VKSND tối cao Việt Nam và Lào cùng tháo gỡ vướng mắc trong tương trợ tư pháp hình sự

Nghiên cứu pháp luật gắn với yêu cầu giải quyết vụ án

Trong hai ngày 17 và 18/9, tại TP Đà Nẵng, VKSND tối cao Việt Nam phối hợp với VKSND tối cao Lào tổ chức Hội thảo về tương trợ tư pháp hình sự giữa các tỉnh, thành phố có chung đường biên giới hai nước, với sự hỗ trợ của Cơ quan Phòng, chống Ma túy và Tội phạm của Liên hợp quốc (UNODC).

Hội thảo tập trung nghiên cứu pháp luật tương trợ tư pháp hình sự của mỗi nước; trình tự, thủ tục lập, chuyển giao, tiếp nhận và thực hiện yêu cầu tương trợ. Trong đó, nội dung được chú trọng là những điểm mới của Luật Tương trợ tư pháp về hình sự năm 2025 của Việt Nam và việc vận dụng trong mối quan hệ với Hiệp định tương trợ tư pháp về hình sự giữa Việt Nam và Lào năm 2020.

Quang cảnh hội thảo.

Các chuyên đề hướng vào những vấn đề trực tiếp phục vụ giải quyết vụ án, gồm cơ chế phối hợp giữa VKSND các địa phương biên giới; thu thập, cung cấp chứng cứ; lấy lời khai trực tuyến; truy tìm, xử lý tài sản và trách nhiệm của cơ quan có thẩm quyền. Trên cơ sở đó, các đại biểu trao đổi kinh nghiệm, nhận diện vướng mắc và đề xuất cách thức phối hợp phù hợp với thực tiễn.

Phát biểu khai mạc, đồng chí Vũ Thị Hải Yến - Vụ trưởng Vụ Hợp tác quốc tế và Tương trợ tư pháp về hình sự, VKSND tối cao Việt Nam, nhấn mạnh vai trò kết nối hoạt động tố tụng của tương trợ tư pháp khi người phạm tội, chứng cứ hoặc tài sản liên quan nằm ở cả hai nước. Đồng chí đề nghị tập trung làm rõ cơ sở pháp lý, trao đổi khó khăn và xây dựng cơ chế phối hợp thường xuyên giữa các địa phương biên giới.

Đồng chí Sibounzom Bounlom - Phó Vụ trưởng Vụ Hợp tác quốc tế, Trưởng đoàn đại biểu VKSND tối cao Lào, đánh giá hội thảo góp phần thúc đẩy thực hiện các hiệp định hợp tác giữa hai nước. Đồng chí đề nghị cán bộ đầu mối trao đổi thẳng thắn, chia sẻ kinh nghiệm và đề xuất giải pháp để các yêu cầu tương trợ được giải quyết nhanh chóng, có chất lượng.

Bà Nguyễn Nguyệt Minh - Trưởng Văn phòng UNODC tại Việt Nam, khẳng định tương trợ tư pháp hình sự là công cụ thiết yếu để ngăn người phạm tội lợi dụng biên giới trốn tránh trách nhiệm. Việc trao đổi trực tiếp giúp củng cố sự tin cậy, nâng hiệu quả phối hợp giữa cơ quan trung ương và các đầu mối địa phương.

Bà Nguyễn Nguyệt Minh - Trưởng Văn phòng UNODC tại Việt Nam phát biểu.

Theo tài liệu chuyên đề, Luật Tương trợ tư pháp về hình sự năm 2025, có hiệu lực từ ngày 1/7, tạo khuôn khổ pháp luật chuyên ngành, quy định rõ hơn nguyên tắc, phạm vi, thẩm quyền, thủ tục và trách nhiệm của các cơ quan liên quan. Trong quan hệ Việt Nam và Lào, Hiệp định năm 2020 tiếp tục xác định phạm vi, quyền, nghĩa vụ và phương thức hợp tác song phương.

Việc nghiên cứu đồng bộ hai văn bản có ý nghĩa quan trọng đối với quá trình thực hiện. Luật năm 2025 không thay thế Hiệp định và không tự làm phát sinh nghĩa vụ mới cho phía Lào. Mỗi yêu cầu tương trợ cần được xem xét trên cơ sở điều kiện hợp tác trong Hiệp định, đồng thời áp dụng pháp luật trong nước về thẩm quyền, trình tự và cách thức tổ chức thực hiện.

Nội dung này giúp các cơ quan xác định đúng căn cứ pháp lý, tránh trường hợp một biện pháp được pháp luật trong nước cho phép nhưng chưa đủ cơ sở hoặc điều kiện áp dụng trong quan hệ song phương. Qua đó, bảo đảm yêu cầu tương trợ có tính khả thi và kết quả thu được đáp ứng yêu cầu giải quyết vụ án.

Đồng chí Sibounzom Bounlom - Phó Vụ trưởng Vụ Hợp tác quốc tế, Trưởng đoàn đại biểu VKSND tối cao Lào phát biểu.

Một nội dung có ý nghĩa thiết thực đối với các địa phương biên giới là cơ chế phối hợp trực tiếp. Điều 17 của Luật Tương trợ tư pháp về hình sự năm 2025 cho phép cơ quan có thẩm quyền tại các tỉnh có chung đường biên giới trực tiếp thực hiện tương trợ khi điều ước quốc tế có quy định, đồng thời phải báo cáo VKSND tối cao để bảo đảm quản lý thống nhất.

Cơ chế này tương ứng với Hiệp định năm 2020, cho phép VKSND các tỉnh có chung đường biên giới Việt Nam và Lào liên hệ trực tiếp trong chuyển giao, tiếp nhận và thực hiện yêu cầu tương trợ. Đây là điều kiện thuận lợi để rút ngắn thời gian xử lý, tăng tính chủ động và phát huy quan hệ phối hợp giữa các địa phương.

Đồng chí Vũ Thị Hải Yến - Vụ trưởng Vụ Hợp tác quốc tế và Tương trợ tư pháp về hình sự phát biểu đề dẫn tại hội thảo.

Việc thực hiện trực tiếp vẫn phải gắn với trách nhiệm báo cáo, theo dõi và trao đổi với cơ quan trung ương. VKSND tối cao mỗi nước giữ vai trò hướng dẫn, điều phối, bảo đảm tính thống nhất và hỗ trợ giải quyết những khó khăn vượt quá khả năng của địa phương.

Để cơ chế này phát huy hiệu quả, hồ sơ cần được phân loại chính xác ngay từ đầu. Cơ quan lập yêu cầu phải làm rõ nội dung thuộc phạm vi Hiệp định, trường hợp đủ điều kiện giải quyết trực tiếp và trường hợp cần thực hiện thông qua cơ quan trung ương. Xác định đúng kênh phối hợp giúp hạn chế hồ sơ phải chuyển qua nhiều cấp, sửa đổi hoặc thực hiện lại.

Chất lượng hồ sơ là yếu tố ảnh hưởng trực tiếp đến tiến độ và kết quả tương trợ. Yêu cầu gửi đi phải xác định cụ thể người, tài liệu, chứng cứ hoặc tài sản cần xác minh; mối liên hệ với vụ án; biện pháp đề nghị thực hiện và thời hạn mong muốn. Những yêu cầu về bảo mật, thủ tục đặc biệt, hình thức chứng cứ cần được thể hiện rõ, cùng bản dịch chính xác.

Trong thu thập chứng cứ xuyên biên giới, Luật năm 2025 quy định cụ thể hơn về lấy lời khai trực tuyến. Khi áp dụng giữa Việt Nam và Lào, các cơ quan cần đối chiếu quy định của Hiệp định và pháp luật bên được yêu cầu, thống nhất thời gian, địa điểm, thành phần cùng các điều kiện cần thiết. Hoạt động tố tụng trên lãnh thổ mỗi nước vẫn do cơ quan có thẩm quyền của nước đó tiến hành.

Đại biểu đoàn Việt Nam tham dự hội thảo.

Đối với tài sản liên quan đến tội phạm, việc truy tìm, bảo toàn tài sản cần được đặt song song với thu thập chứng cứ ngay từ giai đoạn đầu. Hồ sơ phải mô tả rõ tài sản, tài khoản, giao dịch và căn cứ xác định mối liên hệ với hành vi phạm tội, tạo điều kiện xem xét biện pháp phù hợp, đồng thời bảo vệ quyền lợi hợp pháp của người liên quan.

Bên cạnh xử lý từng yêu cầu, cần duy trì đầu mối phối hợp ổn định giữa VKSND các địa phương giáp biên. Việc cập nhật cán bộ phụ trách, thống nhất phương thức liên lạc chính thức, trao đổi tiến độ và định kỳ tháo gỡ vướng mắc sẽ giúp công việc được thực hiện liên tục, kể cả khi có thay đổi nhân sự.

Hội thảo tại Đà Nẵng góp phần kết nối nghiên cứu pháp luật với thực tiễn giải quyết vụ án, nâng năng lực phối hợp của các cơ quan tư pháp hai nước. Những trao đổi chuyên môn và giải pháp được đề xuất hướng tới đưa các thỏa thuận hợp tác vào thực chất, phục vụ đấu tranh với tội phạm xuyên quốc gia, giữ vững an ninh, trật tự và xây dựng tuyến biên giới hòa bình, hữu nghị.