Dưới lá cờ Đảng – Xây dựng phên dậu số biên cương

Kỳ 1: Những “tế bào của Đảng” trên không gian số tại bản người Mông

Bản Mùa Xuân (xã Sơn Thuỷ) nằm giữa núi rừng miền biên viễn xứ Thanh, nơi 100% dân số là đồng bào dân tộc Mông, với 70% bà con còn chưa sõi tiếng Kinh thì câu chuyện chuyển đổi số không bắt đầu bằng những khái niệm lớn lao mà chỉ giản dị từ việc sử dụng thao tác trên điện thoại thông minh như việc đăng nhập, tra cứu tài liệu, cập nhật thông tin; truy cập zalo, sổ tay đảng viên, VneID…đã là cả một hành trình đầy nỗ lực. 

 "Phiên dịch số" cho đồng bào Mông

Chúng tôi tới nhà tìm gặp ông Sung Văn Cấu (57 tuổi), Bí thư Chi bộ bản Mùa Xuân, khi ông đang dắt chiếc xe máy lấm lem bùn đất sau khi trên nương về. Việc đầu tiên ông làm khi về đến nhà không phải là tháo ngay đôi ủng lấm bùn hay uống bát nước ngô, mà là rút vội chiếc điện thoại từ túi áo ngực. Có tiếng "ting ting" thông báo từ nhóm Zalo: “Các đồng chí lưu ý, hiện nay tình trạng lừa đảo, dụ dỗ người dân bằng chiêu trò “việc nhẹ lương cao” đang lan truyền trên mạng, cần tuyên truyền ngay cho bà con để tránh bị lừa”, tin nhắn từ Đảng ủy xã Sơn Thủy vừa đẩy xuống. Chỉ trong vài phút, thông tin đã được các đảng viên trong chi bộ tiếp nhận và gửi vào các nhóm zalo trong bản để người dân nâng cao cảnh giác.

Ông Sung Văn Cấu đến vận động các hộ dân bán hàng trong bản lập mã QR code để bà con chuyển khoản cho thuận tiện

Nhìn đôi bàn tay chai sần lướt nhanh trên màn hình cảm ứng, ít ai biết rằng để làm chủ được "vũ khí" này, người có 25 năm tuổi Đảng như ông Cấu đã phải trải qua một cuộc "vượt dốc" tinh thần còn gian nan hơn cả leo nương rẫy.

"Mắt mình đã chậm, cái tay mình chỉ quen cầm dao, cầm cuốc, nên khi mới tiếp cận cái điện thoại thông minh này, nó khó lắm!", ông Cấu thành thật chia sẻ. Nhưng với tinh thần của một đảng viên "miệng nói tay làm", ông không cho phép mình bị tụt hậu. Quyết tâm học bằng được, ông bàn với vợ bán con lợn tạ trong chuồng để trích tiền mua chiếc smartphone đầu tiên.

Ròng rã hai tháng trời, ông "cắm chốt" trên xã, nhờ cán bộ hướng dẫn. Có những lúc học xong rồi quên, ông lại gọi Zalo video cho cán bộ xã nhờ chỉ lại từng bước. Giờ đây, ông không chỉ thành thạo Sổ tay Đảng viên điện tử, VneID, dịch vụ công trực tuyến mà còn là người truyền lửa, vận động các đảng viên khác trong chi bộ cùng mua điện thoại, cùng học cách làm "công dân số".

Cái khó nhất ở bản Mùa Xuân là hơn 70% bà con chỉ biết tiếng Mông, không thông thạo tiếng phổ thông. Việc tiếp cận với các ứng dụng công nghệ như VNeID là một rào cản lớn. Ông Cấu cùng các đảng viên trẻ phối hợp với Công an, Biên phòng đi từng nhà, kiên trì cài đặt và hướng dẫn cho bà con.

"Bà con mình dân trí còn thấp, cái mật khẩu ứng dụng nó dài, có cả chữ viết hoa, chữ thường và con số, bà con cứ nhập trước quên sau", ông Cấu vừa cười vừa kể. Những lúc như thế, chiếc điện thoại lại trở thành chiếc cầu nối. Dân bản không biết vào lại ứng dụng, lại gọi Zalo cho ông Cấu. Ông lại kiên nhẫn hướng dẫn cách lấy lại mật khẩu, cách lưu mật khẩu ngay trên máy để lần sau chỉ cần một chạm là thấy.

Nhờ sự sâu sát của những đảng viên như ông Cấu, giờ đây bản Mùa Xuân đã có các nhóm Zalo chi bộ, nhóm bản, nhóm phụ nữ, nhóm văn nghệ, nhóm tổ an ninh… Có việc gì cần, từ thông báo họp bản đến việc phòng chống dịch bệnh cho gia súc, ông chỉ cần nhắn một tin là cả bản đều hay.

Không chỉ tự mình mày mò, ông Cấu hiểu rằng muốn "số hóa" cả bản thì một mình ông là không đủ. Ông đã chủ động tập hợp những hạt nhân văn hóa, những người trẻ nhanh nhạy nhất trong bản để thành lập "biệt đội số" cơ sở.

Ông Cấu tâm sự: "Mình có tuổi rồi, cái mắt chậm nhưng cái đầu phải sáng. Mình nhờ thêm các cháu thanh niên trong bản như cái Dia, cái Sung, cái Sú... bọn trẻ nó thạo cái máy lắm. Mình bảo các cháu: Đảng cần sức trẻ của các cháu để giúp dân bản mình không bị tụt lại phía sau đấy".

Cái Sú, Cái Dia… địu con đi đến gặp người già trong bản để dạy người già sử dụng điện thoại thông minh.

"Bọn trẻ bản mình chịu khó lắm, không kể nắng mưa, cứ thấy nhà nào chưa biết dùng định danh, chưa biết vào Zalo bản là chúng nó đến tận nơi, kiên nhẫn giải thích bằng tiếng Mông cho các cụ cách xem tin tức trên trang chính thống, cách dùng cammera gọi điện cho con cháu đi làm ăn xa”, ông Cấu nói giọng đầy tự hào.

Thế là, những hình ảnh đẹp chưa từng có xuất hiện ở bản Mùa Xuân. Có ông Cấu dẫn đường, có thanh niên góp sức, cái “phên dậu số” của bản Mùa Xuân mình cứ thế mà vững chãi thêm từng ngày.

Anh Chức "đa năng" và con gà đen đi tìm con chữ của Đảng

Nếu ông Cấu là nhịp cầu kinh nghiệm thì anh Thào Văn Chức (38 tuổi) chính là "động cơ số" của bản Mùa Xuân. Ở cái tuổi sung sức nhất, Chức gánh trên vai đủ thứ trọng trách: Phó Bí thư Chi bộ, Phó Trưởng bản, vừa là thành viên Tổ An ninh, vừa là nòng cốt của Tổ công nghệ số cộng đồng.

Ít ai biết rằng, để gánh vác khối lượng công việc cho 127 hộ dân với 595 nhân khẩu ấy, mỗi tháng Chức chỉ nhận được khoản phụ cấp ít ỏi hơn 1 triệu đồng. Số tiền ấy có khi không đủ bù tiền xăng cho những chuyến đi ngược xuôi từ bản lên xã. Có lần, để kịp buổi họp trên xã triển khai nhiệm vụ mới, trong túi không còn đồng nào, Chức phải bắt vội con gà đen trong chuồng bán cho hàng xóm lấy tiền đổ xăng.

"Mình làm vì cái tâm, vì tin Đảng chứ không phải vì cái tiền hỗ trợ. Bản mình còn nghèo, tỷ lệ hộ nghèo năm 2025 vẫn còn tới 75%, nếu đảng viên không xắn tay vào việc khó thì ai làm cho?", Chức bộc bạch với nụ cười hiền hậu.

Chuẩn bị cho cuộc bầu cử sắp tới, nhiệm vụ cấp bách nhất của Chức là rà soát và cập nhật chính xác danh sách cử tri. Ngày trước, công việc này là nỗi ám ảnh vì phải lật từng trang sổ hộ khẩu cũ kỹ, đi từng nhà hỏi từng người. Nay, Chức cùng các đảng viên trẻ lên Công an xã kết nối dữ liệu VNeID. Nhờ có "chìa khóa" này, việc rà soát trở nên dễ dàng và minh bạch hơn.

Tuy nhiên, thực tế tại bản Mùa Xuân không hề đơn giản như trên lý thuyết. Nhiều bà con vẫn lắc đầu từ chối: "Làm cái này để làm gì? Có ăn được đâu mà làm?" Lại có những hộ muốn làm nhưng vướng phải rào cản "sim không chính chủ".

Đêm xuống, lúc người dân có mặt ở nhà, anh Thao Văn Chức cùng Bộ đội Biên phòng đến hỗ trợ người dân cài mã định danh VNeID.

Không bỏ cuộc, Chức đi từng nhà, ngồi bên bếp lửa để giải thích cho bà con hiểu cái lợi của việc có định danh điện tử. Chức tỉ mẩn dạy bà con cách cài app ngân hàng, cách thanh toán các chế độ chính sách qua tài khoản thay vì phải lặn lội đường xa lên xã nhận tiền mặt.

Hình ảnh anh Chức kiên trì cầm chiếc điện thoại hướng dẫn bà con đăng ký lại sim chính chủ, dạy từng ngón tay thô ráp cách chạm vào màn hình cảm ứng để chuyển tiền ngân hàng đã trở thành biểu tượng cho sự đổi thay ở Mùa Xuân. Chức không chỉ là một cán bộ bản, anh là người đang gieo những "hạt mầm số" đầu tiên xuống mảnh đất biên cương khô cằn, giúp đồng bào Mông từng bước bắt nhịp với kỷ nguyên mới của dân tộc.

Sợi dây "máu thịt" thời 4.0

Trao đổi về luồng sinh khí mới đang lan tỏa đến tận những bản xa nhất như Mùa Xuân, ông Mạc Văn Tới, Chủ tịch UBND xã Sơn Thủy trăn trở: “Chúng tôi xác định, chuyển đổi số không phải là thay thế con người bằng máy móc, mà là dùng công nghệ để kéo Đảng và Dân lại gần nhau hơn, như "sợi dây máu thịt" thời 4.0. Trong kỷ nguyên vươn mình của dân tộc theo tinh thần Nghị quyết Đại hội XIV, nếu người đảng viên ở biên giới không làm chủ được “vũ khí số”, chúng ta sẽ tự đánh mất vai trò tiên phong của mình trên mặt trận tư tưởng.”

Ông Mạc Văn Tới, Chủ tịch UBND xã Sơn Thủy

Với ánh mắt kiên định nhìn về phía những cánh rừng giáp biên, đồng chí Chủ tịch xã nhấn mạnh: “Ở Sơn Thủy này, mỗi nhóm Zalo chi bộ hay chiếc điện thoại trên tay đảng viên chính là một “cột mốc chủ quyền số”. Khi bà con thấy đoạn đường sạt lở, hay phát hiện kẻ lạ mặt vào rừng mà nhắn tin được ngay cho cán bộ xã, thì đó không còn là chuyện hành chính nữa, đó là sự tin cậy tuyệt đối. Chúng tôi đang xây dựng niềm tin từ những việc nhỏ như thế, để ý Đảng đến với dân kịp thời, minh bạch, đảm bảo dù ở nơi mây phủ xa xôi, cũng không một ai bị bỏ lại phía sau.”

Bản Mùa Xuân giờ đã thực sự thay đổi, không chỉ là những con đường bê tông mới mà mỗi nếp nhà đã có ánh sáng của chuyển đổi số.

Nắng chiều dần tắt sau những dãy núi của xã Sơn Thủy, nhưng ánh sáng từ màn hình điện thoại của những đảng viên bản Mùa Xuân vẫn lấp lánh như những đốm lửa nhỏ sưởi ấm căn nhà sàn. Những "tế bào Đảng" ấy vẫn đang âm thầm hoạt động rất kiên cường như cây đào, cây mơ giữa những lèn đá.