Kinh nghiệm và giải pháp nâng cao hiệu lực quản lý đất đai qua kiểm sát án hành chính

Kiểm sát án hành chính về đất đai góp phần nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước

Sáng 29/5, tại TP Đà Nẵng, VKSND tối cao tổ chức hội nghị chuyên đề “Trao đổi kinh nghiệm nhằm nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước trong lĩnh vực đất đai thông qua công tác kiểm sát việc giải quyết các vụ án hành chính”.

Hội nghị được tổ chức trực tiếp tại Trung tâm Hành chính UBND TP Đà Nẵng và kết nối trực tuyến tới các điểm cầu của Viện Công tố và Kiểm sát xét xử phúc thẩm, VKSND cấp tỉnh và VKSND khu vực trong toàn Ngành.

Các đại biểu dự hội nghị tại điểm cầu Trung tâm Hành chính UBND TP Đà Nẵng.

Dự và chỉ đạo hội nghị tại điểm cầu chính có đồng chí Nguyễn Huy Tiến - Ủy viên Trung ương Đảng, Viện trưởng VKSND tối cao, đồng chí Nguyễn Đức Thái - Phó Viện trưởng VKSND tối cao.

Về phía địa phương tại điểm cầu chính có đồng chí Nguyễn Mạnh Hùng - Phó Bí thư Thành ủy, Chủ tịch UBND TP Đà Nẵng; đồng chí Phan Thái Bình - Phó Chủ tịch UBND TP Đà Nẵng; đồng chí Hoàng Nam - Phó Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Trị; đồng chí Trần Hòa Nam - Phó Chủ tịch UBND tỉnh Khánh Hòa; đồng chí Nguyễn Hùng Nam - Phó Chủ tịch UBND tỉnh Hưng Yên; đồng chí Phùng Thành Vinh - Phó Chủ tịch UBND tỉnh Nghệ An; đồng chí Đỗ Tâm Hiển - Phó Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Ngãi; đồng chí Cao Văn Cường - Phó Chủ tịch UBND tỉnh Thanh Hóa.

Hội nghị còn có sự tham dự của đại diện lãnh đạo Cục Quản lý đất đai thuộc Bộ Nông nghiệp và Môi trường; đại diện lãnh đạo Tòa Phúc thẩm TAND tối cao tại Đà Nẵng cùng đại diện các sở, ban, ngành, cơ quan chuyên môn thuộc UBND các địa phương.

Đại biểu VKSND tối cao dự hội nghị tại điểm cầu Trung tâm Hành chính UBND TP Đà Nẵng.

Phát biểu khai mạc hội nghị, đồng chí Nguyễn Đức Thái - Phó Viện trưởng VKSND tối cao nhấn mạnh, đất đai là nguồn lực đặc biệt quan trọng đối với sự phát triển kinh tế - xã hội của đất nước. Việc quản lý, sử dụng đất đai hiệu quả không chỉ góp phần thúc đẩy tăng trưởng mà còn bảo đảm ổn định chính trị, trật tự xã hội và quyền, lợi ích hợp pháp của người dân, doanh nghiệp.

Theo đồng chí Nguyễn Đức Thái, thực tiễn cho thấy các vụ án hành chính liên quan đến đất đai luôn chiếm tỉ lệ rất lớn trong tổng số các vụ án hành chính được Tòa án thụ lý, giải quyết. Đây là lĩnh vực phát sinh nhiều khiếu kiện phức tạp, kéo dài, liên quan trực tiếp đến quyền và lợi ích của người dân cũng như trách nhiệm quản lý của cơ quan nhà nước.

Trong bối cảnh đó, công tác kiểm sát việc giải quyết các vụ án hành chính có vai trò đặc biệt quan trọng trong việc phát hiện những bất cập, hạn chế trong hoạt động quản lý nhà nước về đất đai; góp phần bảo đảm các quyết định hành chính, hành vi hành chính được ban hành đúng quy định pháp luật, hạn chế phát sinh khiếu kiện và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của các chủ thể liên quan.

Đồng chí Nguyễn Đức Thái - Phó Viện trưởng VKSND tối cao phát biểu khai mạc hội nghị.

Đồng chí Nguyễn Đức Thái đề nghị các đại biểu tập trung trao đổi, đánh giá khách quan những khó khăn, vướng mắc trong thực tiễn quản lý đất đai và giải quyết các vụ án hành chính; chia sẻ kinh nghiệm hay, cách làm hiệu quả trong công tác kiểm sát; đồng thời đề xuất các giải pháp nâng cao chất lượng phối hợp giữa các cơ quan quản lý nhà nước, cơ quan tư pháp và ngành KSND.

Phát biểu tại hội nghị, đồng chí Phan Thái Bình - Phó Chủ tịch UBND TP Đà Nẵng cho rằng việc tổ chức hội nghị có ý nghĩa thiết thực, tạo diễn đàn để các cơ quan quản lý nhà nước, cơ quan tiến hành tố tụng và ngành KSND cùng trao đổi kinh nghiệm, nhận diện những tồn tại, hạn chế và đề xuất giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước về đất đai.

Theo số liệu được công bố tại hội nghị, trong hai năm 2024 và 2025, ngành KSND đã thụ lý, kiểm sát việc giải quyết theo thủ tục sơ thẩm và phúc thẩm 25.504 vụ án hành chính, tăng 42,27% so với cùng kỳ giai đoạn 2022 - 2023. Trong đó, các vụ án liên quan đến lĩnh vực đất đai chiếm 20.647 vụ, tương đương 80,95% tổng số vụ án hành chính được kiểm sát.

Phó Chủ tịch UBND TP Đà Nẵng - Phan Thái Bình phát biểu chào mừng tại hội nghị.

Đáng chú ý, các vụ án liên quan đến quyết định thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ và tái định cư chiếm 58,71%; các vụ án liên quan đến cấp, thu hồi hoặc hủy giấy chứng nhận quyền sử dụng đất chiếm 23,76%. Những con số này cho thấy tính chất phức tạp và mức độ ảnh hưởng sâu rộng của các tranh chấp, khiếu kiện hành chính trong lĩnh vực đất đai đối với đời sống xã hội.

Nhiều tham luận chỉ rõ những tồn tại, vướng mắc trong quản lý đất đai

Một trong những nội dung trọng tâm của hội nghị là các tham luận chuyên sâu của các đơn vị thuộc ngành KSND và UBND các địa phương về thực trạng quản lý đất đai, giải quyết khiếu kiện hành chính và thi hành án hành chính.

Tham luận của Viện Công tố và Kiểm sát xét xử phúc thẩm tại Hà Nội đã cung cấp bức tranh tổng thể về tình hình giải quyết các vụ án hành chính liên quan đến đất đai ở giai đoạn phúc thẩm. Theo đánh giá của đơn vị, các vụ án về đất đai tiếp tục chiếm tỉ lệ rất cao trong tổng số án hành chính được thụ lý.

Đồng chí Bùi Văn Hải - Phó Cục trưởng Cục quản lý đất đai Bộ NN&MT phát biểu tại hội nghị.

Qua thực tiễn kiểm sát, đơn vị đã nhận diện nhiều dạng vi phạm phổ biến như xác định không đúng đối tượng khởi kiện, sai thời hiệu khởi kiện, thu thập chứng cứ chưa đầy đủ, đánh giá chứng cứ thiếu toàn diện hoặc áp dụng pháp luật chưa chính xác. Đây là những nguyên nhân ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng giải quyết vụ án và hiệu lực quản lý nhà nước.

Trong khi đó, tham luận của Viện Công tố và Kiểm sát xét xử phúc thẩm tại Đà Nẵng tập trung làm rõ những khó khăn trong công tác phối hợp giữa các cơ quan tiến hành tố tụng và các cơ quan quản lý nhà nước. Một số cơ quan hành chính chưa thực hiện đầy đủ trách nhiệm cung cấp hồ sơ, tài liệu theo yêu cầu của Tòa án hoặc Viện kiểm sát, ảnh hưởng đến tiến độ và chất lượng giải quyết vụ án.

Đại diện đơn vị kiến nghị tiếp tục hoàn thiện cơ chế phối hợp, nâng cao trách nhiệm của các cơ quan hành chính trong việc chấp hành yêu cầu của cơ quan tiến hành tố tụng; đồng thời tăng cường trao đổi nghiệp vụ nhằm thống nhất nhận thức và cách áp dụng pháp luật.

Đối với các địa phương, tham luận của UBND TP Hà Nội nhận được sự quan tâm lớn khi tập trung phân tích thực trạng thi hành án hành chính trong lĩnh vực đất đai. Theo đánh giá của thành phố, phần lớn các bản án hành chính chưa được thi hành dứt điểm đều liên quan đến đất đai, đặc biệt là các vụ việc thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ và tái định cư.

Đồng chí Nguyễn Thái Sinh – Phó Giám đốc Sở NN&MT TP Hồ Chí Minh chia sẻ kinh nghiệm tại hội nghị.

Nhiều vụ việc kéo dài qua nhiều năm do vướng mắc về cơ chế chính sách, nguồn vốn hoặc phải điều chỉnh phương án bồi thường theo các quy định mới của pháp luật. Hà Nội kiến nghị cần tiếp tục hoàn thiện các quy định về thi hành án hành chính, tăng cường trách nhiệm của người đứng đầu và bổ sung chế tài đối với các trường hợp chậm hoặc không chấp hành bản án.

Tham luận của UBND TP Huế tập trung vào tình hình khiếu nại, khởi kiện hành chính liên quan đến đất đai và những khó khăn trong quá trình thi hành pháp luật tại địa phương. Theo đánh giá của thành phố, cùng với quá trình phát triển đô thị và đầu tư hạ tầng, các tranh chấp, khiếu nại về đất đai vẫn là lĩnh vực tiềm ẩn nhiều nguy cơ phát sinh điểm nóng.

Để hạn chế phát sinh khiếu kiện, TP Huế xác định cần nâng cao chất lượng quản lý đất đai ngay từ cơ sở, tăng cường công khai, minh bạch trong thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ và tái định cư; đồng thời rà soát các quy định còn chồng chéo, bất cập để kịp thời kiến nghị sửa đổi, bổ sung.

Phó Chủ tịch UBND tỉnh Nghệ An - Phùng Thành Vinh tham luận tại hội nghị.

Đối với TP Hồ Chí Minh, tham luận đã phân tích sâu những khó khăn trong việc chấp hành pháp luật tố tụng hành chính và tổ chức thi hành các bản án hành chính liên quan đến đất đai. Nhiều bản án tuyên hủy quyết định hành chính nhưng đất đã chuyển nhượng qua nhiều chủ thể hoặc nội dung bản án không còn phù hợp với quy định pháp luật hiện hành, dẫn đến khó khăn trong quá trình thi hành.

Các tham luận của VKSND các tỉnh, TP cũng chia sẻ nhiều kinh nghiệm thực tiễn trong phát hiện vi phạm, nâng cao chất lượng kháng nghị, kiến nghị, kiểm sát thi hành án hành chính và ứng dụng công nghệ thông tin trong công tác quản lý, thống kê, rút kinh nghiệm nghiệp vụ.

Khơi thông nguồn lực đất đai, phục vụ phát triển kinh tế - xã hội bền vững

Phát biểu kết luận hội nghị, đồng chí Nguyễn Huy Tiến - Ủy viên Trung ương Đảng, Viện trưởng VKSND tối cao đánh giá cao công tác chuẩn bị, tổ chức hội nghị cũng như chất lượng các tham luận, ý kiến trao đổi của đại biểu.

Đồng chí Nguyễn Huy Tiến - Ủy viên Trung ương Đảng, Viện trưởng VKSND tối cao kết luận hội nghị.

Theo đồng chí Nguyễn Huy Tiến, các tham luận đã phản ánh toàn diện những khó khăn, vướng mắc trong quản lý đất đai, giải quyết khiếu kiện hành chính, thi hành án hành chính và xử lý các dự án tồn đọng, kéo dài. Đây là những vấn đề đang đặt ra yêu cầu cấp thiết phải có giải pháp đồng bộ từ Trung ương đến địa phương.

Viện trưởng VKSND tối cao nhấn mạnh, hội nghị là đã làm rõ mối quan hệ giữa công tác kiểm sát việc giải quyết các vụ án hành chính với yêu cầu nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước, phòng chống thất thoát, lãng phí và khơi thông nguồn lực đất đai phục vụ phát triển kinh tế - xã hội.

Thông qua hội nghị, VKSND các cấp có thêm cơ sở để nhận diện đầy đủ hơn các dạng vi phạm phổ biến trong lĩnh vực đất đai, xác định nguyên nhân phát sinh khiếu kiện hành chính và xây dựng các giải pháp phòng ngừa từ sớm, từ xa.

Đồng thời, hội nghị cũng tạo diễn đàn quan trọng để các bộ, ngành, địa phương và cơ quan tư pháp trao đổi, phối hợp tháo gỡ khó khăn trong quá trình áp dụng pháp luật; góp phần nâng cao chất lượng quản lý nhà nước về đất đai và bảo đảm quyền, lợi ích hợp pháp của người dân, doanh nghiệp.

Các đại biểu VKSND tối cao và lãnh đạo các ngành, địa phương chụp ảnh lưu niệm sau Hội nghị.

Viện trưởng VKSND tối cao khẳng định, những kết quả đạt được từ hội nghị sẽ được VKSND tối cao tiếp thu, hệ thống hóa thành các chuyên đề nghiệp vụ, chương trình hành động và giải pháp cụ thể để triển khai trong toàn Ngành.

Qua đó tạo chuyển biến thực chất trong công tác kiểm sát việc giải quyết các vụ án hành chính về đất đai, nâng cao hiệu quả phối hợp giữa các cơ quan có thẩm quyền, góp phần tháo gỡ các dự án tồn đọng, phòng chống lãng phí và tạo môi trường pháp lý ổn định, minh bạch cho đầu tư, phát triển.

Hội nghị khép lại sau một ngày làm việc nghiêm túc, trách nhiệm và hiệu quả. Những kinh nghiệm thực tiễn, kiến nghị và giải pháp được trao đổi tại hội nghị không chỉ góp phần nâng cao chất lượng công tác kiểm sát việc giải quyết các vụ án hành chính mà còn mở ra nhiều hướng tiếp cận mới nhằm hoàn thiện cơ chế quản lý đất đai, tăng cường hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước, đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong giai đoạn mới.

Lãnh đạo VKSND tối cao chụp ảnh lưu niệm với các đại biểu trong ngành.

Tiếp theo thành công hội nghị của buổi sáng, cũng tại Trung tâm Hành chính UBND TP Đà Nẵng, chiều 29/5, VKSND tối cao tiếp tục tổ chức hội nghị “Rút kinh nghiệm về công tác kiểm sát việc giải quyết các vụ án hành chính thông qua các vụ án bị Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao hủy”.