Viện kiểm sát kến nghị tháo gỡ “điểm nóng” lấn chiếm hơn 600 ha đất rừng ở Đắk Lắk

Lấn chiếm đất rừng quy mô lớn kéo dài nhiều năm

Khu bảo tồn thiên nhiên Nam Ka là một trong những cánh rừng đặc dụng có giá trị đa dạng sinh học quan trọng của tỉnh Đắk Lắk. Tuy nhiên, từ trước năm 1991 cho đến nay, nơi đây cũng là "điểm nóng" về tình trạng lấn chiếm, sử dụng đất rừng trái phép, với hàng trăm hộ dân canh tác trên diện tích rừng do Nhà nước quản lý.

Viện kiểm sát tỉnh Đắk Lắk và cơ quan chức năng kiểm tra tại hiện trường.

Xác định đây là vấn đề tồn đọng lâu năm, ảnh hưởng trực tiếp đến công tác quản lý, bảo vệ rừng và an ninh trật tự tại địa phương, ngày 30/6/2026, VKSND tỉnh Đắk Lắk đã ban hành Kiến nghị số 1767/KN-VKS-P9 gửi các cơ quan có thẩm quyền, đề nghị áp dụng đồng bộ các biện pháp phòng ngừa, xử lý triệt để hành vi lấn chiếm, sử dụng trái phép đất rừng đặc dụng tại Khu bảo tồn thiên nhiên Nam Ka.

Kiến nghị tập trung vào năm nhóm nội dung cốt lõi gồm: Rà soát toàn diện diện tích bị lấn chiếm và phân loại đối tượng, thời điểm vi phạm; xử lý vi phạm, khắc phục hậu quả, thu hồi đất; chuyển cơ quan điều tra các trường hợp có dấu hiệu trục lợi, sang nhượng trái phép quy mô lớn; làm rõ trách nhiệm tập thể, cá nhân liên quan; tăng cường dân vận, bảo đảm sinh kế cho đồng bào dân tộc thiểu số.

Kiến nghị trên của VKSND tỉnh Đắk Lắk cho thấy tinh thần chủ động, trách nhiệm trong triển khai thực hiện Nghị quyết số 205/2025/QH15 của Quốc hội. Không chỉ dừng lại ở việc phát hiện vi phạm, đơn vị còn chủ động kiến nghị các giải pháp căn cơ, toàn diện nhằm bảo vệ lợi ích công, lợi ích của Nhà nước.

Từ kiến nghị của Viện kiểm sát, các cơ quan chức năng đồng loạt vào cuộc

Ngay sau khi tiếp nhận kiến nghị của Viện kiểm sát, Thường trực Tỉnh ủy và Ban Thường vụ Đảng ủy UBND tỉnh đã chỉ đạo các cơ quan, đơn vị liên quan khẩn trương triển khai thực hiện. Theo đó, UBND tỉnh Đắk Lắk giao Sở Nông nghiệp và Môi trường chủ trì, phối hợp với các sở, ngành, địa phương liên quan tiến hành rà soát, xác minh toàn bộ diện tích đất rừng bị lấn chiếm, sử dụng trái phép; đồng thời phân loại từng trường hợp để đề xuất phương án xử lý phù hợp theo quy định của pháp luật.

Lãnh đạo Phòng 9 và VKSND khu vực 6 (tỉnh Đắk Lắk) làm việc với cơ quan chức năng.

Kết quả rà soát, đối chiếu hồ sơ, bản đồ thực địa, cơ quan chức năng xác định có 305 hộ dân đang chiếm dụng, canh tác trên 625,75 ha đất rừng đặc dụng. Diện tích bị lấn chiếm đều phát sinh trước năm 2020, trong đó có 200,48ha diện tích canh tác lúa nước và 425,27ha diện tích trồng cây công nghiệp, cây ăn quả thân gỗ. Đáng chú ý, trong quá trình xác minh, các cơ quan chức năng còn phát hiện thêm các trường hợp xâm canh của người dân cư trú ngoài địa bàn.

Theo báo cáo của Ban Quản lý rừng đặc dụng Nam Ka, phần lớn các trường hợp chiếm dụng đất rừng đã tồn tại trong thời gian dài. Nhiều diện tích đã qua nhiều người sử dụng, liên quan đến nhiều hộ dân và nhiều giai đoạn quản lý, dẫn đến những phức tạp về nguồn gốc sử dụng đất, dân cư, sinh kế và hồ sơ quản lý. Trong khi đó, hồ sơ vi phạm ban đầu chưa đầy đủ, nhiều trường hợp không xác định rõ thời điểm phát sinh.

Trên cơ sở kiến nghị của VKSND tỉnh Đắk Lắk, lực lượng chức năng đã khoanh vùng 20 hộ chiếm dụng diện tích lớn với tổng số khoảng 174 ha. Trong đó, phát hiện 2 trường hợp có dấu hiệu mua bán, sang nhượng đất rừng trái phép với tổng diện tích gần 17ha nhằm trục lợi. Hai trường hợp này đang được Ban Quản lý rừng đặc dụng Nam Ka củng cố hồ sơ để chuyển cơ quan điều tra xử lý theo quy định pháp luật.

Để xảy ra tình trạng lấn chiếm, sử dụng trái phép đất rừng đặc dụng nói trên, Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn (trước đây) đã thực hiện kiểm điểm đối với 9 tập thể và 13 cá nhân liên quan đến công tác quản lý, bảo vệ rừng, cập nhật, báo cáo diễn biến tài nguyên rừng.

Kiên quyết xử lý, bảo đảm sinh kế

Điểm đáng ghi nhận trong kết quả thực hiện kiến nghị trên là cách tiếp cận vừa kiên quyết, vừa nhân văn. Theo đó, qua rà soát, cơ quan chức năng nhận thấy, nhiều hộ đang sử dụng đất rừng lấn chiếm trên là hộ đồng bào dân tộc thiểu số tại chỗ, có hoàn cảnh kinh tế khó khăn, thiếu đất sản xuất và phụ thuộc vào sản xuất nông nghiệp. Do đó, UBND tỉnh Đắk Lắk xác định, việc xử lý vi phạm phải được thực hiện nghiêm theo quy định pháp luật, đồng thời gắn với công tác dân vận và chính sách xã hội phù hợp.

Đối với 425,27 ha đất đã được người dân trồng cây công nghiệp, cây ăn quả lâu năm, phương án thu hồi, phục hồi rừng giai đoạn 2027–2030 đã được đưa vào kế hoạch cụ thể. Đối với diện tích khó phục hồi hiện trạng rừng, các cơ quan chuyên môn được giao tiếp tục rà soát để đề xuất phương án phù hợp với thực tiễn quản lý, sử dụng.

Bên cạnh đó, chính quyền địa phương được giao nhiệm vụ rà soát, phân loại các hộ đồng bào dân tộc thiểu số, hộ nghèo, hộ thực sự thiếu đất sản xuất để có giải pháp hỗ trợ đào tạo nghề, chuyển đổi sinh kế, gắn với các chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi. Việc hỗ trợ được xác định rõ nguyên tắc: đúng đối tượng, đúng quy định, tuyệt đối không được hiểu là công nhận hay hợp thức hóa quyền sử dụng đất rừng đặc dụng bị chiếm dụng trái pháp luật.

Từ kiến nghị của Viện kiểm sát, hơn 600 ha đất rừng đặc dụng bị lấn chiếm được đưa vào lộ trình xử lý.

Từ kết quả thực hiện Kiến nghị số 1767/KN-VKS-P9 có thể thấy rõ vai trò của công tác kiểm sát giải quyết các vụ, việc dân sự trong việc phát hiện, kiến nghị khắc phục những tồn tại, hạn chế trong quản lý nhà nước về đất đai, tài nguyên rừng - lĩnh vực vốn phức tạp, nhạy cảm và liên quan trực tiếp đến đời sống, sinh kế của người dân, nhất là đồng bào dân tộc thiểu số.

Kết quả này cũng cho thấy hiệu quả bước đầu trong triển khai Nghị quyết số 205/2025/QH15 của Quốc hội tại Đắk Lắk. Từ kiến nghị của VKSND tỉnh Đắk Lắk, các cơ quan chức năng đã đồng loạt vào cuộc, từng bước rà soát, làm rõ trách nhiệm, xử lý vi phạm; đồng thời quan tâm các giải pháp hỗ trợ sinh kế phù hợp cho người dân, nhất là đồng bào dân tộc thiểu số tại chỗ, trong quá trình lập lại trật tự quản lý, sử dụng và bảo vệ đất rừng.

Thời gian tới, VKSND tỉnh Đắk Lắk tiếp tục theo dõi, giám sát việc thực hiện các nội dung đã kiến nghị, góp phần nâng cao hiệu quả quản lý, bảo vệ và từng bước phục hồi rừng đặc dụng Nam Ka theo hướng thực chất, bền vững.