Hội thảo do đồng chí Lê Minh Trí, Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Trung ương Đảng, Trưởng Ban Nội chính Trung ương cùng các đồng chí Ủy viên Trung ương Đảng: Nguyễn Khắc Định, Phó Chủ tịch Quốc hội; Lê Tiến Châu, Phó Thủ tướng Chính phủ; Hoàng Thanh Tùng, Bộ trưởng Bộ Tư pháp đồng chủ trì.

leftcenterrightdel
 Quang cảnh hội thảo. Ảnh: Phạm Kiên

Xây dựng hệ thống pháp luật tinh gọn, đồng bộ, thống nhất và khả thi

 Phát biểu khai mạc Hội thảo, Phó Thủ tướng Chính phủ Lê Tiến Châu khẳng định, qua 40 năm đổi mới, nhất là hơn 20 năm thực hiện Nghị quyết số 48 của Bộ Chính trị, công tác xây dựng và hoàn thiện hệ thống pháp luật Việt Nam đã đạt được những thành tựu quan trọng.

Hệ thống pháp luật ngày càng được hoàn thiện, bao quát hầu hết các lĩnh vực của đời sống xã hội, tạo nền tảng pháp lý và động lực cho phát triển kinh tế - xã hội, xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, bảo đảm quyền con người, quyền công dân, giữ vững quốc phòng, an ninh và hội nhập quốc tế.

leftcenterrightdel
 Đồng chí Lê Minh Trí, Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Trung ương Đảng, Trưởng Ban Nội chính Trung ương cùng các đồng chí Ủy viên Trung ương Đảng: Nguyễn Khắc Định, Phó Chủ tịch Quốc hội; Lê Tiến Châu, Phó Thủ tướng Chính phủ; Hoàng Thanh Tùng, Bộ trưởng Bộ Tư pháp đồng chủ trì hội thảo. Ảnh: Phạm Kiên

Bên cạnh những kết quả đạt được, Phó Thủ tướng cũng thẳng thắn chỉ rõ những hạn chế, bất cập của hệ thống pháp luật hiện hành.

Theo đó, trong một số lĩnh vực, các quy định pháp luật còn mâu thuẫn, chồng chéo, chưa theo kịp thực tiễn và chưa thực sự mở đường cho những động lực phát triển mới. Công tác đánh giá tác động chính sách chưa thực chất, đầy đủ, toàn diện; cấu trúc hệ thống pháp luật chưa thực sự hợp lý; số lượng văn bản quy phạm pháp luật trong một số lĩnh vực cần tiếp tục được tinh gọn. Đặc biệt, tổ chức thi hành pháp luật vẫn là khâu yếu, chưa đáp ứng đầy đủ yêu cầu của thực tiễn.

Quán triệt tinh thần chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, Trưởng Ban Chỉ đạo Trung ương về hoàn thiện thể chế và thực thi pháp luật, Phó Thủ tướng nhấn mạnh, Chiến lược hoàn thiện hệ thống pháp luật Việt Nam trong kỷ nguyên mới phải được đặt trong tổng thể đổi mới mô hình phát triển đất nước, với tư duy đột phá, mục tiêu rõ ràng và tầm nhìn dài hạn.

leftcenterrightdel
 Đồng chí Lê Minh Trí, Ủy viên Bộ Chính trị, Trưởng Ban Nội chính Trung ương phát biểu tại hội thảo. Ảnh: Phạm Kiên

Chiến lược phải có cơ sở khoa học, bám sát thực tiễn, xác định đúng những điểm nghẽn cần ưu tiên tháo gỡ và lựa chọn các giải pháp đột phá trong xây dựng, thi hành pháp luật. Đồng thời, phải có lộ trình cụ thể, xác định rõ cơ quan chịu trách nhiệm, nguồn lực thực hiện và kết quả cần đạt được.

Mục tiêu là xây dựng hệ thống pháp luật tinh gọn, đồng bộ, thống nhất, minh bạch, dễ tiếp cận và khả thi; đủ ổn định để người dân, doanh nghiệp yên tâm đầu tư, đồng thời đủ linh hoạt để đáp ứng yêu cầu phát triển. Nội dung này cũng phải bám sát tinh thần chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm trong bài viết “Thượng tôn Hiến pháp và pháp luật - Động lực kiến tạo phát triển đất nước”.

Xác định những điểm nghẽn, bất cập trong hệ thống pháp luật

Để tiếp tục hoàn thiện Đề án “Chiến lược hoàn thiện hệ thống pháp luật Việt Nam trong kỷ nguyên mới”, Phó Thủ tướng Lê Tiến Châu gợi mở ba nhóm vấn đề trọng tâm cần tập trung trao đổi, thảo luận tại Hội thảo.

leftcenterrightdel
 Phó Thủ tướng Chính phủ Lê Tiến Châu phát biểu tại hội thảo. Ảnh: Phạm Kiên

Thứ nhất, về cơ sở lý luận, tư duy và những giá trị nền tảng của hệ thống pháp luật Việt Nam trong kỷ nguyên mới, Phó Thủ tướng đề nghị nghiên cứu trên cơ sở vận dụng sáng tạo chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, quan điểm của Đảng về Nhà nước và pháp luật; đồng thời tiếp thu có chọn lọc những giá trị pháp lý tiến bộ của nhân loại.

Trên cơ sở đó, cần xác định tư tưởng chủ đạo, các giá trị cốt lõi và những nguyên tắc xuyên suốt của Chiến lược; làm rõ mục tiêu xây dựng hệ thống pháp luật Việt Nam đến năm 2045, đáp ứng yêu cầu xây dựng, hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa và mở đường cho đổi mới mô hình phát triển đất nước.

Thứ hai, về thực trạng hệ thống pháp luật, Phó Thủ tướng đề nghị đánh giá khách quan, toàn diện những thành tựu, hạn chế và bài học kinh nghiệm qua 40 năm đổi mới, nhất là kết quả thực hiện Nghị quyết số 48-NQ/TW của Bộ Chính trị.

Từ kết quả tổng rà soát hệ thống văn bản quy phạm pháp luật, cần nhận diện đầy đủ những bất cập mang tính hệ thống về nội dung, cấu trúc và tổ chức thi hành; những mâu thuẫn, chồng chéo, khoảng trống pháp luật và vướng mắc trong thực tiễn.

Đồng thời, phải phân biệt rõ bất cập của quy định pháp luật với hạn chế trong tổ chức thực hiện, phân tích nguyên nhân, nhất là những nguyên nhân căn bản, kéo dài, làm cơ sở xác định các định hướng và giải pháp của Chiến lược.

Phó Thủ tướng đặt vấn đề cần xác định chính xác số lượng văn bản quy phạm pháp luật còn hiệu lực, từ luật, nghị quyết của Quốc hội đến nghị định, nghị quyết của Chính phủ, quyết định của Thủ tướng Chính phủ, thông tư của các bộ, ngành và văn bản quy phạm pháp luật của địa phương.

Trên cơ sở đó, cần đánh giá cơ cấu các loại văn bản đã hợp lý hay chưa, có cần giảm số lượng văn bản, bớt tầng nấc quy định hay không.

Đặc biệt, cần làm rõ những điểm nghẽn cản trở phát triển nằm ở quy định cấp luật, nghị định, thông tư hay trong khâu tổ chức thi hành; xác định những vấn đề cần ưu tiên xử lý đến năm 2030, hướng tới hệ thống pháp luật tinh gọn, hiện đại, thống nhất, dễ tra cứu, dễ hiểu và được áp dụng nhất quán.

leftcenterrightdel
  Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định phát biểu tại hội thảo. Ảnh: Phạm Kiên

Đổi mới tư duy xây dựng pháp luật, khơi thông nguồn lực phát triển

Thứ ba, về định hướng, nhiệm vụ và giải pháp đột phá, Phó Thủ tướng Lê Tiến Châu nhấn mạnh, Chiến lược phải xác định rõ những nhiệm vụ ưu tiên đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045, phục vụ đổi mới mô hình phát triển và góp phần thực hiện hai mục tiêu 100 năm của đất nước.

Từ kinh nghiệm của các quốc gia từng đạt tốc độ tăng trưởng hai con số, Phó Thủ tướng đề nghị các đại biểu thảo luận, làm rõ những lĩnh vực pháp luật cần ưu tiên đổi mới để vừa khơi thông nguồn lực, huy động đầu tư, vừa nâng cao tiềm lực nội tại của đất nước.

Trong đó, cần xác định những quy định pháp luật phải đi trước, mở đường cho phát triển, tạo điều kiện để doanh nghiệp Việt Nam tiếp nhận công nghệ, nâng cao năng suất và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị.

Theo tinh thần Kết luận số 09-KL/TW của Bộ Chính trị, Phó Thủ tướng cho rằng cần tái cấu trúc hệ thống pháp luật theo hướng vừa bảo đảm tính ổn định, dễ dự báo, vừa có khả năng thích ứng với yêu cầu thực tiễn.

leftcenterrightdel
 Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng pháp biểu tại hội thảo.

Cùng với đó, cần xác định những khâu đột phá trong đổi mới tư duy, phương thức xây dựng và thi hành pháp luật; nâng cao chất lượng hoạch định chính sách, quản trị toàn bộ vòng đời văn bản quy phạm pháp luật; khắc phục những hạn chế trong tổ chức thi hành.

Phó Thủ tướng cũng đề nghị chú trọng phát triển nguồn nhân lực pháp luật chất lượng cao, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số, trí tuệ nhân tạo trong hoạt động xây dựng và thi hành pháp luật. Đặc biệt, Chiến lược phải xác định rõ các nhiệm vụ ưu tiên, lộ trình thực hiện, mục tiêu và chỉ tiêu có thể đo lường đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045.

Việc đánh giá kết quả thực hiện Chiến lược phải lấy hiệu quả thi hành pháp luật và những chuyển biến thực chất trong đời sống kinh tế - xã hội làm thước đo, bảo đảm Chiến lược sau khi ban hành thực sự đi vào cuộc sống.

Khẳng định xây dựng Chiến lược hoàn thiện hệ thống pháp luật Việt Nam trong kỷ nguyên mới là nhiệm vụ có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với sự phát triển của đất nước, Phó Thủ tướng Lê Tiến Châu đề nghị các đại biểu phát huy tinh thần khoa học, khách quan, thẳng thắn và trách nhiệm; tập trung trao đổi, làm rõ những vấn đề còn có cách tiếp cận khác nhau, đề xuất các định hướng và giải pháp có tính đột phá, khả thi, phù hợp với yêu cầu phát triển đất nước. 

Hồng Nguyên