VKSND tối cao rút kinh nghiệm từ vụ án Buôn bán thuốc giả

Hiểu sai quy định, bỏ lọt hành vi phạm tội

Qua công tác phối hợp với Cục Cảnh sát điều tra tội phạm về tham nhũng, kinh tế, buôn lậu (C03), Bộ Công an trong quá trình giải quyết thỉnh thị của liên ngành tư pháp cấp tỉnh, Vụ Công tố và kiểm sát án án kinh tế, tham nhũng (Vụ 3), VKSND tối cao vừa ban hành Thông báo số 26/TB-VKSTC rút kinh nghiệm về công tác thực hành quyền công tố và kiểm sát điều tra vụ án hình sự.

Thông báo chỉ rõ sai sót trong nhận thức và áp dụng pháp luật đối với vụ án "Buôn bán hàng giả là thuốc chữa bệnh", đồng thời nhấn mạnh yêu cầu nâng cao chất lượng nghiên cứu hồ sơ, nhận thức pháp luật và trách nhiệm của kiểm sát viên trong quá trình thực hành quyền công tố.

Theo kết quả điều tra, các đối tượng Nguyễn Thị Hoài, Nguyễn Thị Ngọc Anh và Nguyễn Thị Hà đã thực hiện hành vi mua bán nhiều loại thuốc chữa bệnh giả như Cloroxid, Tetracyclin, Chloramphenicol, Fugacar... Trị giá số thuốc giả thu giữ của từng người lần lượt là hơn 16,2 triệu đồng, 21,3 triệu đồng và 14,2 triệu đồng.

Vụ Công tố và kiểm sát án án kinh tế, tham nhũng (Vụ 3), VKSND tối cao chú trọng công tác rút  kinh nghiệm.

Trên cơ sở tài liệu thu thập được, Cơ quan Cảnh sát điều tra đã khởi tố vụ án, khởi tố bị can đối với Nguyễn Thị Hoài và Nguyễn Thị Ngọc Anh về tội "Buôn bán hàng giả là thuốc chữa bệnh, thuốc phòng bệnh".

Tuy nhiên, VKS không phê chuẩn các quyết định khởi tố, đồng thời hủy quyết định khởi tố vụ án và khởi tố bị can với nhận định trị giá hàng giả dưới 30 triệu đồng nên chưa đủ yếu tố cấu thành tội phạm. Quan điểm này cũng được VKSND cấp tỉnh thống nhất. Trong khi, cơ quan điều tra và TAND cấp tỉnh có quan điểm ngược lại. Do còn có cách hiểu khác nhau, liên ngành tư pháp địa phương đã xin ý kiến hướng dẫn của liên ngành Trung ương.

Sau khi xem xét, liên ngành tư pháp Trung ương thống nhất xác định hành vi của cả ba đối tượng đã đủ dấu hiệu cấu thành tội "Buôn bán hàng giả là thuốc chữa bệnh, thuốc phòng bệnh" theo khoản 1 Điều 194 Bộ luật Hình sự, không thuộc trường hợp được miễn trách nhiệm hình sự và phải khởi tố, điều tra, xử lý theo quy định.

Yêu cầu áp dụng thống nhất pháp luật trong tố tụng hình sự

Theo VKSND tối cao, nguyên nhân của sai sót xuất phát từ việc Kiểm sát viên và lãnh đạo đơn vị trực tiếp giải quyết vụ án nhận thức không đúng quy định của pháp luật.

Thông báo nêu rõ, khoản 1 Điều 194 Bộ luật Hình sự quy định người có hành vi sản xuất hoặc buôn bán hàng giả là thuốc chữa bệnh, thuốc phòng bệnh thì bị truy cứu trách nhiệm hình sự mà không đặt ra điều kiện về giá trị hàng giả. Điều này đồng nghĩa với việc chỉ cần có hành vi phạm tội là đã đủ căn cứ xử lý hình sự, không phụ thuộc giá trị hàng giả lớn hay nhỏ.

Cơ quan chức năng thu giữ nhiều thuốc giả trong một vụ án (ảnh: Công an tỉnh Thanh Hóa).

Trong khi đó, khoản 1 Điều 9 Nghị định số 98/2020/NĐ-CP chỉ quy định xử phạt vi phạm hành chính đối với hành vi buôn bán hàng giả trong trường hợp không bị truy cứu trách nhiệm hình sự.

VKSND tối cao cho rằng, việc VKSND cấp tỉnh sử dụng quy định của Nghị định số 98 để làm căn cứ xác định dấu hiệu tội phạm là hiểu sai cả nội dung lẫn tinh thần của quy định pháp luật, đồng thời vi phạm nguyên tắc áp dụng văn bản quy phạm pháp luật khi lấy văn bản dưới luật để thay thế quy định của Bộ luật Hình sự.

Sau khi có ý kiến thống nhất của liên ngành tư pháp Trung ương, các đơn vị liên quan đã nhận thức rõ sai sót và kịp thời ban hành các quyết định tố tụng đúng quy định để khắc phục vi phạm.

Từ vụ việc này, VKSND tối cao yêu cầu các đơn vị trong toàn ngành tiếp tục nghiên cứu, quán triệt đầy đủ các quy định của Bộ luật Hình sự, Bộ luật Tố tụng hình sự và các văn bản hướng dẫn thi hành; đồng thời nâng cao chất lượng nghiên cứu hồ sơ, đánh giá chứng cứ và áp dụng pháp luật trong thực hành quyền công tố, kiểm sát điều tra.

Thông báo số 26 cũng là lời nhắc về yêu cầu bảo đảm áp dụng thống nhất pháp luật trong hoạt động tố tụng hình sự. Việc nhận thức đúng các dấu hiệu cấu thành tội phạm và tuân thủ nguyên tắc áp dụng văn bản quy phạm pháp luật không chỉ giúp tránh oan, sai mà còn góp phần không bỏ lọt tội phạm, nhất là đối với các hành vi xâm phạm trực tiếp đến sức khỏe, tính mạng người dân như sản xuất, buôn bán thuốc chữa bệnh giả.