Khẳng định vai trò mới bằng 4 vụ khởi kiện
Ngay sau khi Nghị quyết 205 có hiệu lực, VKSND hai cấp tỉnh Đắk Lắk đã chủ động rà soát các vụ việc thuộc phạm vi thí điểm, phối hợp với các cơ quan, tổ chức liên quan để xác minh, thu thập tài liệu, chứng cứ, làm cơ sở lựa chọn những vụ việc đủ điều kiện khởi kiện. Đến tháng 7/2026, đơn vị đã ban hành quyết định khởi kiện 4 vụ án dân sự công ích, dẫn đầu cả nước về số lượng vụ việc trong nhóm 6 địa phương thí điểm.
    |
 |
| Đồng chí Dương Văn Đức, Trưởng phòng 9, VKSND tỉnh Đắk Lắk làm việc với Lãnh đạo Bảo hiểm xã hội tỉnh Đắk Lắk. |
Cả 4 vụ việc đều bám sát tinh thần của Nghị quyết 205: bảo vệ tài sản công, ngăn chặn hành vi trục lợi chính sách và bảo vệ quyền lợi hợp pháp của những người không đủ điều kiện tự mình tiếp cận công lý.
Ở lĩnh vực bảo vệ quỹ an sinh xã hội, VKSND tỉnh Đắk Lắk đã khởi kiện bà L. sau khi xác định người này kê khai không đúng sự thật để hưởng trợ cấp theo Quyết định số 613/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ trong nhiều năm liền, gây thiệt hại hơn 170,8 triệu đồng cho Quỹ bảo hiểm xã hội. Trước khi khởi kiện, Viện kiểm sát đã ban hành văn bản yêu cầu khắc phục hậu quả, kiến nghị hoàn trả số tiền đã hưởng sai quy định, nhưng bà L. không thực hiện. Trên cơ sở đó, Viện kiểm sát khởi kiện, yêu cầu bị đơn hoàn trả toàn bộ số tiền cho Bảo hiểm xã hội tỉnh Đắk Lắk.
|
 |
| Đồng chí Phạm Trung Thuận, Viện trưởng VKSND tỉnh Đắk Lắk phát biểu chỉ đạo tại hội nghị triển khai thực hiện Nghị quyết 205. |
Một vụ việc khác cũng thể hiện rõ vai trò bảo vệ tài sản công là việc VKSND tỉnh khởi kiện ông T., yêu cầu hoàn trả gần 7,85 triệu đồng chi phí khám, chữa bệnh mà Quỹ bảo hiểm y tế đã chi trả cho người bị hại. Sau khi dùng dao gây thương tích cho anh K., ông T. đã bị xử lý về hình sự nhưng không tự nguyện hoàn trả khoản kinh phí thuộc Quỹ bảo hiểm y tế theo quy định của pháp luật. Trước thực tế đó, Viện kiểm sát đã sử dụng quyền khởi kiện để thu hồi khoản tiền thuộc tài sản công về cho Quỹ bảo hiểm y tế.
Không chỉ trong lĩnh vực bảo hiểm, quyền khởi kiện mới còn được vận dụng để bảo vệ tài sản công là đất đai phục vụ giáo dục. VKSND khu vực 6 đã khởi kiện ông Nguyễn Trung Thượng, nguyên Hiệu trưởng Trường Phổ thông Dân tộc Nội trú huyện Lắk (cũ), yêu cầu trả lại gần 500m² đất bị chiếm dụng trái phép trong nhiều năm.
|
 |
| Đồng chí Ngô Xuân Minh, Phó Viện trưởng VKSND khu vực 10, tỉnh Đắk Lắk công bố quyết định khởi kiện ông Nguyễn Trung Thượng, nguyên Hiệu trưởng Trường Phổ thông Dân tộc Nội trú huyện Lắk (cũ). |
Theo hồ sơ vụ việc, diện tích đất này đã được Nhà nước giao cho nhà trường quản lý, sử dụng từ năm 1996. Trong thời gian giữ chức vụ Hiệu trưởng, ông Thượng tự ý xây dựng nhà ở trên phần đất của trường; dù đã nghỉ hưu từ năm 2014 nhưng đến nay vẫn tiếp tục sử dụng diện tích đất này, ảnh hưởng đến quy hoạch của nhà trường, môi trường giáo dục và quyền lợi học tập của học sinh, phần lớn là con em đồng bào dân tộc thiểu số.
Sau khi trực tiếp kiểm tra hiện trạng, đo đạc, xác định ranh giới và thu thập đầy đủ tài liệu, chứng cứ, VKSND khu vực 6 đã quyết định khởi kiện, yêu cầu buộc bị đơn tháo dỡ công trình, trả lại nguyên trạng khu đất cho nhà trường.
|
 |
| Trường Phổ thông Dân tộc Nội trú huyện Lắk (cũ). |
Nếu 3 vụ việc trên thể hiện quyết tâm bảo vệ tài sản công thì vụ án do VKSND khu vực 10 khởi kiện lại làm nổi bật ý nghĩa nhân văn của Nghị quyết 205.
Hai cháu N. và M. là trẻ em người dân tộc thiểu số, thuộc hộ nghèo, bị thương tích với tỷ lệ tổn thương cơ thể lần lượt là 11% và 12% sau khi bị một trẻ khác dùng cành cây cà phê vót nhọn tấn công. Do người gây thương tích chưa đủ tuổi chịu trách nhiệm hình sự nên vụ việc không được khởi tố hình sự; gia đình người gây thiệt hại chỉ bồi thường 5 triệu đồng và không chấp nhận tiếp tục thỏa thuận.
Cha mẹ hai cháu đều là người đồng bào dân tộc thiểu số, sinh sống ở vùng có điều kiện kinh tế - xã hội khó khăn, không am hiểu pháp luật và không có khả năng tự bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của mình trước Tòa án. Trước hoàn cảnh đó, VKSND khu vực 10 đã quyết định khởi kiện, yêu cầu bồi thường hơn 72 triệu đồng chi phí điều trị, phục hồi sức khỏe và tổn thất tinh thần cho hai cháu.
Đây là một trong những minh chứng rõ nét cho ý nghĩa của Nghị quyết 205, khi quyền khởi kiện của Viện kiểm sát được sử dụng để bảo đảm người yếu thế không bị bỏ lại phía sau chỉ vì thiếu điều kiện tiếp cận công lý.
Tinh thần tiên phong của đơn vị thí điểm
Để thực hiện 4 quyết định khởi kiện đầu tiên, các Kiểm sát viên không chỉ nghiên cứu quy định pháp luật mới mà còn trực tiếp xuống cơ sở xác minh, thu thập chứng cứ, làm việc với nhiều cơ quan, tổ chức và người dân, bảo đảm mỗi yêu cầu khởi kiện đều có căn cứ pháp lý và căn cứ thực tiễn vững chắc.
Đồng chí Dương Văn Đức, Trưởng Phòng 9, VKSND tỉnh Đắk Lắk cho biết, áp lực lớn nhất trong quá trình triển khai Nghị quyết 205 không nằm ở khối lượng công việc mà ở yêu cầu phải thu thập chứng cứ khách quan, đầy đủ, chính xác, bởi kết quả xác minh là căn cứ duy nhất để quyết định có khởi kiện hay không.
|
 |
| Đồng chí Nguyễn Xuân Hòa, Phó Viện trưởng VKSND tỉnh Đắk Lắk, phụ trách Phòng 9 VKSND tỉnh. |
Theo đồng chí Dương Văn Đức, có vụ việc liên quan đến người từng giữ chức vụ quản lý, am hiểu pháp luật, kéo dài nhiều năm; cũng có vụ việc nạn nhân là trẻ em nghèo, người dân tộc thiểu số không biết tìm đến đâu để được bảo vệ quyền lợi. Nếu Kiểm sát viên không kiên trì theo đuổi đến cùng, tài sản công sẽ tiếp tục bị thất thoát, còn người yếu thế vẫn phải chịu thiệt thòi. Chính vì vậy, mỗi hồ sơ khởi kiện đều được thực hiện với tinh thần thượng tôn pháp luật.
Thực tiễn triển khai tại Đắk Lắk cho thấy, quyền khởi kiện của Viện kiểm sát không chỉ góp phần thu hồi tài sản công, bảo vệ các quỹ an sinh xã hội, bảo vệ đất công mà còn mở thêm một “cánh cửa công lý” đối với những người yếu thế vốn gặp nhiều rào cản trong tiếp cận pháp luật.
Là địa phương có số vụ án dân sự công ích được khởi kiện nhiều nhất trong 6 đơn vị được lựa chọn thí điểm, Đắk Lắk không chỉ đi đầu về số lượng vụ việc mà còn góp phần kiểm nghiệm hiệu quả thực tiễn của một cơ chế tố tụng hoàn toàn mới, làm cơ sở để Quốc hội xem xét, đánh giá việc nhân rộng cơ chế này sau thời gian thí điểm.