    |
 |
| Đồng chí Đặng Hà Nhung, Phó Viện trưởng VKSND khu vực 15, TP Hồ Chí Minh tuyên truyền Nghị quyết số 205 tại UBND phường Phú An. |
Nghị quyết số 205/2025/QH15 của Quốc hội về thí điểm VKSND khởi kiện vụ án dân sự để bảo vệ quyền dân sự của các chủ thể thuộc nhóm dễ bị tổn thương hoặc bảo vệ lợi ích công đã tạo thêm cơ sở pháp lý để ngành Kiểm sát chủ động hơn trong phát hiện, yêu cầu chấm dứt vi phạm, khắc phục hậu quả và khởi kiện vụ án dân sự khi đủ điều kiện.
Nhận thức rõ yêu cầu của cơ chế pháp lý mới, VKSND khu vực 15, TP Hồ Chí Minh đã chủ động triển khai nhiều giải pháp phù hợp với địa bàn, chú trọng xây dựng cơ chế phối hợp, mở rộng nguồn tiếp nhận thông tin, tăng cường xác minh và lựa chọn biện pháp xử lý đối với từng vụ việc.
Kết quả bước đầu không chỉ thể hiện ở số lượng nguồn tin được tiếp nhận, xử lý mà còn ở hiệu quả khắc phục vi phạm, thu hồi nợ BHXH, bảo vệ tài sản công và hỗ trợ người thuộc nhóm dễ bị tổn thương thực hiện các quyền dân sự.
Chủ động phát hiện vi phạm, chú trọng hiệu quả khắc phục
Xác định việc phát hiện kịp thời hành vi xâm phạm quyền dân sự, lợi ích công là khâu quan trọng, VKSND khu vực 15 đã chủ động xây dựng cơ chế phối hợp với các cơ quan, tổ chức trên địa bàn.
Đơn vị đã ký Quy chế phối hợp với UBND, Ủy ban MTTQ Việt Nam của 5 phường và cơ quan BHXH; đồng thời thiết lập đầu mối trao đổi thông tin trực tiếp với các cơ quan, đơn vị liên quan. Qua đó, từng bước hình thành cơ chế phối hợp trong phát hiện, cung cấp thông tin, xác minh và xử lý những vụ việc có dấu hiệu xâm phạm quyền dân sự của nhóm dễ bị tổn thương hoặc lợi ích công.
Cùng với việc tăng cường phối hợp liên ngành, đơn vị chú trọng đổi mới hình thức tuyên truyền, phổ biến Nghị quyết đến cán bộ, công chức và người dân. Nội dung tuyên truyền được triển khai bằng nhiều hình thức như niêm yết tại khu phố, chợ dân sinh, nhà sinh hoạt cộng đồng; phối hợp với chính quyền địa phương và Trường Đại học Thủ Dầu Một thực hiện chương trình phát thanh; tổ chức cuộc thi thiết kế infographic nhằm hệ thống hóa quy trình, nội dung pháp luật và nâng cao kỹ năng nghiệp vụ.
Điểm đáng chú ý là hoạt động tuyên truyền được gắn với yêu cầu thực tiễn, giúp cơ quan, tổ chức và người dân nhận diện những hành vi có thể thuộc phạm vi điều chỉnh của Nghị quyết, biết cách phản ánh và cung cấp thông tin để Viện kiểm sát xem xét, xử lý theo thẩm quyền.
Trong kỳ, VKSND khu vực 15, TP Hồ Chí Minh đã tiếp nhận, xử lý 482 nguồn thông tin, trong đó 476 nguồn do cơ quan, tổ chức, cá nhân gửi đến. Các nguồn tin tập trung vào các lĩnh vực như tài sản công, đất đai, môi trường và quyền dân sự của nhóm dễ bị tổn thương, trong đó có trẻ em và người cao tuổi.
Kết quả này bước đầu cho thấy hiệu quả của việc mở rộng kênh tiếp nhận thông tin, phát huy vai trò phối hợp của chính quyền cơ sở và cơ quan chuyên môn, đồng thời tạo nguồn thông tin phục vụ hoạt động xác minh, đánh giá vi phạm và lựa chọn biện pháp bảo vệ phù hợp.
    |
 |
| VKSND khu vực 15, TP Hồ Chí Minh trực tiếp xác minh thông tin tại địa bàn phường Phú Lợi. |
Trên cơ sở tiếp nhận và xác minh nguồn tin, VKSND khu vực 15 tăng cường làm việc trực tiếp với các cơ quan, tổ chức, cá nhân liên quan; phân tích căn cứ pháp luật, làm rõ trách nhiệm, nghĩa vụ phải thực hiện và áp dụng các biện pháp theo quy định để yêu cầu chấm dứt vi phạm, khắc phục hậu quả.
Qua triển khai, đơn vị ghi nhận 464 trường hợp tự nguyện khắc phục vi phạm và ban hành 6 quyết định yêu cầu chấm dứt hành vi vi phạm, áp dụng biện pháp ngăn chặn, khắc phục hậu quả. Đáng chú ý, trong lĩnh vực BHXH, kết quả thực hiện đã góp phần thu hồi hơn 18,36 tỉ đồng nợ đóng BHXH.
Việc doanh nghiệp thực hiện đầy đủ nghĩa vụ đóng bảo hiểm không chỉ góp phần bảo đảm nguồn thu của quỹ mà còn liên quan trực tiếp đến việc thực hiện các quyền, chế độ BHXH của người lao động.
Trong lĩnh vực bảo vệ quyền dân sự của nhóm dễ bị tổn thương, đơn vị đã phối hợp hỗ trợ giải quyết thủ tục cấp giấy khai sinh cho 2 trẻ em và thủ tục cấp thẻ căn cước cho 1 người cao tuổi. Mặc dù số lượng vụ việc không lớn, những kết quả này có ý nghĩa thiết thực, góp phần bảo đảm điều kiện để người dân thực hiện các quyền dân sự, quyền nhân thân và tiếp cận những chính sách, dịch vụ thiết yếu.
Đối với lĩnh vực môi trường, đơn vị đã xử lý 3 trường hợp liên quan đến việc tập kết, xả và thu gom rác thải trái phép; đồng thời tham gia bảo vệ lợi ích công trong 1 vụ việc có dấu hiệu lấn chiếm đất công.
Từ thực tiễn trên có thể thấy, hiệu quả triển khai Nghị quyết không chỉ được đánh giá qua số quyết định yêu cầu hoặc số vụ án được khởi kiện, mà còn ở việc hành vi vi phạm được chấm dứt, hậu quả được khắc phục và quyền, lợi ích thực tế được bảo vệ.
Việc chủ động tác động để cơ quan, tổ chức, cá nhân liên quan thực hiện nghĩa vụ theo quy định góp phần hạn chế vi phạm kéo dài, đồng thời phát huy hiệu quả của cơ chế bảo vệ quyền dân sự, lợi ích công ngay từ giai đoạn trước khi khởi kiện.
Từng bước đưa quyền khởi kiện dân sự vào thực tiễn
Bên cạnh việc vận động, yêu cầu khắc phục vi phạm, VKSND khu vực 15 đã chú trọng áp dụng quyền khởi kiện dân sự theo Nghị quyết số 205/2025/QH15 đối với những vụ việc có đủ căn cứ và điều kiện.
Đối với một trường hợp nợ đóng BHXH kéo dài, sau quá trình xác minh, làm việc và áp dụng các biện pháp theo quy định nhưng nghĩa vụ chưa được thực hiện đầy đủ, đơn vị đã ban hành quyết định khởi kiện 1 vụ án dân sự. Vụ án đã được TAND khu vực 15 thụ lý và dự kiến xét xử trong tháng 11/2026.
    |
 |
| VKSND khu vực 15, TP Hồ Chí Minh làm việc với cơ quan Bảo hiểm xã hội trong quá trình xác minh, xử lý vụ việc. |
Việc thực hiện quyền khởi kiện trong trường hợp này cho thấy sự chuyển tiếp từ khâu tiếp nhận, phát hiện, xác minh thông tin sang sử dụng công cụ tố tụng dân sự để yêu cầu bảo vệ quyền và lợi ích được pháp luật bảo hộ.
Thực tiễn cũng đặt ra yêu cầu Kiểm sát viên phải xác định chính xác hành vi vi phạm, chủ thể có trách nhiệm và hậu quả cần khắc phục; đồng thời đánh giá đầy đủ điều kiện khởi kiện, thu thập tài liệu, chứng cứ và xác định phạm vi yêu cầu Tòa án giải quyết.
Đây là những yêu cầu nghiệp vụ đặc thù của cơ chế thí điểm, đòi hỏi Kiểm sát viên phải chủ động nghiên cứu pháp luật, nâng cao năng lực xác minh, đánh giá chứng cứ và kỹ năng tham gia tố tụng dân sự với tư cách người khởi kiện.
Từ kết quả bước đầu, việc thực hiện Nghị quyết số 205/2025/QH15 đã góp phần mở rộng phương thức bảo vệ quyền dân sự, lợi ích công bằng công cụ pháp lý, trong đó Viện kiểm sát không chỉ phát hiện, kiến nghị xử lý vi phạm mà còn có thể trực tiếp yêu cầu Tòa án giải quyết khi đáp ứng đầy đủ các điều kiện theo quy định.
Bên cạnh những kết quả đạt được, việc triển khai cơ chế thí điểm cũng đặt ra yêu cầu tiếp tục hoàn thiện phương pháp tổ chức thực hiện, nâng cao chất lượng xác minh, thu thập chứng cứ và tăng cường phối hợp giữa Viện kiểm sát với cơ quan quản lý nhà nước, cơ quan chuyên môn và chính quyền địa phương.
Trước hết, cần tiếp tục phát huy tính chủ động trong phát hiện nguồn thông tin, không chỉ chờ phản ánh, kiến nghị mà tăng cường rà soát những lĩnh vực có nguy cơ phát sinh vi phạm, nhất là các lĩnh vực liên quan trực tiếp đến quyền lợi của người dân và việc quản lý, sử dụng tài sản công.
Cùng với đó, cơ chế phối hợp cần được duy trì thực chất, xác định rõ trách nhiệm của từng cơ quan, đơn vị trong cung cấp thông tin, xác minh, áp dụng biện pháp khắc phục và theo dõi kết quả xử lý. Đặc biệt, chất lượng xử lý từng vụ việc phải được đặt lên hàng đầu, bảo đảm các biện pháp được áp dụng đúng căn cứ, đúng thẩm quyền và đúng trình tự pháp luật.
Đối với trường hợp tự nguyện khắc phục, cần kiểm tra, xác nhận kết quả thực hiện; trường hợp không thực hiện hoặc thực hiện chưa đầy đủ nghĩa vụ, phải tiếp tục đánh giá căn cứ để áp dụng biện pháp phù hợp, kể cả khởi kiện khi đủ điều kiện.
Thời gian tới, việc triển khai Nghị quyết cần tiếp tục gắn với nâng cao chất lượng nghiệp vụ, tăng cường hướng dẫn, trao đổi kinh nghiệm và kịp thời tổng hợp những khó khăn, vướng mắc phát sinh từ thực tiễn để đề xuất cấp có thẩm quyền xem xét, tháo gỡ.
Từ những kết quả đã đạt được, VKSND khu vực 15, TP Hồ Chí Minh đang từng bước thể hiện vai trò chủ động, trách nhiệm trong thực hiện cơ chế thí điểm khởi kiện vụ án dân sự để bảo vệ quyền dân sự của nhóm dễ bị tổn thương và lợi ích công.
Giá trị của việc triển khai Nghị quyết số 205/2025/QH15 không chỉ nằm ở số vụ án được khởi kiện, mà còn ở những vi phạm được kịp thời chấm dứt, hậu quả được khắc phục, các khoản tiền được thu hồi và những quyền, lợi ích hợp pháp của người dân, Nhà nước, xã hội được bảo vệ trên thực tế.
|
Nghị quyết số 205/2025/QH15 ngày 24/6/2025 của Quốc hội về việc “Thí điểm Viện kiểm sát nhân dân khởi kiện vụ án dân sự để bảo vệ quyền dân sự của các chủ thể là nhóm dễ bị tổn thương hoặc bảo vệ lợi ích công” có hiệu lực từ ngày 01/01/2026 và được thực hiện trong 3 năm tại các tỉnh, thành phố: Hà Nội, Thành phố Hồ Chí Minh, Đà Nẵng, Cần Thơ, Quảng Ninh và Đắk Lắk.
Nghị quyết xác định rõ hai nhóm đối tượng trọng tâm mà VKSND được trao quyền khởi kiện vụ án dân sự để bảo vệ, gồm: Nhóm dễ bị tổn thương: Trẻ em; Người cao tuổi; Người khuyết tật; Phụ nữ mang thai hoặc đang nuôi con dưới 36 tháng tuổi; Người có khó khăn trong nhận thức, làm chủ hành vi và người mất năng lực hành vi dân sự; Người dân tộc thiểu số cư trú tại vùng có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn.
Nhóm lợi ích công cần được bảo vệ: Đầu tư công; Đất đai, tài nguyên, tài sản công khác; Môi trường, hệ sinh thái; Di sản văn hóa; An toàn thực phẩm, dược phẩm; Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng.
Các bài viết liên quan Nghị quyết 205 được đăng tải tại: https://baovephapluat.vn/vien-kiem-sat-nhan-dan-bao-ve-loi-ich-cong-nguoi-yeu-the
|