Viện kiểm sát chủ động phát hiện và bảo vệ lợi ích công từ cơ sở

Quảng Ninh là một trong 6 tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương được lựa chọn thực hiện thí điểm Nghị quyết số 205/2025/QH15. Xác định đây là nhiệm vụ mới, chưa có nhiều tiền lệ thực tiễn, VKSND tỉnh Quảng Ninh đã sớm tổ chức quán triệt, tập huấn, hướng dẫn nghiệp vụ và thường xuyên đánh giá những khó khăn, vướng mắc để thống nhất cách thức triển khai trong VKSND hai cấp.

Tại VKSND khu vực 3, tỉnh Quảng Ninh, việc thực hiện hiệu quả tố tụng công ích được xác định là một trong những nhiệm vụ trọng tâm. Lãnh đạo đơn vị đã xây dựng kế hoạch triển khai Nghị quyết 205, đồng thời yêu cầu cán bộ, Kiểm sát viên chủ động nắm bắt thông tin từ phương tiện thông tin đại chúng, công tác kiểm sát đơn thư khiếu kiện liên quan đến lợi ích công, quyền dân sự của nhóm dễ bị tổn thương và trực tiếp kiểm tra thực tế để xác minh, tạo nguồn giải quyết.

VKSND khu vực 3, tỉnh Quảng Ninh phối hợp với các ngành, chức năng tuyên truyền, phổ biến pháp luật.

Đơn vị bố trí bộ phận dân sự - hành chính gồm 10 cán bộ, trong đó có 1 Phó Viện trưởng, 5 Kiểm sát viên sơ cấp và 4 Kiểm tra viên, chuyên viên giúp việc; ưu tiên những Kiểm sát viên có năng lực cho bộ phận thực hiện nhiệm vụ tố tụng công ích. Việc giao nhiệm vụ được gắn với hướng dẫn, kèm cặp và đào tạo tại chỗ nhằm từng bước hình thành đội ngũ có khả năng xử lý những vấn đề mới phát sinh trong thực tiễn.

Điểm đáng chú ý trong cách làm của VKSND khu vực 3 là không thụ động chờ thông tin về vi phạm mà tìm cách đưa Nghị quyết 205 đến gần hơn với cơ sở. Hoạt động tuyên truyền được triển khai tại các xã, phường, đặc khu, trường học; tới doanh nghiệp, hộ kinh doanh và người tham gia BHXH. Đơn vị còn biên soạn tờ gấp với nội dung ngắn gọn, dễ hiểu; phối hợp tuyên truyền tại cộng đồng dân cư, nhà văn hóa, khu sinh hoạt chung nhằm giúp người dân nhận biết những trường hợp có thể cung cấp thông tin cho VKSND.

Kiến nghị cấp căn cước cho trẻ em, người yếu thế.

Từ việc mở rộng nguồn thông tin, kết quả giải quyết các vụ việc bước đầu đã cho thấy hiệu quả. Riêng trong tháng 7/2026, VKSND khu vực 3 tiếp nhận 17 thông tin mới, trong đó 15 thông tin về tài sản công, 2 thông tin về môi trường; nâng tổng số vụ việc thụ lý lên 28.

Trong số 21 vụ việc đã giải quyết, có 17 vụ được đình chỉ kiểm tra, xác minh do hành vi xâm phạm đã chấm dứt và hậu quả được khắc phục; 4 vụ việc được VKSND quyết định khởi kiện. 7 vụ việc khác tiếp tục được kiểm tra, xác minh.

Thực tế, sau khi VKSND khu vực 3 ban hành quyết định yêu cầu chấm dứt vi phạm, một số vụ việc đã được khắc phục. Điển hình như: trường hợp Công ty TNHH Du lịch Vũng Đục xây dựng hàng rào xâm phạm Khu di tích và Danh thắng Vũng Đục tại phường Cẩm Phả. Hay tại Cẩm Phả và đặc khu Vân Đồn, các cơ sở chế biến hàu không xử lý chất thải từ hoạt động sơ chế theo quy định, gây ô nhiễm môi trường cũng đã chấm dứt vi phạm, khắc phục hậu quả sau khi VKSND vào cuộc.

VKSND khu vực 3 ban hành quyết định yêu cầu chấm dứt việc xây dựng hàng rào xâm phạm Khu di tích và Danh thắng Vũng Đục tại phường Cẩm Phả.

Trong lĩnh vực BHXH, nhiều doanh nghiệp, cơ sở sử dụng lao động chậm đóng, nợ đọng cũng thực hiện nghĩa vụ sau khi VKSND ban hành quyết định yêu cầu chấm dứt hành vi vi phạm và khắc phục hậu quả.

Theo báo cáo của VKSND khu vực 3, thông qua phối hợp làm việc trực tiếp với các doanh nghiệp, hộ kinh doanh nợ thuế và chậm đóng BHXH, BHXH cơ sở Cẩm Phả đã thu hồi hơn 2,859 tỉ đồng tiền nợ bảo hiểm; Thuế cơ sở 3, tỉnh Quảng Ninh thu hồi hơn 26,957 tỉ đồng tiền nợ thuế cho ngân sách Nhà nước.

Kiến nghị khắc phục ô nhiễm môi trường tại các cơ sở chế biến hàu không xử lý chất thải từ hoạt động sơ chế theo quy định.

Kết quả này càng có ý nghĩa khi đặt trong bức tranh chung của ngành Kiểm sát Quảng Ninh. Theo VKSND tỉnh Quảng Ninh, đến hết tháng 7/2026, VKSND hai cấp đã trực tiếp khởi kiện 6 vụ án dân sự công ích và thông qua quá trình làm việc với doanh nghiệp, cơ quan liên quan đã góp phần thu hồi hơn 71 tỉ đồng nợ thuế, 880,9 triệu đồng nợ BHXH.

Từ thực tiễn bước đầu có thể thấy, giá trị của Nghị quyết 205 không chỉ nằm ở số vụ án được đưa ra Tòa. Hiệu quả lớn hơn là hình thành một cơ chế để VKSND chủ động phát hiện nguy cơ xâm phạm lợi ích công, kiểm tra, xác minh, yêu cầu chấm dứt vi phạm, thúc đẩy khắc phục hậu quả và chỉ khởi kiện khi những biện pháp trước đó không đạt kết quả.

VKSND khu vực 3, tỉnh Quảng Ninh trực tiếp làm việc với các công ty, doanh nghiệp nợ bảo hiểm xã hội.

Tại VKSND khu vực 3, tỉnh Quảng Ninh, quy trình ấy đang dần được cụ thể hóa bằng những khoản nợ thuế, BHXH được thu hồi; những vi phạm về môi trường, di tích được chấm dứt; và những vụ án được khởi kiện để bảo vệ nguồn thu ngân sách Nhà nước.

Đó cũng là tiền đề để một nhiệm vụ hoàn toàn mới của ngành Kiểm sát từng bước trở thành công cụ pháp lý hiệu quả, góp phần bảo vệ lợi ích của Nhà nước, lợi ích công cộng và đưa tinh thần của Nghị quyết 205 thực sự đi vào cuộc sống.