    |
 |
| Công chức Phòng Lưu trữ, Văn phòng VKSND tối cao đang rà soát hồ sơ trước khi đưa vào lưu trữ. |
Là công việc thầm lặng, suốt ngày mải miết bên những chồng hồ sơ, nhưng nhiệm vụ của người làm lưu trữ lại gắn liền với công tác tra cứu, đối chiếu hồ sơ các vụ án, vụ việc.
Chính vì vậy, sự cẩn trọng và nề nếp trong khâu sắp xếp đóng vai trò then chốt, quyết định hiệu quả khai thác thông tin về sau. Chỉ một sơ suất nhỏ như: xếp sai nhóm, thiếu văn bản hay nhầm lẫn thời hạn bảo quản cũng sẽ gây nhiều trở ngại cho quá trình tìm kiếm. Do đó, nguyên tắc bất di bất dịch của công tác lưu trữ là phải bảo đảm tiêu chí “đúng, đủ, sạch”, sẵn sàng đáp ứng nhanh chóng yêu cầu khai thác của VKSND các cấp.
Công tác lưu trữ được thực hiện trên cơ sở các quy định của pháp luật, trong đó có Luật Lưu trữ số 33/2024/QH15; Thông tư số 16/2023/TT-BNV ngày 15/11/2023 của Bộ trưởng Bộ Nội vụ quy định định mức kinh tế – kỹ thuật chỉnh lý tài liệu và Hướng dẫn chỉnh lý tài liệu hành chính ban hành kèm theo Công văn số 283/VTLTNN-NVTW ngày 19/5/2004 của Cục Văn thư và Lưu trữ nhà nước.
Như vậy, Lưu trữ không đơn thuần là việc tiếp nhận và bảo quản hồ sơ mà còn là quá trình tổ chức, xử lý tài liệu một cách khoa học, từ phân loại, chỉnh sửa, hoàn thiện hoặc lập mới hồ sơ đến xác định giá trị, hệ thống hóa và xây dựng công cụ tra cứu. Theo quy trình chỉnh lý tài liệu, hồ sơ phải trải qua 23 bước nghiệp vụ trước khi được đưa vào bảo quản, phục vụ khai thác và sử dụng.
Thực tiễn công tác lưu trữ tại VKSND tối cao cho thấy, hằng năm, Phòng Lưu trữ tiếp nhận từ các đơn vị thuộc VKSND tối cao một khối lượng lớn hồ sơ, tài liệu thuộc nhiều lĩnh vực, bao gồm: hồ sơ kiểm sát việc giải quyết các vụ án hình sự, dân sự, hành chính, kinh doanh thương mại, lao động; hồ sơ giải quyết đơn đề nghị giám đốc thẩm, tái thẩm, đơn khiếu nại, tố cáo; hồ sơ kiểm sát thi hành án, tạm giữ, tạm giam và tài liệu quản lý hành chính, trong đó có cả tài liệu mật.
Toàn bộ khối tài liệu này được Phòng Lưu trữ tổ chức chỉnh lý theo quy trình nghiệp vụ, từng bước xây dựng cơ sở dữ liệu, tạo điều kiện thuận lợi cho việc tra cứu, khai thác thông tin, phục vụ công tác chuyên môn và hoạt động quản lý, chỉ đạo, điều hành của VKSND tối cao.
    |
 |
| Công chức Phòng Lưu trữ, Văn phòng VKSND tối cao rà soát hồ sơ trước khi đưa vào lưu trữ. |
Theo quy định hiện hành, việc chỉnh lý tài liệu, hồ sơ phải trải qua 23 bước nghiệp vụ cụ thể. Trong phạm vi bài viết này, xin tóm lược theo ba khâu cơ bản sau đây:
- Khâu chuẩn bị (bước 1 đến bước 4). Khi giao nhận tài liệu, các bên lập biên bản, ghi rõ số mét giá, số hộp và số hồ sơ. Tài liệu sau đó được vận chuyển, vệ sinh sơ bộ và giữ nguyên trật tự sắp xếp ban đầu. Qua khảo sát, Phòng xác định tên phông, thời điểm sớm nhất và muộn nhất của tài liệu, khối lượng, thành phần, mức độ đầy đủ và tình trạng vật lý. Trên cơ sở đó, Phòng biên soạn lịch sử đơn vị hình thành phông và lịch sử phông, xây dựng hướng dẫn phân loại, lập hồ sơ, xác định giá trị tài liệu và lập kế hoạch chỉnh lý.
Do cơ cấu tổ chức và chức năng của các đơn vị nghiệp vụ thuộc VKSND tối cao tương đối rõ ràng, phương án phân loại theo cơ cấu tổ chức và thời gian phù hợp với phần lớn tài liệu. Thời hạn bảo quản được xác định theo bảng thời hạn bảo quản hồ sơ, tài liệu của Ngành. Việc giao nhận, quản lý tài liệu mật tuân theo quy định về bảo vệ bí mật nhà nước.
- Khâu thực hiện chỉnh lý (bước 5 đến bước 18). Tài liệu được phân thành các nhóm từ lớn đến nhỏ để lập hồ sơ mới hoặc hoàn thiện hồ sơ đã có, đồng thời xác định thời hạn bảo quản. Tài liệu trùng, thừa được xếp ở cuối hồ sơ và chỉ loại ra sau khi kiểm tra. Bản chính, bản gốc thuộc phông khác được để riêng và lập danh mục. Mỗi hồ sơ có một phiếu tin ghi tiêu đề, thời gian, thời hạn bảo quản, chế độ sử dụng, bút tích và dấu chỉ mức độ mật. Các phiếu tin được hệ thống hóa theo phương án phân loại, làm căn cứ sắp xếp hồ sơ.
Khi biên mục, hồ sơ bảo quản vĩnh viễn và hồ sơ có thời hạn bảo quản từ 20 năm trở lên được đánh số tờ bằng bút chì đen, mềm ở góc trên bên phải. Nếu bỏ sót tờ, số của tờ liền trước được dùng lại và thêm chữ cái, chẳng hạn 15a, 15b. Mục lục văn bản, chứng từ kết thúc và bìa hồ sơ được ghi bằng mực đen bền màu. Sau khi kiểm tra kết quả biên mục, hồ sơ mới được ghi số chính thức. Tiếp đó, hồ sơ được vệ sinh, tháo ghim kẹp, làm phẳng, cho vào bìa và hộp, dán nhãn rồi đưa vào kho, xếp lên giá và lập biên bản giao nhận.
- Khâu kết thúc (bước 19 đến bước 23). Thông tin trên phiếu tin được nhập vào cơ sở dữ liệu và kiểm tra lại. Mục lục hồ sơ được in từ cơ sở dữ liệu và đóng thành ít nhất ba bộ. Tài liệu hết giá trị được bó gói, đánh số và thống kê thành danh mục kèm bản thuyết minh. Việc tiêu hủy chỉ được thực hiện sau khi Hội đồng xác định giá trị tài liệu kiểm tra và cấp có thẩm quyền thẩm định. Đợt chỉnh lý khép lại bằng báo cáo tổng kết và việc bàn giao hồ sơ đợt chỉnh lý, gồm báo cáo khảo sát, các văn bản hướng dẫn, mục lục hồ sơ, cơ sở dữ liệu và danh mục tài liệu loại.
Làm đủ 23 bước, hồ sơ mới tra tìm được nhanh khi VKSND các cấp cần đến, chẳng hạn khi xem xét đơn đề nghị giám đốc thẩm, tái thẩm hoặc phục vụ thanh tra, kiểm tra. Dữ liệu từ phiếu tin cũng là phần nền cho việc số hóa tài liệu lưu trữ của Ngành.