Tăng cường phối hợp trong công tác kiểm sát việc xem xét, thẩm định tại chỗ

Xem xét, thẩm định tại chỗ là một trong những biện pháp thu thập tài liệu, chứng cứ do Tòa án tiến hành, được quy định trong Bộ luật Tố tụng dân sự. Đây là biện pháp cần thiết, có ý nghĩa quan trọng trong việc giải quyết đúng đắn, khách quan, toàn diện các vụ án dân sự nói chung và các vụ án tranh chấp liên quan đến đất đai nói riêng.

Kiểm sát viên lắng nghe ý kiến cơ quan chức năng, các đương sự trong quá trình xem xét, thẩm định tại chỗ.

Tranh chấp về đất đai luôn gắn liền với quá trình sử dụng đất của các chủ thể nên không chỉ ảnh hưởng đến lợi ích của các bên tranh chấp mà còn ảnh hưởng đến lợi ích của Nhà nước. Thực tiễn hiện nay, số lượng các vụ án tranh chấp dân sự liên quan đến đất đai luôn có chiều hướng gia tăng với tính chất phức tạp. Nhiều vụ án phải kéo dài thời hạn chuẩn bị xét xử để Toà án thu thập chứng cứ; cũng có những vụ án phải xét xử qua nhiều cấp, nhiều lần hoặc phải bị tạm đình chỉ kéo dài trong nhiều năm do việc xem xét, thẩm định tại chỗ có sai sót về số liệu đo đạc, không phù hợp với hiện trạng đang sử dụng đất của đương sự hoặc phát sinh những vấn đề mới trong quá trình xem xét, thẩm định tại chỗ.

Mặc dù, theo quy định của Bộ luật Tố tụng dân sự, Viện kiểm sát không phải là thành phần bắt buộc tham gia xem xét, thẩm định tại chỗ.

Tuy nhiên, trên cơ sở quy chế phối hợp, Viện kiểm sát tăng cường trao đổi, phối hợp với Tòa án để tham gia kiểm sát việc xem xét, thẩm định tại chỗ đối với tài sản tranh chấp là đất đai để nắm rõ và đề xuất quan điểm chính xác để giải quyết vụ án dân sự.

Trên thực tế, khi tham gia trực tiếp kiểm sát việc xem xét, thẩm định tại chỗ là để Viện kiểm sát được tiếp cận sớm hơn đối với nội dung vụ án. Gặp gỡ đương sự, lắng nghe ý kiến và trực tiếp trông thấy rõ tài sản tranh chấp là mảnh đất có hình thể, kích thước, tứ cận cụ thể như thế nào. 

Kiểm sát viên trực tiếp ghi nhận hiện trạng sử dụng đất.

Thực hiện quan điểm chỉ đạo của Viện kiểm sát nhân dân cấp trên về đẩy nhanh, mạnh việc giải quyết các vụ án dân sự liên quan đến đất đai, đặc biệt là các vụ án dân sự liên quan đến đất đai bị tạm đình chỉ kéo dài trong nhiều năm, trong hai tháng 4 và 5 năm 2026, VKSND khu vực 11, TP Đà Nẵng đã chủ động phối hợp với Tòa án tham gia 22 lần xem xét, thẩm định tại chỗ đối với tài sản tranh chấp liên quan đến đất đai. 

Qua kiểm sát, Viện kiểm sát đã phát hiện ra việc tài sản của người thứ ba hình thành trên đất trước khi ngân hàng thực hiện cho vay có tài sản thế chấp là quyền sử dụng đất; phát hiện hiện trạng quyền sử dụng đất của nguyên đơn tồn tại tài sản trên đất của bị đơn nhưng chưa được nguyên đơn bổ sung yêu cầu giải quyết dẫn đến vụ án chưa được giải quyết triệt để quan hệ tranh chấp.

Đối với những vi phạm phát hiện, VKSND khu vực 11, TP Đà Nẵng kiến nghị khắc phục theo quy định pháp luật.

Để công tác kiểm sát việc xem xét, thẩm định tại chỗ các vụ án dân sự có tranh chấp về đất đai một cách khách quan, toàn diện, chính xác làm căn cứ đề xuất để giải quyết đúng đắn các vụ việc nhằm bảo vệ quyền lợi của Nhà nước, quyền và lợi ích hợp pháp của các bên đương sự, Kiểm sát viên cần có kỹ năng kiểm sát, nắm chắc các quy định về luật đất đai, chủ động trao đổi, yêu cầu Thẩm phán xác định những nội dung cần tiến hành tại chỗ thẩm định; trực tiếp kiểm sát việc đo đạc, xác định hiện trạng, ranh giới về tứ cận, diện tích, kích thước, hình thể thửa đất, tài sản kiến trúc gắn liền trên đất như: việc đầu tư xây dựng, sửa chữa tài sản so với ban đầu, nguồn gốc hình thành những tài sản này, quyền sở hữu tài sản này thuộc về ai, hiện do ai đang quản lý, giá trị tài sản này bao nhiêu, nằm vị trí nào trên đất có tranh chấp...

Không những vậy, Kiểm sát viên cần theo dõi chặt chẽ toàn bộ quá trình xem xét thẩm định, lắng nghe ý kiến của các bên đương sự; kịp thời yêu cầu Thẩm phán làm rõ về hiện trạng tài sản tranh chấp, các tình tiết mâu thuẫn giữa các đương sự, người làm chứng để đảm bảo tính khách quan của vụ án.

Hơn nữa, phải kiểm sát chặt chẽ việc lập biên bản của Hội đồng xem xét, thẩm định tại chỗ về thành phần tham gia, nội dung ghi nhận quá trình xem xét, thẩm định tại chỗ để qua đó, bảo đảm trình tự, thủ tục tố tụng được thực hiện đúng quy định, kịp thời phát hiện và kiến nghị khắc phục những thiếu sót (nếu có). 

Kiểm sát việc xem xét, thẩm định tại chỗ đối với các vụ án tranh chấp về đất đai là một hoạt động quan trọng, góp phần đảm bảo tính khách quan, chính xác của quá trình giải quyết vụ án.

Cũng chính từ hoạt động này, Kiểm sát viên chủ động hơn trong việc đề ra các yêu cầu Tòa án thu thập tài liệu, chứng cứ để hoàn thiện hồ sơ, đảm bảo chứng cứ đầy đủ, khách quan, toàn diện, đúng quy định của pháp luật trước khi đưa vụ án ra xét xử, hạn chế việc tạm ngừng phiên tòa để thu thập tài liệu chứng cứ, đồng thời cũng hạn chế việc cấp trên hủy, sửa án có lỗi của Kiểm sát viên.