Từ kiến nghị của VKSND Gia Lai: Lan tỏa hiệu quả bảo vệ nhóm dễ bị tổn thương

Viện kiểm sát kiến nghị

Ngày 11/6 thông tin từ UBND tỉnh Gia Lai cho biết, đơn vị vừa có văn bản số 7770/UBND-KGVX phúc đáp văn bản của VKSND tỉnh về việc đăng ký khai sinh cho chủ thể thuộc nhóm dễ bị tổn thương trên toàn tỉnh.

Từ kiến nghị của VKSND tỉnh Gia Lai, các địa phương trên toàn tỉnh Gia Lai đã tổ chức rà soát, phát hiện 215 trường hợp thuộc nhóm dễ bị tổn thương chưa được đăng ký khai sinh.

Trước đó, trong thời gian từ ngày 26/3 ngày 7/5, VKSND hai cấp tỉnh Gia Lai đã ban hành 4 kiến nghị đối với các địa phương, gồm các xã: Biển Hồ, Ia Mơ, Ia Tul và Đắk Đoa, để yêu cầu cấp giấy khai sinh cho 4 trường hợp thuộc nhóm dễ bị tổn thương. Kết quả, UBND các xã trên đã tiếp thu và thực hiện các kiến nghị này của Viện kiểm sát.

Qua đó, đã góp phần bảo đảm quyền nhân thân cơ bản của công dân, nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước về hộ tịch. Đồng thời, thể hiện tinh thần trách nhiệm và sự quan tâm của các cấp chính quyền trong việc bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của nhóm dễ bị tổn thương trên địa bàn tỉnh.

Tuy nhiên, trên địa bàn tỉnh vẫn còn nhiều trường hợp công dân thuộc nhóm dễ bị tổn thương chưa được cấp giấy khai sinh theo quy định của pháp luật. Các trường hợp này chủ yếu là trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt khó khăn; trẻ em sinh sống tại vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số; người không có đầy đủ giấy tờ chứng minh về nhân thân; người có khó khăn trong nhận thức, làm chủ hành vi; người dân di cư tự do và các trường hợp có hoàn cảnh đặc biệt khác.

Theo VKSND tỉnh Gia Lai, việc chưa được đăng ký khai sinh không chỉ ảnh hưởng trực tiếp đến quyền nhân thân cơ bản của công dân, mà còn hạn chế khả năng tiếp cận các chính sách an sinh xã hội, giáo dục, y tế, bảo hiểm, cư trú và thực hiện các quyền, nghĩa vụ dân sự theo quy định của pháp luật.

Quá trình giải quyết các vụ, việc, VKSND hai cấp tỉnh Gia Lai đã tích cực phối hợp với các cơ quan chức năng ở địa phương, bước đầu đạt kết quả tích cực. Tuy nhiên, cũng còn tồn tại một số khó khăn, vướng mắc.

Cụ thể, công tác rà soát, thống kê các trường hợp chưa được đăng ký khai sinh tại một số địa bàn chưa được thực hiện thường xuyên, thiếu tính liên tục; số liệu thống kê chưa đầy đủ, chưa phản ánh đúng thực trạng tại cơ sở. Một số trường hợp công dân không có giấy tờ chứng minh về nhân thân hoặc thiếu tài liệu làm căn cứ đăng ký khai sinh dẫn đến việc hướng dẫn, xác minh và giải quyết hồ sơ còn lúng túng, kéo dài thời gian thực hiện.

Bên cạnh đó, sự phối hợp giữa các cơ quan tư pháp - hộ tịch với Công an, y tế cùng chính quyền cơ sở có thời điểm chưa chặt chẽ, thiếu chủ động trong việc tiếp cận, hỗ trợ người dân hoàn thiện hồ sơ, thủ tục theo quy định.

Công tác tuyên truyền, phổ biến pháp luật về hộ tịch và quyền được khai sinh của công dân, nhất là tại vùng đồng bào dân tộc thiểu số, vùng sâu, vùng xa, vùng có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn vẫn chưa đạt hiệu quả cao. Một bộ phận người dân còn hạn chế nhận thức về pháp luật, tâm lý e ngại khi giao tiếp với cơ quan hành chính nên chưa chủ động thực hiện việc đăng ký khai sinh. Việc triển khai cơ chế đăng ký lưu động, hỗ trợ tại chỗ đối với trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt hoặc công dân cư trú tại địa bàn xa trung tâm chưa được thực hiện hiệu quả, chưa đáp ứng yêu cầu thực tiễn đặt ra.

Những khó khăn, vướng mắc nêu trên đã ảnh hưởng trực tiếp đến quyền và lợi ích hợp pháp của công dân, đặc biệt là nhóm dễ bị tổn thương trong xã hội. Đồng thời, gây khó khăn cho công tác quản lý hộ tịch, quản lý dân cư và bảo đảm an ninh, trật tự tại địa phương. 

Để bảo đảm thực hiện hiệu quả Nghị quyết số 205/2025/QH15, khắc phục những khó khăn, vướng mắc nêu trên và bảo đảm quyền nhân thân cơ bản của công dân theo quy định của pháp luật, ngày 26/5, Viện trưởng VKSND tỉnh Gia Lai đã ban hành văn bản số 1765/KN-VKS-DS kiến nghị về việc cấp giấy khai sinh cho chủ thể thuộc nhóm dễ bị tổn thương.

Toàn tỉnh rà soát, xử lý kịp thời

Từ kiến nghị của VKSND tỉnh Gia Lai, UBND tỉnh đã chỉ đạo rà soát tại các địa phương trên toàn tỉnh. Đồng thời, trên cơ sở ý kiến tham mưu của Sở Tư pháp, Công an tỉnh và Sở Y tế, UBND tỉnh cho biết, hiện nay, công tác quản lý hộ tịch trên địa bàn tỉnh được triển khai đồng bộ, thống nhất. Tổng số hồ sơ đăng ký khai sinh được quản lý trên hệ thống là 2.698.139 trường hợp.

Qua rà soát thực tế, toàn tỉnh ghi nhận 215 trường hợp thuộc nhóm dễ bị tổn thương chưa được đăng ký khai sinh, chiếm khoảng 0,008% tổng số hồ sơ khai sinh đang được quản lý, phân bố tại 32 đơn vị cấp xã. Đơn cử, xã Ia Pa (28 trường hợp), phường Ayun Pa (26 trường hợp), xã Ia Lâu (22 trường hợp), xã SRó (19 trường hợp), xã Lơ Pang (14), xã Kbang (13 trường hợp), xã Đức Cơ (12), xã Ia Ko (12), xã Ia Tul (10),...

Theo UBND tỉnh Gia Lai, nguyên nhân dẫn đến thực trạng trên chủ yếu xuất phát từ hạn chế về nhận thức pháp luật của người dân (tảo hôn, tâm lý e ngại tiếp xúc với cơ quan nhà nước), hoàn cảnh gia đình khó khăn (cha mẹ đi làm ăn xa, trẻ em bị bỏ rơi hoặc thiếu sự chăm sóc của người thân) và những vướng mắc liên quan đến giấy tờ, tài liệu làm căn cứ đăng ký hộ tịch.

Ngay trong quá trình rà soát, các địa phương đã chủ động hướng dẫn, hỗ trợ và hoàn thành việc đăng ký khai sinh cho 16 trường hợp. Đối với 199 trường hợp còn lại, các cơ quan, địa phương đang tiếp tục xác minh, thu thập thông tin, hoàn thiện hồ sơ để thực hiện đăng ký khai sinh theo đúng quy định của pháp luật.

Đồng chí Lê Trung Hưng, Viện trưởng VKSND tỉnh Gia Lai nhấn mạnh, kết quả rà soát phát hiện 215 trường hợp chưa có giấy khai sinh là minh chứng rõ nét cho hiệu quả của hoạt động kiến nghị trong thực hiện Nghị quyết số 205/2025/QH15 của Quốc hội. Thông qua việc chủ động phát hiện, kiến nghị và phối hợp với các cơ quan chức năng tháo gỡ những khó khăn, vướng mắc từ thực tiễn, ngành Kiểm sát đã góp phần bảo vệ quyền con người, quyền công dân, nhất là đối với các nhóm yếu thế, dễ bị tổn thương. Đây cũng là cơ sở quan trọng để các cấp, các ngành tiếp tục hoàn thiện công tác quản lý hộ tịch, bảo đảm mọi công dân đều được tiếp cận đầy đủ các quyền lợi theo quy định của pháp luật.