    |
 |
| Đồng chí Nguyễn Huy Tiến, Ủy viên Trung ương Đảng, Viện trưởng VKSND tối cao Việt Nam và ông Murali Pillai, Bộ trưởng Bộ Pháp luật Singapore thay mặt hai Nhà nước ký Hiệp định tương trợ tư pháp về hình sự giữa nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam và nước Cộng hoà Singapore, tháng 10/2024. |
Sau hơn 8 năm thi hành, Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015 đã bộc lộ một số hạn chế, nhất là về thủ tục tố tụng còn phức tạp, thủ tục rút gọn chưa phát huy đầy đủ hiệu quả, quy định về chứng cứ điện tử và tố tụng trên môi trường số chưa đáp ứng yêu cầu thực tiễn. Trong khi đó, yêu cầu cải cách tư pháp, xây dựng Nhà nước pháp quyền, chuyển đổi số, đấu tranh phòng, chống tội phạm và hội nhập quốc tế đặt ra những yêu cầu mới.
Vì vậy, tinh thần xuyên suốt của dự án Bộ luật Tố tụng hình sự (sửa đổi) trình tại Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI, tháng 8/2026 vừa qua do VKSND tối cao chủ trì soạn thảo, đó là: tố tụng tinh gọn hơn, xử lý nhanh hơn, chính sách phân hóa hơn, kiểm soát quyền lực chặt chẽ hơn và phương thức tố tụng hiện đại hơn; đồng thời bảo đảm đầy đủ quyền con người, quyền công dân và tính khách quan, công bằng của tố tụng hình sự.
Dự thảo Bộ luật (tính đến thời điểm trình tại Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI, tháng 8/2026 do Vụ Pháp chế, VKSND tối cao cung cấp cho PV Báo Bảo vệ pháp luật) gồm 514 điều, kết cấu thành 9 phần, 36 chương, bao quát toàn bộ các giai đoạn và lĩnh vực của tố tụng hình sự, tập trung vào 6 nhóm vấn đề lớn.
Trong chuyên đề này, Báo Bảo vệ pháp luật sẽ tập trung đi sâu phân tích, làm rõ 6 nhóm vấn đề lớn trong dự thảo Bộ luật để góp phần làm sáng tỏ thêm ý nghĩa, tầm quan trọng cũng như giá trị của việc sửa đổi Bộ luật Tố tụng hình sự lần này.
|
 |
| Đồng chí Viện trưởng Nguyễn Huy Tiến, Ủy viên Trung ương Đảng, Viện trưởng VKSND tối cao Việt Nam và ông Abdellatif Ouahbi, Bộ trưởng Bộ Tư pháp Vương quốc Ma-rốc ký Hiệp định tương trợ tư pháp về hình sự giữa Việt Nam và Ma - rốc, tháng 10/2025. |
Bài 5: Đổi mới thủ tục tố tụng hình sự đáp ứng yêu cầu hội nhập quốc tế
Một trong 6 nhóm vấn đề lớn của dự án Bộ luật Tố tụng hình sự (sửa đổi) lần này là hoàn thiện các quy định về thủ tục tố tụng hình sự đáp ứng yêu cầu hội nhập quốc tế, bảo đảm đồng bộ với các quy định của pháp luật về tương trợ tư pháp về hình sự, dẫn độ và các quy định của các điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên...
Hoàn thiện các quy định về biện pháp điều tra tố tụng đặc biệt
Ngày 8/6/2012, Việt Nam chính thức nộp văn kiện gia nhập Công ước Palermo và Công ước có hiệu lực đối với Việt Nam từ ngày 8/7/2012. Việc gia nhập Công ước không chỉ thể hiện cam kết mạnh mẽ của Việt Nam trong việc tham gia các cơ chế hợp tác quốc tế về phòng, chống tội phạm mà còn đánh dấu bước phát triển quan trọng trong quá trình hoàn thiện hệ thống pháp luật theo hướng tiệm cận các chuẩn mực pháp lý quốc tế.
|
 |
| Đồng chí Nguyễn Huy Tiến, Ủy viên Trung ương Đảng, Viện trưởng VKSND tối cao Việt Nam và Bộ trưởng Bộ Tư pháp và Nhân quyền Marcy Cláudio Lopes ký và trao đổi Hiệp định Tương trợ tư pháp về hình sự giữa nước CHXHCN Việt Nam và Cộng hòa Ăng-gô-la, tháng 8/2025. |
Điều 20 của Công ước khuyến nghị các quốc gia thành viên, trong phạm vi phù hợp với những nguyên tắc cơ bản của hệ thống pháp luật quốc gia, xây dựng cơ sở pháp lý cho việc áp dụng các kỹ thuật điều tra đặc biệt như vận chuyển có kiểm soát (controlled delivery), hoạt động chìm (undercover operations) và các kỹ thuật điều tra bí mật khác nhằm nâng cao hiệu quả phát hiện, điều tra và xử lý tội phạm có tổ chức.
Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015 đã ghi nhận chế định biện pháp điều tra tố tụng đặc biệt, đánh dấu bước phát triển quan trọng của pháp luật tố tụng hình sự Việt Nam. Tuy nhiên, đối chiếu với Điều 20 của Công ước Palermo và thực tiễn đấu tranh với tội phạm có tổ chức xuyên quốc gia, có thể nhận thấy việc nội luật hóa các quy định của Điều 20 Công ước là yêu cầu cần thiết nhằm đáp ứng các chuẩn mực quốc tế.
|
Các nội dung sửa đổi, bổ sung của Bộ luật Tố tụng hình sự đã bám sát các chủ trương, quan điểm của Đảng
|
 |
| Đại biểu Trần Thế Kính, Đoàn ĐBQH tỉnh Thanh Hóa phát biểu trong phiên thảo luận về dự án Bộ luật Tố tụng hình sự (sửa đổi) tại Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI, tháng 8/2026. Ảnh: Media Quốc hội. |
“Tôi bày tỏ sự tán thành với sự cần thiết sửa đổi, bổ sung Bộ luật Tố tụng hình sự, cũng như báo cáo thẩm tra của Ủy ban Tư pháp và các báo cáo giải trình, tiếp thu của cơ quan chủ trì soạn thảo sau phiên họp tổ. Các nội dung sửa đổi, bổ sung của Bộ luật Tố tụng hình sự đã bám sát các chủ trương, quan điểm của Đảng, kết luận của Ban Chỉ đạo Trung ương về hoàn thiện thể chế và thực thi pháp luật và ý kiến của Bộ Chính trị. Nhìn chung, dự thảo đã tiếp thu những tư tưởng và biện pháp tiến bộ của các nước có nền pháp luật tiên tiến trên thế giới, đã tập trung xử lý những vấn đề lớn đặt ra từ thực tế hoạt động tố tụng và yêu cầu cải cách tư pháp, chuyển đổi số nhằm khơi thông nguồn lực, kiến tạo phát triển và nâng cao hiệu quả hoạt động tố tụng…”.
|
Bên cạnh đó, trong bối cảnh Việt Nam ngày càng tham gia sâu rộng vào các cơ chế hợp tác quốc tế về phòng, chống tội phạm, yêu cầu hoàn thiện các quy định của Bộ luật Tố tụng hình sự về biện pháp điều tra tố tụng đặc biệt không chỉ nhằm thực hiện nghĩa vụ quốc tế mà còn đáp ứng yêu cầu nâng cao hiệu quả phát hiện, điều tra và xử lý tội phạm trong điều kiện mới.
Trước yêu cầu nêu trên, tại Điều 230 dự thảo Bộ luật Tố tụng hình sự (sửa đổi) lần này do VKSND tối cao soạn thảo đã bổ sung 2 biện pháp điều tra tố tụng đặc biệt...
Đồng thời, tại Điều 231 dự thảo Bộ luật đã bổ sung trường hợp áp dụng biện pháp điều tra tố tụng đặc biệt đối với tội phạm đặc biệt nghiêm trọng, phức tạp liên quan đến nhiều quốc gia đáp ứng yêu cầu đấu tranh phòng, chống tội phạm.
Hoàn thiện các quy định về hợp tác quốc tế trong tố tụng hình sự
Để thể chế hóa chủ trương của Đảng về cải cách tư pháp và chủ động hội nhập quốc tế được xác định được xác định tại Nghị quyết số 27-NQ/TW về tiếp tục xây dựng, hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam trong giai đoạn mới và Nghị quyết số 59-NQ/TW ngày 24/1/2025 của Bộ Chính trị về hội nhập quốc tế trong tình hình mới, Phần thứ tám của dự thảo BLTTHS (sửa đổi), gồm Chương XXXV và Chương XXXVI, đã tiếp tục kế thừa các quy định hiện hành về hợp tác quốc tế trong tố tụng hình sự đang phát huy hiệu quả để quy định một cách hệ thống, toàn diện về lĩnh vực này.
Đồng thời rà soát để bảo đảm đồng bộ với pháp luật có liên quan, cụ thể:
Để đồng bộ với Điều 38 Luật Tương trợ tư pháp về hình sự, Điều 501 dự thảo Bộ luật đã bổ sung quy định rõ hơn về trình tự, thủ tục xem xét, xử lý yêu cầu truy cứu trách nhiệm hình sự đối với công dân Việt Nam bị từ chối dẫn độ theo hướng: “Trong thời hạn 10 ngày kể từ ngày ra quyết định từ chối dẫn độ công dân Việt Nam, theo yêu cầu truy cứu trách nhiệm hình sự của cơ quan có thẩm quyền của nước ngoài, Tòa án đã ra quyết định từ chối dẫn độ chuyển hồ sơ và các tài liệu kèm theo của nước ngoài đến Viện kiểm sát nhân dân tối cao để xem xét, xử lý”.
Đồng thời, để bảo đảm đầy đủ, đồng bộ với Điều 5 và Điều 38 Luật Dẫn độ, Điều 509 dự thảo Bộ luật đã bổ sung các trường hợp giữ người trong trường hợp khẩn cấp trước khi có yêu cầu dẫn độ gồm: Có lệnh bắt của nước ngoài hoặc có lệnh truy nã quốc tế của cơ quan, tổ chức có thẩm quyền của nước ngoài, việc giữ người được thực hiện theo quy định của điều ước, điều lệ quốc tế mà Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam là thành viên, tham gia và pháp luật về dẫn độ hoặc theo thỏa thuận quốc tế, nguyên tắc có đi có lại. Điều này góp phần bịt kín kẽ hở pháp lý mà các đối tượng phạm tội xuyên quốc gia có thể lợi dụng để lẩn trốn.
|
 |
| Các đại biểu tham gia phiên thảo luận về dự án Bộ luật Tố tụng hình sự (sửa đổi) tại Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI, tháng 8/2026. Ảnh: Media Quốc hội. |
Ngoài ra, để bảo đảm đầy đủ, đồng bộ với Điều 92 dự thảo Bộ luật quy định về nguồn chứng cứ, Điều 496 dự thảo Bộ luật quy định về giá trị pháp lý của tài liệu, đồ vật thu thập được qua hợp tác quốc tế trong tố tụng hình sự đã bổ sung tài liệu, đồ vật do cơ quan có thẩm quyền của nước ngoài thu thập theo hợp tác quốc tế khác trong tố tụng hình sự của cơ quan có thẩm quyền của Việt Nam để yêu cầu, ủy thác truy cứu trách nhiệm hình sự có thể được coi là chứng cứ
Việc sửa đổi, bổ sung các quy định về thủ tục tố tụng hình sự đáp ứng yêu cầu hội nhập quốc tế trong dự thảo Bộ luật Tố tụng hình sự (sửa đổi) lần này thể hiện sự chủ động, tích cực của Việt Nam trong việc thực thi các nghĩa vụ pháp lý quốc tế và đấu tranh phòng, chống tội phạm xuyên quốc gia. Những quy định mới này vừa bảo vệ quyền con người, quyền công dân theo Hiến pháp, vừa thiết lập một hành lang pháp lý hiện đại, khoa học, chặt chẽ thống nhất và đồng bộ, nội luật hóa các cam kết quốc tế mà Việt Nam là thành viên.
Đây là những quy định tiến bộ, phù hợp, giúp các cơ quan tố tụng của Việt Nam chủ động phối hợp với các quốc gia trên thế giới, bảo đảm mọi hành vi phạm tội có yếu tố nước ngoài đều bị xử lý nghiêm minh, đúng pháp luật, đóng góp tích cực vào tiến trình hội nhập quốc tế toàn diện của đất nước ta trong giai đoạn mới…