Bài 1: Cuộc “đại phẫu” bộ máy và 1 năm kiểm chứng từ thực tiễn

Ngày 1/7/2025 đánh dấu một thay đổi có tính lịch sử trong tổ chức bộ máy chính quyền địa phương ở Hà Tĩnh. Chính quyền địa phương 2 cấp chính thức vận hành, cấp huyện kết thúc hoạt động, 209 xã, phường, thị trấn được tổ chức lại thành 69 xã, phường.

Một năm sau, câu chuyện đáng nói không còn chỉ là Hà Tĩnh đã “giảm được bao nhiêu đầu mối”, mà là: bộ máy mới đã vận hành ra sao, người dân được phục vụ thế nào và cuộc cải tổ đó đã tạo ra năng lực phát triển mới như thế nào?

Từ 209 xuống 69 xã, phường.

Sắp xếp bộ máy lần này có quy mô chưa từng có. Năm 2025, Hà Tĩnh kết thúc hoạt động của 12 đơn vị hành chính cấp huyện; sắp xếp 209 xã, phường, thị trấn thành 69 xã, phường. Cùng với đó là hàng loạt thay đổi trong hệ thống tổ chức từ tỉnh xuống cơ sở.

Ở cấp tỉnh, khối chính quyền giảm 5 sở và 1 tổ chức hành chính cấp tỉnh; giảm 29 phòng, 3 chi cục và 1 ban thuộc sở. Khối cơ quan tham mưu, giúp việc Tỉnh ủy còn 5 cơ quan.

Trung tâm chính trị, kinh tế, xã hội tỉnh Hà Tĩnh.

Nhưng tinh gọn đầu mối mới chỉ là phần dễ nhìn thấy. Thách thức lớn hơn nằm ở phía sau những quyết định sáp nhập: hàng trăm nghìn hồ sơ của người dân vẫn phải giải quyết; đất đai, đầu tư, xây dựng, an sinh xã hội không thể đình trệ; những dự án trọng điểm vẫn phải triển khai; sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp không thể chờ bộ máy “ổn định xong”.

Nói cách khác, Hà Tĩnh phải thực hiện đồng thời hai nhiệm vụ: vừa tổ chức lại bộ máy, vừa giữ nhịp phát triển.

Kết quả sau một năm cho thấy hệ thống mới cơ bản đã vượt qua giai đoạn khó khăn ban đầu. 69 xã, phường sau sắp xếp nhanh chóng ổn định tổ chức. Các phòng chuyên môn và trung tâm phục vụ hành chính công được thiết lập để thực hiện chức năng quản lý nhà nước ngay tại cơ sở. Hệ thống thông tin và nền tảng số dùng chung được triển khai đến 100% xã, phường, đồng thời kết nối với 16 cơ sở dữ liệu và nền tảng quốc gia, chuyên ngành.

Giám đốc Sở Nội vụ Hà Tĩnh Trịnh Văn Ngọc phát biểu tại kỳ họp Hội đồng nhân dân tỉnh (3/2026).

Một năm sau cuộc sắp xếp quy mô chưa từng có, người đứng đầu ngành nội vụ tỉnh Hà Tĩnh, ông Trịnh Văn Ngọc cho biết thay đổi lớn nhất của bộ máy chính quyền Hà Tĩnh không chỉ nằm ở việc giảm đầu mối hay giảm tầng nấc trung gian mà là phương thức vận hành của bộ máy đã thay đổi. Nhiều nhiệm vụ trước đây phải qua cấp huyện nay được phân cấp trực tiếp cho cấp xã hoặc cơ quan chuyên môn. Vì vậy, thời gian xử lý công việc có điều kiện được rút ngắn, trách nhiệm của từng cấp, từng ngành cũng rõ hơn.

“Trong năm đầu tiên, tỉnh vừa phải kiện toàn tổ chức, bố trí cán bộ, xử lý trụ sở, tài sản, vừa phải bảo đảm mọi hoạt động phục vụ người dân, doanh nghiệp không bị gián đoạn. Đến nay có thể khẳng định bộ máy cơ bản đã ổn định, hoạt động ngày càng nền nếp. Tuy nhiên, yêu cầu tiếp theo không chỉ là vận hành được mà phải vận hành tốt hơn, hiệu quả hơn và tạo ra năng lực quản trị mới.” - Giám đốc Sở nội vụ Hà Tĩnh cho biết.

Đưa người về nơi công việc nhiều nhất.

Một trong những bài toán khó nhất sau sắp xếp là cán bộ. Khi cấp huyện không còn, một khối lượng lớn nhiệm vụ được chuyển xuống xã. Nếu chỉ thay đổi sơ đồ tổ chức mà không tăng năng lực cho cấp cơ sở thì rất dễ hình thành “nút thắt cổ chai” mới.

Hà Tĩnh đã lựa chọn cách làm khá quyết liệt: điều chuyển nguồn nhân lực có kinh nghiệm từ tỉnh về cơ sở.

Trong năm đầu vận hành, Ban Thường vụ Tỉnh ủy đã điều động, luân chuyển 24 cán bộ từ sở, ban, ngành cấp tỉnh về giữ chức bí thư, phó bí thư đảng ủy xã, phường; tiếp nhận 26 cán bộ, viên chức cấp tỉnh làm công chức cấp xã; đồng thời tăng cường hơn 100 công chức, viên chức của các sở, đơn vị sự nghiệp cấp tỉnh biệt phái về cơ sở.

Đó không đơn thuần là giải pháp “chữa cháy” về nhân lực. Thực tiễn cơ sở trở thành nơi đào tạo cán bộ. Người cán bộ từng làm công việc chuyên môn ở cấp tỉnh nay phải trực tiếp đối diện với những bài toán cụ thể: một dự án chậm mặt bằng, một hồ sơ đất đai phức tạp, một kiến nghị kéo dài hay một thủ tục hành chính cần xử lý ngay. Qua đó, năng lực “thực chiến”, trách nhiệm và khả năng tổ chức thực hiện của đội ngũ được thử thách.

Nhiều cán bộ cấp tỉnh được điều động về công tác tại cấp xã (tháng 6/2025).

Trong một lần trả lời báo chí, ông Bùi Quang Dương - Phó Giám đốc Sở Nội vụ tỉnh Hà Tĩnh nhận định: “Linh hoạt trong công tác luân chuyển, điều động, biệt phái cán bộ góp phần nâng cao hiệu lực, hiệu quả hoạt động của bộ máy chính quyền cơ sở, giải quyết kịp thời các vướng mắc phát sinh từ thực tiễn và phục vụ tốt hơn nhu cầu của người dân, doanh nghiệp. Đồng thời chủ trương này cũng tạo môi trường thực tế thuận lợi để đào tạo, rèn luyện và nâng cao năng lực thực chiến cho đội ngũ cán bộ, công chức của tỉnh trong giai đoạn mới”.

Hà Tĩnh còn tiến thêm một bước khi triển khai Bộ công cụ KPI để đo lường hiệu quả công việc của cán bộ, công chức, viên chức. Thay vì đánh giá chủ yếu bằng định tính, KPI hướng tới xác định công việc bằng sản phẩm, tiến độ và kết quả cụ thể. Theo kế hoạch, công cụ KPI được áp dụng chính thức trong toàn tỉnh từ ngày 1/4/2026.

Đến tháng 9/2026, UBND tỉnh tiếp tục ban hành kế hoạch bồi dưỡng cán bộ, công chức, viên chức cấp xã giai đoạn 2026-2031, chú trọng năng lực thực thi công vụ, chuyên môn, quản lý, kỹ năng số và khả năng thích ứng với mô hình chính quyền 2 cấp.

Như vậy, sau “tinh gọn” đang dần hình thành bước thứ hai: chuẩn hóa và nâng chất lượng đội ngũ.

Không để khoảng trống quyền lực ở cơ sở.

Thước đo quan trọng của một cuộc cải cách hành chính không nằm trên sơ đồ tổ chức mà ở chỗ công việc có được giải quyết hay không.

Sau một năm, Hà Tĩnh đã phân cấp, ủy quyền hơn 350 nhiệm vụ cho cấp xã và các cơ quan chuyên môn. Một số địa phương tiếp tục ủy quyền nội bộ để rút ngắn thêm quy trình xử lý. Phân cấp khiến trách nhiệm của chính quyền cơ sở lớn hơn, nhưng đồng thời trao cho cấp xã quyền chủ động lớn hơn.

Cán bộ ở xã, phường được phân cấp nhiều nhiệm vụ hơn trước đây.

Trong lĩnh vực đất đai - lĩnh vực vốn có nhiều hồ sơ phức tạp và tác động trực tiếp tới người dân, doanh nghiệp - tỉnh tiếp tục cụ thể hóa phân cấp, ủy quyền bằng Quyết định 34/2026/QĐ-UBND, có hiệu lực từ 3/6/2026. Mục tiêu là tăng tính chủ động, rút ngắn thời gian giải quyết thủ tục và tạo thuận lợi hơn cho người dân, doanh nghiệp.

Đây chính là thay đổi bản chất của mô hình mới: cấp xã không còn chỉ là “cấp cuối cùng” trong chuỗi hành chính, mà ngày càng trở thành cấp trực tiếp tổ chức phát triển trên địa bàn.

Bí thư Đảng ủy xã Cẩm Xuyên trực tiếp xuống với dân trong chương trình tổ chức cấy lúa mô hình “Sản xuất lúa theo tiêu chuẩn hữu cơ” tại thôn Mỹ Am.

Nói về sự thay đổi này, ông Phan Trọng Bình - Chủ tịch UBND xã Cẩm Xuyên cho biết: Thay đổi rất rõ. Chính quyền cấp xã hiện nay phải giải quyết nhiều nhóm công việc mà trước đây cần cấp huyện tham gia hoặc quyết định. Áp lực lớn hơn nhưng quyền chủ động cũng lớn hơn.

“Điều chúng tôi cảm nhận rõ là khi trách nhiệm đã được giao trực tiếp thì không thể có tâm lý chờ xin ý kiến như trước. Việc thuộc thẩm quyền của xã phải chủ động giải quyết, việc vượt thẩm quyền phải báo cáo, phối hợp ngay. Vì thế yêu cầu đối với cán bộ cũng cao hơn rất nhiều.” - Ông Bình cho biết.

Cuộc cải tổ không làm chậm nhịp tăng trưởng.

Điều đáng chú ý nhất là quá trình tái cấu trúc bộ máy diễn ra trong lúc Hà Tĩnh vẫn phải duy trì mục tiêu tăng trưởng cao.

Năm 2025, GRDP của tỉnh tăng 8,78%, xếp thứ 10 cả nước và đứng đầu khu vực Bắc Trung Bộ. Quy mô nền kinh tế đạt gần 121 nghìn tỷ đồng.

Sang năm 2026, tốc độ tăng trưởng bật lên mạnh hơn. GRDP quý I tăng 12,42%. Tính chung 6 tháng đầu năm 2026, GRDP theo giá so sánh ước tăng 12,79% so với cùng kỳ; riêng công nghiệp - xây dựng tăng tới 27,51% và đóng góp gần 10 điểm phần trăm vào tăng trưởng chung.

Dĩ nhiên, không thể giản đơn quy toàn bộ mức tăng trưởng đó cho việc tổ chức chính quyền 2 cấp. Tăng trưởng còn đến từ năng lực sản xuất công nghiệp, đầu tư, tiêu dùng, các dự án lớn và nhiều yếu tố khác. Nhưng có một mối liên hệ cần được nhìn nhận: một nền kinh tế muốn tăng trưởng nhanh cần một bộ máy đủ khả năng ra quyết định nhanh, xử lý thủ tục nhanh và tổ chức thực hiện nhanh.

Chủ tịch UBND tỉnh Hà Tĩnh Phan Thiên Định kiểm tra thực tế tại khu công nghiệp Bắc Hồng Lĩnh. Ảnh BHT.

Trong 6 tháng đầu năm 2026, Hà Tĩnh chấp thuận chủ trương đầu tư 31 dự án trong nước và FDI. Tỉnh đồng thời tập trung giải phóng mặt bằng, giải ngân đầu tư công, hoàn thiện hạ tầng khu - cụm công nghiệp và tháo gỡ khó khăn cho nhiều dự án trọng điểm.

Nhìn từ góc độ đó, một năm đầu tiên của chính quyền địa phương 2 cấp ở Hà Tĩnh đã cho thấy một kết quả quan trọng: cuộc cải tổ lớn về tổ chức không làm đứt gãy quá trình phát triển; ngược lại, đang từng bước hình thành một cấu trúc quản trị mới phục vụ mục tiêu tăng trưởng cao hơn.

Và đó có lẽ mới là giá trị lớn nhất của cuộc “đại phẫu” bộ máy.