leftcenterrightdel
 Quang cảnh phiên làm việc của Quốc hội ngày 6/11. Ảnh: Quốc hội

Tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ 2, ngày 6/11, Quốc hội thảo luận ở hội trường về dự án Luật Đấu thầu (sửa đổi). Tại phiên thảo luận, vấn đề nâng cao hiệu quả, bảo đảm chất lượng trong công tác đấu thầu đã thu hút nhiều ý kiến phát góp ý của các đại biểu Quốc hội.

Nhiều đại biểu đã thẳng thắn chỉ ra những bất cập từ thực tiễn như tình trạng bỏ giá thấp nhưng chất lượng kém, lạm dụng chỉ định thầu, hay việc thiếu các tiêu chí đánh giá tổng chi phí vòng đời sản phẩm. Trước những băn khoăn của đại biểu, Bộ trưởng Bộ Tài chính đã giải trình về các giải pháp hoàn thiện thể chế nhằm kiểm soát chặt chẽ các thực trạng nêu trên…

Giá mua ban đầu thấp chưa chắc đã tương ứng với tổng chi phí thấp

Thảo luận tại hội trường về dự án Luật Đấu thầu (sửa đổi), đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn (Đoàn ĐBQH thành phố Hải Phòng) nhấn mạnh quan điểm: đấu thầu chỉ là phương tiện, còn hiệu quả mới là mục tiêu quan trọng nhất. Mục tiêu cuối cùng mà Luật Đấu thầu phải hướng tới là hiệu quả sử dụng nguồn lực của Nhà nước và toàn xã hội.

leftcenterrightdel
 Đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn (Đoàn ĐBQH thành phố Hải Phòng) phát biểu thảo luận. Ảnh: Quốc hội

Phân tích thực trạng tổ chức đấu thầu hiện nay, đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn chỉ ra rằng thực hiện đúng quy trình chưa chắc đã bảo đảm đúng tiến độ. Tiến độ và hiệu quả là mục tiêu của mọi gói thầu, do đó, nếu thiếu các tiêu chí khách quan thì rất khó phân biệt giữa trường hợp ngoại lệ với trường hợp bắt buộc phải đấu thầu cạnh tranh.

Vì vậy, đại biểu đề nghị thay thế quy định mở tại điểm i khoản 6 Điều 19 bằng nguyên tắc chỉ áp dụng chỉ định thầu cho các trường hợp được liệt kê cụ thể. Quyết định chỉ định thầu phải công khai rõ lý do, tiến độ cam kết và được đối chiếu trực tiếp với tiến độ thực hiện trong thực tế. Đồng thời, cần bổ sung chế tài xử lý nghiêm đối với trường hợp chậm tiến độ hoặc chất lượng kém do lỗi của chủ đầu tư hay nhà thầu.

Bên cạnh đó, đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn cũng cảnh báo tình trạng "giá thấp nhất nhưng chưa chắc vốn được dùng hiệu quả". Khi giá gói thầu chưa sát với mặt bằng thị trường thì tỷ lệ giảm giá không chứng minh được hiệu quả kinh tế. Đối với các hàng hóa, công trình có chi phí sau khi mua sắm đáng kể và lượng hóa được (đặc biệt là thiết bị y tế và các công trình hạ tầng) giá mua ban đầu thấp chưa chắc đã tương ứng với tổng chi phí thấp.

leftcenterrightdel
 Các đại biểu tham dự phiên họp. Ảnh: Quốc hội

Do đó, đại biểu đề nghị luật hóa quy định bắt buộc áp dụng phương pháp giá đánh giá có tính đến chi phí vận hành, bảo trì trong suốt vòng đời của sản phẩm, công trình. Bên cạnh đó, cần siết chặt quy định sửa đổi hợp đồng trọn gói làm vượt giá gói thầu, ngăn chặn kẽ hở nhà thầu cố tình bỏ giá thấp để trúng thầu rồi sau đó điều chỉnh tăng giá trong quá trình thi công.

Ngoài ra, đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn cũng lưu ý thực trạng chọn xong nhà đầu tư nhưng đất đai, tài nguyên chưa chắc đã được đưa vào khai thác, sử dụng hiệu quả. Do đó, luật cần quy định rõ tính liên tục của trách nhiệm đối với các cam kết mà nhà đầu tư đã sử dụng làm căn cứ để trúng thầu.

Bảo đảm không để người bệnh phải chịu hậu quả khi nguồn cung ứng bị đứt gãy

Đi sâu vào chất lượng và hiệu quả thực tế của công tác đấu thầu trong lĩnh vực y tế, đại biểu Nguyễn Vũ Trung (Đoàn ĐBQH Thành phố Hồ Chí Minh) khẳng định: giá thấp không đồng nghĩa với giá trị tốt nhất.

leftcenterrightdel
 Đại biểu Nguyễn Vũ Trung (Đoàn ĐBQH Thành phố Hồ Chí Minh) phát biểu thảo luận. Ảnh: Quốc hội

Phân tích Điều 29 của dự thảo luật, đại biểu Nguyễn Vũ Trung cho biết mặc dù dự thảo đã đề cập đến phương pháp giá đánh giá và phương pháp kết hợp giữa kỹ thuật với giá, nhưng vẫn chưa bắt buộc áp dụng phương pháp tính chi phí vòng đời đối với các gói thầu mà chi phí vận hành, bảo trì, vật tư tiêu hao, hiệu chuẩn hoặc thời gian dừng máy chiếm tỷ trọng lớn. Theo đại biểu, nếu chỉ đơn thuần lựa chọn nhà thầu chào giá mua ban đầu thấp nhất, các cơ sở y tế có nguy cơ phải chi trả kinh phí nhiều hơn trong cả vòng đời sử dụng của thiết bị.

Mặc dù dự thảo nghị định có nêu phương pháp đánh giá theo chi phí vòng đời nhưng chỉ dừng lại ở việc cho phép các đơn vị tự lựa chọn. Từ thực tế đó, đại biểu đề nghị bổ sung điểm mới vào khoản 1 Điều 29 theo hướng bắt buộc phải xác định và công bố phương pháp đánh giá tổng chi phí vòng đời, tiêu chuẩn kỹ thuật, chất lượng đối với các gói thầu có chi phí vận hành, bảo trì hoặc vật tư tiêu hao lớn.

Liên quan đến các quy định tại Điều 28 và điểm g khoản 6 Điều 14 về việc nêu nhãn hiệu và xuất xứ theo nhóm, đại biểu Nguyễn Vũ Trung bày tỏ sự băn khoăn khi dự thảo chưa quy định đủ rõ các tiêu chí thông số chuyên môn và tính năng chất lượng.

leftcenterrightdel
 Các đại biểu tham dự phiên họp. Ảnh: Quốc hội

Theo đại biểu, trong mua sắm y tế, việc mô tả theo nhóm nếu không chặt chẽ có thể vô tình loại bỏ các sản phẩm đáp ứng chuyên môn chỉ vì khác thương hiệu, hoặc ngược lại tạo ra đặc tả riêng có lợi cho một số nhà cung cấp. Do đó, đại biểu đề nghị bổ sung nguyên tắc ưu tiên mô tả theo công năng, hiệu năng, tiêu chuẩn, chất lượng và mục đích sử dụng trung tính.

Việc nêu nhãn hiệu, xuất xứ chỉ thực hiện khi có căn cứ về tính tương thích, an toàn hoặc yêu cầu chuyên môn đặc thù, đồng thời phải công khai lý do và chấp nhận các sản phẩm tương đương.

Nhấn mạnh về mục tiêu cuối cùng của đấu thầu trong ngành y tế, đại biểu Nguyễn Vũ Trung cho rằng thước đo hiệu quả không nằm ở việc hồ sơ đã đóng đủ dấu hay làm đúng thủ tục hành chính, mà là cơ sở y tế mua được đúng thứ cần dùng, đúng thời điểm với tổng chi phí hợp lý, bảo đảm không để người bệnh phải chịu hậu quả khi nguồn cung ứng bị đứt gãy.

Xây dựng Luật Đấu thầu tốt để người ngay không sợ, kẻ gian không dám

Tiếp cận vấn đề hiệu quả và chất lượng đấu thầu từ góc độ nguyên tắc cạnh tranh bình đẳng, đại biểu Lê Hoàng Anh (Đoàn ĐBQH tỉnh Gia Lai) khẳng định: đấu thầu chính là nơi đồng tiền của Nhân dân gặp gỡ năng lực của doanh nghiệp. Đại biểu đặt ra câu hỏi mang tính bản chất: "Có nên lấy cạnh tranh làm gốc hay không?".

leftcenterrightdel
 Đại biểu Lê Hoàng Anh (Đoàn ĐBQH tỉnh Gia Lai) phát biểu thảo luận. Ảnh: Quốc hội

Đánh giá thực trạng áp dụng các hình thức lựa chọn nhà thầu, đại biểu Lê Hoàng Anh dẫn chứng số liệu thực tế năm 2025: Trong gần 300.000 gói thầu được thực hiện, cứ 5 gói thầu thì có đến gần 4 gói áp dụng hình thức chỉ định thầu, chiếm tỷ lệ tới 78,35% với tổng giá trị tương đương 4,2% GDP. Trong khi đó, hình thức đấu thầu rộng rãi chỉ còn chiếm vỏn vẹn 12,25%. So sánh với thông lệ quốc tế, đại biểu cho biết Liên minh châu Âu xem tỷ lệ trao thầu trực tiếp vượt quá 10% đã là mức "báo động đỏ".

Đại biểu Lê Hoàng Anh phân tích, không có quốc gia nào cấm hoàn toàn việc chỉ định thầu, nhưng ở đâu chỉ định thầu cũng phải được "khóa" chặt bằng các quy định pháp luật, yêu cầu giải trình và công khai minh bạch. Nếu ngoại lệ không được siết chặt bằng luật thì cơ chế xin - cho và lợi ích nhóm sẽ có môi trường để tồn tại. Trong khi đó, Nghị quyết 04 đã yêu cầu xóa bỏ triệt để cơ chế xin - cho, Nghị quyết 68 chỉ cho phép chỉ định thầu đối với các nhiệm vụ chiến lược, cấp bách, và Hiến pháp khẳng định các chủ thể kinh tế bình đẳng, cạnh tranh theo pháp luật.

Từ các căn cứ trên, đại biểu Lê Hoàng Anh kiến nghị luật hóa tại Điều 4 nguyên tắc đấu thầu rộng rãi là chủ đạo. Cần loại bỏ quy định mở tại điểm i khoản 6 Điều 19; các trường hợp chỉ định thầu phải tuân theo danh mục quy định cụ thể ngay trong luật với hạn mức trần rõ ràng. Mỗi trường hợp chỉ định thầu bắt buộc phải có văn bản giải trình, được phê duyệt theo cấp thẩm quyền và công khai ít nhất 5 ngày làm việc trước khi ký hợp đồng.

“Một Luật Đấu thầu tốt không phải luật mở nhiều cửa nhất mà là luật để người ngay không sợ, kẻ gian không dám, doanh nghiệp nhỏ có cơ hội và đồng tiền của Nhân dân được sử dụng đúng. Tôi đề nghị hoàn thiện luật theo nguyên tắc mở để phát triển, khóa để liêm chính, ổn định để doanh nghiệp yên tâm”, đại biểu Lê Hoàng Anh đề nghị.

Linh hoạt trong việc mua sắm thiết bị y tế, kịp thời khám, chữa bệnh cho Nhân dân

Phát biểu giải trình tại phiên thảo luận, thay mặt cơ quan chủ trì soạn thảo dự án luật, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn đã ghi nhận, tiếp thu các ý kiến thảo luận của các đại biểu Quốc hội liên quan đến hiệu quả và chất lượng của công tác đấu thầu.

leftcenterrightdel
 Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn phát biểu giải trình tại phiên thảo luận. Ảnh: Quốc hội

Theo Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn, rất nhiều đại biểu phát biểu, đặc biệt là tình trạng cũng khá phổ biến, đó là khi đấu thầu thì bỏ giá rất thấp, không quan tâm đến chất lượng, thời gian, việc này chúng ta cũng vấp phải thường xuyên. Bộ trưởng cho biết, trong dự án luật cũng đã có quy định tập trung vào đánh giá tiêu chí kỹ thuật hoặc là kết hợp cả tiêu chí về kỹ thuật cũng như tiêu chí về giá thì đảm bảo lựa chọn được nhà thầu có chất lượng nhất để triển khai dự án.

Đồng thời, cũng bổ sung quy định về tăng cường sử dụng cơ sở dữ liệu kết nối liên thông giữa các cơ quan có trách nhiệm để cung cấp giá phù hợp để có được căn cứ tham chiếu để lựa chọn nhà thầu.

“Đặc biệt, trong dự án luật lần này có quy định: đảm bảo tính linh hoạt trong việc mua sắm thiết bị y tế, đảm bảo việc kịp thời khám, chữa bệnh trong thời gian vừa qua. Ở đây cũng có một số đại biểu quan tâm. Chúng tôi cũng sẽ tiếp tục phối hợp với Bộ Y tế để rà soát kỹ, đảm bảo tính khả thi nhưng vẫn đảm bảo tính chặt chẽ, kể cả việc giữ bí mật thông tin về giá cho nhà cung cấp”, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn chia sẻ.

leftcenterrightdel
  Các đại biểu tham dự phiên họp. Ảnh: Quốc hội

Liên quan đến công tác quản lý nhà nước, Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn nhấn mạnh việc đẩy mạnh phân cấp, phân quyền phải đi đôi với cơ chế kiểm tra, giám sát nghiêm ngặt, tuyệt đối không đồng nghĩa với buông lỏng quản lý. Phân cấp mạnh mẽ nhằm tăng quyền chủ động nhưng đồng thời đề cao tối đa trách nhiệm của người đứng đầu.

“Bây giờ căn cứ vào điều kiện cụ thể chúng ta giao trách nhiệm cho người đứng đầu quyết định và chịu trách nhiệm, để làm sao sử dụng đồng tiền của Nhân dân, đồng tiền của Nhà nước hiệu quả nhất, gắn với đảm bảo yêu cầu của công việc”, Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn khẳng định.

Minh Khôi