Bài 3: Kéo những đứa trẻ trở lại trước khi quá muộn

Con số đau lòng về người chưa thành niên phạm tội

Năm 2025, cơ quan điều tra tại Hà Tĩnh khởi tố mới 148 bị can là người chưa thành niên, chiếm 11,3% tổng số bị can khởi tố mới và tăng 28 trường hợp so với cùng kỳ năm 2024. 6 tháng đầu năm 2026, con số này cũng không thuyên giảm.

Trong nhiều vụ, thanh thiếu niên tụ tập theo nhóm đông, mang hung khí, đi xe máy tốc độ cao, truy đuổi, đánh nhau.

Bắt giữ nhóm chưa thành niên gây rối.

Điển hình: Tháng 10/2025, nhóm 24 đối tượng ở Hà Tĩnh di chuyển trên 13 xe máy sang Nghệ An, mang theo súng bắn bi, dao rựa và vỏ chai bia; đa số là người trẻ, nhiều người chưa đủ 18 tuổi.

Một vụ khác xuất phát từ mâu thuẫn trên mạng xã hội; nhóm thanh niên chuẩn bị dao phay, vỏ chai, chạy xe tốc độ cao để truy đuổi đánh nhau, trong đó có nhiều học sinh.

Điểm chung đáng lo ngại là khoảng cách từ mâu thuẫn đến bạo lực quá ngắn.

Khi “thể diện” trở thành cái bẫy

Ở tuổi vị thành niên, khả năng kiểm soát cảm xúc còn đang hoàn thiện. Trong môi trường mạng, mâu thuẫn lại dễ bị khuếch đại.

Đó là: Một lời bình luận được nhiều người nhìn thấy. Một câu thách thức được chụp màn hình. Một nhóm bạn liên tục kích động…

Trong suy nghĩ đa phần của đối tượng ở lứa tuổi này, việc rút lui có thể bị nhìn nhận là “mất mặt”. Từ đó hình thành tâm lý phải chứng minh bản thân. Nếu trong tay lại có hung khí, hậu quả có thể vượt khỏi mọi dự tính.

Đó là lý do xử lý thanh thiếu niên phạm pháp không thể chỉ bắt đầu ở điều luật. Cần nhìn về gia đình, nhà trường, bạn bè và môi trường mạng.

Nhóm đối tượng chưa thành niên có hành vi gây rối.

Cũng năm 2025, 148 bị can tuổi vị thành niên. Con số này, 6 tháng đầu năm 2026 giảm 33% so với cùng kỳ năm trước.

Con số bị can, cho thấy hậu quả khi phòng ngừa không kịp. Nhưng con số ngăn chặn được vụ việc, cho thấy khả năng can thiệp trước khi hậu quả xảy ra.

17 mô hình và bài toán “cảm hóa”

Cuối năm 2025, toàn tỉnh có 17 mô hình chuyên biệt phòng chống tội phạm xâm hại trẻ em và phòng ngừa tội phạm, vi phạm pháp luật liên quan người dưới 18 tuổi.

Điển hình là mô hình “Phòng ngừa, trợ giúp, giáo dục, cảm hóa người dưới 18 tuổi vi phạm pháp luật” triển khai tại Tùng Lộc từ năm 2023.

Bắt giữ nhóm đối tượng mang theo vũ khí có hành vi gây rối.

Theo thông tin được Công an tỉnh công bố, mô hình đã tổ chức trên 30 lượt gặp gỡ, giáo dục thanh thiếu niên, các buổi tuyên truyền tại cộng đồng, tuyên truyền cá biệt và hoạt động thể thao nhằm tạo môi trường sinh hoạt lành mạnh.

Chi tiết “giao lưu bóng đá” tưởng nhỏ nhưng lại gợi một cách tiếp cận đáng suy nghĩ. Bởi không thể chỉ nói với một thiếu niên: “Đừng tụ tập với nhóm xấu”. Phải có một nơi khác để em đến, như sân thể thao, bóng đát

Không chỉ nói: “Đừng vi phạm”. Phải có người giúp các em tìm một lựa chọn khác.

Trong 8 tháng đầu năm 2026, toàn tỉnh phát hiện 49 vụ với 134 người dưới 18 tuổi phạm tội và vi phạm pháp luật, giảm 25 vụ, tương đương 33,8%, so với cùng kỳ 2025.

Đây là tín hiệu tích cực.  Nhưng 134 trường hợp vẫn là 134 cuộc đời đứng trước những hậu quả pháp lý và xã hội. Không thể bằng lòng với xu hướng giảm.

Gia đình là “cảm biến” đầu tiên

Thực tế trong những năm gần đây cho thấy, Công an có thể tuần tra. Nhà trường có thể quản lý giờ học. Nhưng gia đình là nơi dễ nhận thấy những thay đổi nhất.

Gia đình rất gần để thấy: Con thường xuyên thức đêm, bỏ học; có tiền hoặc đồ vật không rõ nguồn gốc; đột ngột giấu điện thoại; mang theo vật lạ; thường xuyên đi khỏi nhà vào giờ bất thường…

Những dấu hiệu ấy không đồng nghĩa đứa trẻ phạm tội. Nhưng chúng đủ để người lớn quan tâm và tìm hiểu.

Khó nhất là nhiều gia đình chỉ biết sự việc khi Công an gọi điện. Khi ấy, thời điểm can thiệp tốt nhất có thể đã qua.

Lực lượng an ninh cơ sở tuần tra bảo vệ.

Một đứa trẻ 16 tuổi phạm lỗi không nên bị nhìn mãi bằng hành vi ở tuổi 16. Nếu được kéo lại đúng thời điểm, các em vẫn còn cả quãng đời dài phía trước.

Mục tiêu cuối cùng của phòng chống tội phạm trong thanh thiếu niên vì thế không phải tạo ra thật nhiều hồ sơ xử lý. Mà là làm cho số hồ sơ ấy ngày càng ít đi. Bởi ngăn một đứa trẻ bước qua ranh giới không chỉ cứu một tương lai. Đôi khi còn cứu một gia đình khác khỏi trở thành nạn nhân.