Mới đây, Tòa phúc thẩm thuộc Tòa án nhân dân tối cao tại TP HCM đã mở phiên tòa xét xử phúc thẩm vụ án kinh doanh thương mại “Tranh chấp hợp đồng chuyển nhượng doanh nghiệp” giữa bà Nguyễn Thị D. và Công ty TNHH Công nghệ thực phẩm VĐ.
Kết quả xét xử, Hội đồng xét xử đã quyết định hủy toàn bộ bản án sơ thẩm của Tòa án nhân dân tỉnh Đồng Tháp, đồng thời chấp nhận toàn bộ kháng nghị của Viện Công tố và Kiểm sát xét xử phúc thẩm tại TP HCM. Đây là một trong những vụ án điển hình cho thấy vai trò kiểm sát chặt chẽ, kịp thời của Viện kiểm sát trong việc phát hiện và khắc phục các sai sót nghiêm trọng trong hoạt động xét xử.
    |
 |
| Kiểm tra viên cao cấp Vũ Ánh Tuyết - Cán bộ nghiên cứu vụ án. |
Vụ án có nguồn gốc từ quá trình thỏa thuận chuyển nhượng toàn bộ doanh nghiệp với giá trị lên tới 80 tỉ đồng, bao gồm quyền sử dụng đất, nhà xưởng, máy móc và các tài sản khác của Công ty VĐ.. Quá trình giao dịch giữa các bên diễn ra trong thời gian dài, với nhiều văn bản thỏa thuận, điều chỉnh và chuyển tiếp nghĩa vụ thanh toán qua các giai đoạn khác nhau.
Nguyên đơn cho rằng phía công ty đã cung cấp thông tin không chính xác về giá trị thực của doanh nghiệp, dẫn đến việc bị nhầm lẫn khi giao kết hợp đồng, từ đó khởi kiện yêu cầu tuyên bố các giao dịch vô hiệu và đòi lại số tiền đã thanh toán hơn 57 tỉ đồng.
Trên cơ sở đó, Bản án sơ thẩm đã chấp nhận toàn bộ yêu cầu của nguyên đơn, tuyên vô hiệu các thỏa thuận chuyển nhượng và buộc phía bị đơn hoàn trả toàn bộ số tiền nêu trên. Tuy nhiên, qua công tác kiểm sát, Viện kiểm sát nhận thấy phán quyết này bộc lộ nhiều sai sót nghiêm trọng, cả trong việc xác định bản chất quan hệ pháp luật lẫn đánh giá chứng cứ và tuân thủ quy định tố tụng.
Thứ nhất, việc Tòa án cấp sơ thẩm xác định các giao dịch vô hiệu do bị lừa dối, nhầm lẫn là chưa có căn cứ vững chắc. Hồ sơ vụ án thể hiện rõ các bên đã có quá trình thương lượng kéo dài, có sự tham gia của các chủ thể có thẩm quyền trong doanh nghiệp, có căn cứ định giá tài sản và đặc biệt là việc nguyên đơn đã nhiều lần thực hiện thanh toán trước khi ký kết văn bản chính thức. Các thỏa thuận đều thể hiện rõ giá chuyển nhượng và tình trạng tài sản “đã được bên nhận chuyển nhượng xem xét, chấp nhận”. Những yếu tố này cho thấy khó có cơ sở xác định tồn tại sự lừa dối hoặc nhầm lẫn theo quy định của Bộ luật Dân sự năm 2015.
|
 |
| Kiểm sát viên cao cấp Hà Văn Hiến tham gia kiểm sát việc xét xử phúc thẩm. |
Thứ hai, một trong những thiếu sót đáng chú ý là việc chưa làm rõ bản chất pháp lý của số tiền hơn 57 tỉ đồng mà nguyên đơn đã giao cho bị đơn. Đây có thể bao gồm nhiều khoản khác nhau như tiền đặt cọc, tiền chuyển nhượng vốn góp, tiền đầu tư máy móc thiết bị hoặc các chi phí liên quan đến hoạt động quản lý, vận hành doanh nghiệp. Tuy nhiên, Tòa án cấp sơ thẩm đã không phân tích, tách bạch từng khoản cụ thể mà vẫn chấp nhận toàn bộ yêu cầu hoàn trả, dẫn đến việc đánh giá chứng cứ thiếu toàn diện, tiềm ẩn nguy cơ giải quyết sai bản chất vụ việc.
Thứ ba, Bản án sơ thẩm đã bỏ sót hoàn toàn yêu cầu phản tố của bị đơn với giá trị hơn 30 tỉ đồng, mặc dù yêu cầu này đã được nộp hợp lệ và có thực hiện nghĩa vụ tạm ứng án phí. Việc không xem xét, giải quyết trong phần quyết định là vi phạm nghiêm trọng quy định của Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015 về việc Tòa án phải giải quyết đầy đủ tất cả các yêu cầu của đương sự trong vụ án. Sai sót này không chỉ ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi của bị đơn mà còn làm cho bản án không có tính toàn diện, không thể thi hành triệt để.
Thứ tư, sai phạm trong việc xác định nghĩa vụ án phí cũng được Viện kiểm sát chỉ ra một cách rõ ràng. Việc tính toán không đúng theo quy định của Nghị quyết số 326/2016/UBTVQH14 đã dẫn đến chênh lệch lớn, gây thất thoát ngân sách Nhà nước với số tiền lên tới hàng trăm triệu đồng. Đây là sai sót không chỉ mang tính kỹ thuật mà còn ảnh hưởng đến nguyên tắc bảo đảm thu đúng, thu đủ cho ngân sách.
Từ việc phân tích toàn diện các vi phạm nêu trên, Viện kiểm sát đã ban hành kháng nghị phúc thẩm theo hướng đề nghị hủy toàn bộ bản án sơ thẩm để xét xử lại. Tại phiên tòa phúc thẩm ngày 9/2/2026, Hội đồng xét xử đã đánh giá các vi phạm của cấp sơ thẩm là nghiêm trọng, ảnh hưởng đến việc xác định sự thật khách quan của vụ án, đồng thời nhất trí với toàn bộ nội dung kháng nghị. Quyết định hủy án được ban hành là hệ quả tất yếu nhằm bảo đảm việc giải quyết vụ án trong giai đoạn tiếp theo được thực hiện đúng pháp luật, đầy đủ và khách quan hơn.
Diễn biến của vụ án cho thấy, trong các tranh chấp kinh doanh thương mại có giá trị lớn và tính chất phức tạp, yêu cầu đặt ra đối với Tòa án là phải đánh giá chứng cứ một cách chặt chẽ, xác định đúng bản chất các giao dịch và giải quyết toàn diện tất cả các yêu cầu của đương sự. Bất kỳ sự thiếu sót nào, dù là trong nội dung hay tố tụng, đều có thể dẫn đến hậu quả nghiêm trọng, làm phát sinh việc hủy án, kéo dài thời gian giải quyết và ảnh hưởng đến môi trường đầu tư kinh doanh.
Việc kháng nghị của Viện kiểm sát được chấp nhận toàn bộ trong vụ án này tiếp tục khẳng định vai trò quan trọng của ngành Kiểm sát trong việc kiểm sát hoạt động tư pháp, góp phần bảo đảm pháp luật được thực thi nghiêm minh, thống nhất, đồng thời bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của các chủ thể tham gia quan hệ kinh doanh thương mại. Đây cũng là một thông điệp rõ ràng về yêu cầu nâng cao chất lượng xét xử ở cấp sơ thẩm, đặc biệt đối với các vụ án có giá trị lớn, phức tạp, đòi hỏi sự thận trọng và chuẩn mực cao trong từng phán quyết tư pháp.