần bảo đảm xử lý đúng người, đúng tội.

Vụ án “mua bán trái phép hóa đơn và vận chuyển trái phép tiền tệ qua biên giới” tại tỉnh T.N. là minh chứng điển hình. Từ năm 2019 đến cuối năm 2023, các bị cáo do Nguyễn Phi H. và Nguyễn Văn Q. cầm đầu đã lập nhiều doanh nghiệp “ma”, lợi dụng chính sách ưu đãi thuế để hợp thức hóa hồ sơ xuất nhập khẩu, mua bán trái phép hóa đơn giá trị gia tăng và che giấu việc vận chuyển tiền qua biên giới.

Cơ quan điều tra xác định, các bị cáo đã xuất hàng nghìn hóa đơn khống với giá trị hàng chục nghìn tỉ đồng, đồng thời vận chuyển trái phép hơn 246 triệu USD sang Campuchia nhằm trục lợi bất chính. Hành vi này gây thất thu lớn cho ngân sách, ảnh hưởng nghiêm trọng đến trật tự quản lý kinh tế và an ninh tài chính.

Kiểm sát viên cao cấp Bùi Như Lạc, cán bộ đề xuất lãnh đạo ban hành Quyết định kháng nghị và thực hành quyền công tố và kiểm sát xét xử tại cấp phúc thẩm.

Tại bản án sơ thẩm, TAND tỉnh T.N. đã tuyên phạt các bị cáo về các tội danh liên quan. Tuy nhiên, Viện kiểm sát nhận thấy việc áp dụng hình phạt đối với một số bị cáo chưa tương xứng, còn có sự chênh lệch giữa vai trò và hậu quả hành vi, ảnh hưởng đến tính răn đe và niềm tin xã hội.

Trên cơ sở đó, Viện kiểm sát hai cấp đã ban hành hai Quyết định kháng nghị phúc thẩm, đề nghị tăng nặng hình phạt, chuyển từ phạt tiền sang phạt tù đối với một số trường hợp, đồng thời xử lý nghiêm các bị cáo giữ vai trò chủ mưu, cầm đầu.

Ngày 19 và 26/1/2026, Tòa phúc thẩm Tòa án nhân dân tối cao tại TP HCM đã mở phiên tòa xét xử phúc thẩm vụ án. Tại phiên tòa, Hội đồng xét xử đã xem xét toàn diện các tài liệu, chứng cứ có trong hồ sơ vụ án, kết quả tranh tụng công khai cũng như nội dung kháng nghị của Viện kiểm sát.

Trên cơ sở đó, Hội đồng xét xử nhận định rằng kháng nghị là có căn cứ, phù hợp với diễn biến khách quan của vụ án và đúng quy định của pháp luật. Hội đồng xét xử nhấn mạnh rằng hành vi phạm tội của các bị cáo là đặc biệt nghiêm trọng, diễn ra trong thời gian dài, có tổ chức chặt chẽ, gây hậu quả lớn đối với nền kinh tế và trật tự xã hội, do đó cần thiết phải áp dụng hình phạt nghiêm khắc hơn để bảo đảm tính răn đe và phòng ngừa chung.

Từ những phân tích nêu trên, Tòa án cấp phúc thẩm đã quyết định chấp nhận toàn bộ hai kháng nghị của Viện kiểm sát hai cấp, sửa Bản án sơ thẩm theo hướng tăng nặng hình phạt đối với nhiều bị cáo, áp dụng hình phạt tù thay cho hình phạt tiền trong những trường hợp cần thiết, đồng thời bảo đảm sự tương xứng giữa vai trò, hành vi và hậu quả mà từng bị cáo đã gây ra. Quyết định này không chỉ thể hiện sự đánh giá khách quan, toàn diện của Hội đồng xét xử mà còn phản ánh sự thống nhất trong nhận thức và áp dụng pháp luật giữa các cơ quan tiến hành tố tụng.

Việc kháng nghị được chấp nhận toàn bộ là kết quả của quá trình kiểm sát chặt chẽ, chủ động và có trách nhiệm của Viện kiểm sát trong hoạt động tố tụng hình sự.

Qua đó, một lần nữa khẳng định quyền kháng nghị không chỉ là thẩm quyền pháp lý được trao mà còn là phương tiện quan trọng để Viện kiểm sát thực hiện chức năng bảo vệ pháp luật, bảo vệ lợi ích của Nhà nước, quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân. Đồng thời, kết quả này cũng cho thấy vai trò “kiến tạo” của Viện kiểm sát trong việc góp phần định hướng phán quyết của Tòa án theo hướng đúng đắn, bảo đảm tính nghiêm minh, công bằng và thống nhất trong áp dụng pháp luật.

Trong bối cảnh tội phạm kinh tế ngày càng diễn biến phức tạp, tinh vi, việc nâng cao chất lượng công tác kháng nghị phúc thẩm có ý nghĩa hết sức quan trọng. Thực tiễn từ vụ án nêu trên cho thấy, khi quyền kháng nghị được thực hiện một cách kịp thời, có căn cứ và lập luận chặt chẽ, sẽ góp phần quan trọng trong việc khắc phục những thiếu sót của Bản án sơ thẩm, nâng cao chất lượng xét xử, đồng thời củng cố niềm tin của nhân dân đối với hoạt động tư pháp.

Đây cũng chính là biểu hiện sinh động của việc bảo vệ pháp luật bằng hành động cụ thể, qua đó khẳng định vị trí, vai trò của Viện kiểm sát trong hệ thống các cơ quan tư pháp, đáp ứng yêu cầu cải cách tư pháp và xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa trong giai đoạn hiện nay.