Thực hiện Nghị quyết 205 góp phần bảo đảm hiệu lực thực tế của các bản án, quyết định của Tòa án

VKSND tối cao vừa tổ chức Tọa đàm “Xây dựng mối quan hệ phối hợp giữa Vụ Kiểm sát án dân sự với các đơn vị thuộc VKSND tối cao trong việc thực hiện Nghị quyết 205/2025/QH15 (Nghị quyết 205) ngày 24/6/2025 của Quốc hội về việc thí điểm VKSND khởi kiện vụ án dân sự để bảo vệ quyền dân sự của các chủ thể là nhóm dễ bị tổn thương hoặc bảo vệ lợi ích công”.

Tại buổi Tọa đàm, các đại biểu đã trao đổi, thảo luận, thẳng thắn, tâm huyết từ thực tiễn triển khai thực hiện Nghị quyết 205 của Quốc hội. Qua đó, nêu lên những kinh nghiệm, vướng mắc, kiến nghị để giải quyết hiệu quả hơn cơ chế tố tụng công ích mới tại địa phương.

Lợi ích công được bảo vệ kịp thời, hiệu quả

Đồng chí Nguyễn Quốc Việt, Phó Vụ trưởng Vụ Kiểm sát thi hành án dân sự (Vụ 11), VKSND tối cao nêu rõ sự cần thiết tăng cường phối hợp giữa Vụ 9 và Vụ 11 trong thực hiện Nghị quyết 205 của Quốc hội.

Đồng chí Nguyễn Quốc Việt, Phó Vụ trưởng Vụ 11 phát biểu tại buổi Tọa đàm.

Đồng chí Nguyễn Quốc Việt, Phó Vụ trưởng Vụ 11 cho biết, Nghị quyết 205 về việc thí điểm VKSND khởi kiện vụ án dân sự để bảo vệ quyền dân sự của các chủ thể là nhóm dễ bị tổn thương hoặc bảo vệ lợi ích công là một chủ trương mới, thể hiện bước phát triển quan trọng trong việc hoàn thiện cơ chế bảo vệ quyền con người, quyền công dân, lợi ích của Nhà nước và lợi ích công theo tinh thần Hiến pháp năm 2013. Lần đầu tiên, VKSND được giao quyền chủ động khởi kiện vụ án dân sự trong những trường hợp luật định, qua đó mở rộng phương thức thực hiện chức năng bảo vệ pháp luật, góp phần bảo đảm các quyền dân sự của nhóm yếu thế và lợi ích công được bảo vệ kịp thời, hiệu quả.

Việc triển khai Nghị quyết 205 không chỉ là nhiệm vụ của khâu công tác kiểm sát việc giải quyết các vụ việc dân sự mà đòi hỏi sự tham gia, phối hợp của nhiều khâu công tác trong ngành KSND. Trong đó, mối quan hệ phối hợp giữa Vụ Kiểm sát án dân sự (Vụ 9) và Vụ Kiểm sát THADS (Vụ 11) có ý nghĩa rất quan trọng, bởi đây là hai khâu công tác có mối liên hệ chặt chẽ trong toàn bộ quá trình bảo vệ quyền dân sự và lợi ích công, từ việc phát hiện nguồn vụ việc, xem xét khởi kiện, giải quyết vụ án đến kiểm sát việc tổ chức thi hành bản án, quyết định của Tòa án.

Về cơ sở pháp lý, Hiến pháp năm 2013, Luật Tổ chức VKSND năm 2025, Bộ luật Tố tụng dân sự, Luật Tố tụng hành chính, Luật THADS năm 2025 và Nghị quyết 205 đều thống nhất xác định chức năng của VKSND trong việc bảo vệ pháp luật, bảo vệ quyền con người, quyền công dân, bảo vệ lợi ích của Nhà nước và lợi ích công. Mặc dù nhiệm vụ của Vụ 9 và Vụ 11 được thực hiện ở những giai đoạn khác nhau của quá trình tố tụng và thi hành án, song đều hướng tới mục tiêu chung là bảo đảm quyền, lợi ích hợp pháp của các chủ thể được pháp luật bảo vệ và bảo đảm các bản án, quyết định của Tòa án được thực hiện nghiêm chỉnh trên thực tế.

Về cơ sở thực tiễn, thông qua công tác kiểm sát THADS, THAHC, kiểm sát việc giải quyết khiếu nại, tố cáo và kiểm sát trực tiếp tại cơ quan THADS, Vụ 11 có thể phát hiện những vụ việc có dấu hiệu xâm phạm lợi ích công hoặc quyền, lợi ích hợp pháp của các chủ thể thuộc nhóm dễ bị tổn thương nhưng chưa được yêu cầu Tòa án bảo vệ hoặc chưa được xử lý triệt để. Đây là nguồn thông tin thực tiễn quan trọng để đơn vị kiểm sát án dân sự nghiên cứu, đánh giá việc thực hiện quyền khởi kiện theo Nghị quyết 205. Ngược lại, hiệu quả của việc khởi kiện chỉ được bảo đảm khi bản án, quyết định của Tòa án được tổ chức thi hành đầy đủ, kịp thời và đúng pháp luật dưới sự kiểm sát chặt chẽ của Vụ 11.

“Việc thiết lập cơ chế phối hợp chặt chẽ, thường xuyên giữa Vụ 9 và Vụ 11 không chỉ đáp ứng yêu cầu triển khai Nghị quyết 205 mà còn góp phần nâng cao chất lượng thực hiện chức năng của VKSND trong việc bảo vệ lợi ích công, bảo vệ quyền dân sự của nhóm dễ bị tổn thương và bảo đảm hiệu lực thực tế của các bản án, quyết định của Tòa án”, đồng chí Nguyễn Quốc Việt, Phó Vụ trưởng Vụ 11 nhấn mạnh.

Quang cảnh buổi Tọa đàm.

Phát hiện kịp thời có ý nghĩa quyết định

Các nội dung phối hợp trọng tâm giữa Vụ 9 và Vụ 11 trong triển khai Nghị quyết 205, đồng chí Nguyễn Quốc Việt cho biết, việc phát hiện kịp thời các vụ việc thuộc phạm vi khởi kiện theo Nghị quyết 205 có ý nghĩa quyết định đối với hiệu quả thực hiện cơ chế thí điểm giao VKSND quyền khởi kiện vụ án dân sự để bảo vệ lợi ích công, quyền dân sự của nhóm dễ bị tổn thương. Nếu không xây dựng được cơ chế phát hiện và đánh giá nguồn vụ việc đầy đủ, khách quan thì quyền khởi kiện của VKSND sẽ khó được thực hiện chủ động, làm giảm hiệu quả của chính sách mà Quốc hội đã giao.

Trong quá trình thực hiện Nghị quyết, Vụ 9 là đơn vị trực tiếp nghiên cứu, tham mưu lãnh đạo VKSND thực hiện quyền khởi kiện. Tuy nhiên, dưới góc độ nguồn thông tin phục vụ hoạt động này, công tác kiểm sát THADS, THAHC lại có lợi thế đặc thù. Khác với giai đoạn giải quyết vụ án, hoạt động kiểm sát thi hành án được thực hiện trên cơ sở theo dõi toàn bộ quá trình tổ chức thi hành bản án, quyết định của Tòa án; đồng thời tiếp cận thường xuyên các phản ánh, khiếu nại, tố cáo và những khó khăn, vướng mắc phát sinh trong thực tiễn thi hành án. Đây là điều kiện để VKSND không chỉ phát hiện các vụ việc có dấu hiệu xâm phạm lợi ích công hoặc quyền, lợi ích hợp pháp của nhóm dễ bị tổn thương mà còn đánh giá được mức độ tác động thực tế của các hành vi vi phạm sau khi bản án có hiệu lực pháp luật.

Cũng theo đồng chí Nguyễn Quốc Việt, thông qua kiểm sát hồ sơ THADS, kiểm sát việc THAHC, kiểm sát trực tiếp tại cơ quan THADS, kiểm sát việc giải quyết khiếu nại, tố cáo và theo dõi kết quả kiến nghị, kháng nghị của VKS địa phương, Vụ 11 có điều kiện nhận diện vụ việc thuộc phạm vi điều chỉnh của Nghị quyết 205. Thực tiễn cũng cho thấy, nhiều trường hợp chỉ khi bước vào giai đoạn thi hành án mới bộc lộ đầy đủ những bất cập trong cơ chế bảo vệ lợi ích công hoặc quyền dân sự của nhóm dễ bị tổn thương. Có những quan hệ pháp luật chưa được xem xét trong quá trình xét xử; có những hành vi vi phạm hoặc hậu quả của việc chậm, không thi hành án tiếp tục làm ảnh hưởng đến quyền, lợi ích hợp pháp của cá nhân, tổ chức hoặc lợi ích công. Những thông tin này không đương nhiên là căn cứ để khởi kiện nhưng có ý nghĩa quan trọng trong việc xác định việc áp dụng cơ chế khởi kiện theo Nghị quyết 205.

Từ kết quả kiểm sát và tổng hợp thực tiễn, Vụ 11 chủ động rà soát, đánh giá sơ bộ các vụ việc, lĩnh vực và dạng vi phạm có dấu hiệu thuộc phạm vi điều chỉnh của Nghị quyết để trao đổi, cung cấp thông tin cho Vụ 9 nghiên cứu, xử lý theo thẩm quyền. Ngược lại, trong quá trình xem xét khởi kiện, nếu cần làm rõ tình trạng thi hành bản án, kết quả thi hành án hành chính hoặc các vấn đề phát sinh trong giai đoạn thi hành án, Vụ 9 cần chủ động phối hợp với Vụ 11 để được cung cấp thông tin, tài liệu phục vụ việc đánh giá vụ việc một cách đầy đủ, khách quan. Cơ chế phối hợp hai chiều này không chỉ giúp lựa chọn đúng vụ việc để thực hiện quyền khởi kiện mà còn góp phần nhận diện các xu hướng vi phạm, những khoảng trống trong cơ chế bảo vệ lợi ích công và quyền dân sự của nhóm dễ bị tổn thương, tạo cơ sở cho việc tổng kết thực tiễn, hướng dẫn nghiệp vụ và hoàn thiện pháp luật.

Về công tác phối hợp bảo đảm hiệu quả của hoạt động khởi kiện thông qua công tác kiểm sát THADS, THAHC, đồng chí Nguyễn Quốc Việt cho rằng, quyền khởi kiện của VKSND theo Nghị quyết 205 chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi bản án, quyết định của Tòa án được thi hành đầy đủ trên thực tế, qua đó bảo vệ được lợi ích công và quyền, lợi ích hợp pháp của nhóm dễ bị tổn thương. Vì vậy, công tác kiểm sát THADS, THAHC có vai trò quan trọng trong việc bảo đảm hiệu quả thực tế của hoạt động khởi kiện.

Sau khi bản án, quyết định có hiệu lực pháp luật, Vụ 11 phối hợp với Vụ 9 theo dõi kết quả giải quyết vụ việc, kịp thời nắm bắt những nội dung liên quan đến lợi ích công hoặc quyền dân sự của nhóm dễ bị tổn thương để chỉ đạo, hướng dẫn VKS địa phương tăng cường kiểm sát việc tổ chức thi hành án. Đối với các bản án tuyên buộc thực hiện nghĩa vụ nhằm bảo vệ lợi ích công hoặc khắc phục hậu quả vi phạm, cần chú trọng kiểm sát việc tổ chức thi hành nhằm kịp thời phát hiện các trường hợp chậm thi hành, thi hành không đầy đủ hoặc không đúng nội dung bản án để thực hiện quyền yêu cầu, kiến nghị, kháng nghị theo quy định của pháp luật.

Trong quá trình kiểm sát thi hành án, nếu phát sinh những khó khăn, vướng mắc ảnh hưởng đến việc thực hiện bản án hoặc việc bảo vệ lợi ích công, quyền dân sự của nhóm dễ bị tổn thương, Vụ 11 có thể chủ động trao đổi với Vụ 9 để thống nhất đánh giá và đề xuất biện pháp xử lý. Ngược lại, Vụ 9 cũng cần thông tin cho Vụ 11 về những nội dung của bản án dự kiến có thể phát sinh khó khăn trong giai đoạn thi hành để công tác kiểm sát thi hành án chủ động theo dõi và hướng dẫn nghiệp vụ.

Bên cạnh đó, kết quả kiểm sát THADS, THAHC cũng là cơ sở quan trọng để đánh giá hiệu quả thực tiễn của cơ chế khởi kiện theo Nghị quyết 205. Việc tổng hợp kết quả thi hành án, những khó khăn, vướng mắc và nguyên nhân chưa bảo đảm thi hành đầy đủ bản án sẽ cung cấp cơ sở thực tiễn phục vụ sơ kết, tổng kết việc thực hiện Nghị quyết và kiến nghị hoàn thiện pháp luật.

Phiên tòa xét xử công khai vụ án dân sự công ích về việc "Yêu cầu thực hiện nghĩa vụ nộp thuế". Đây là phiên đầu tiên tại Hà Nội được đưa ra xét xử theo Nghị quyết số 205. Ảnh: Hồng Nguyên

Thường xuyên tổng kết thực tiễn, đánh giá kết quả

Đồng chí Phó Vụ trưởng Vụ 11 Nguyễn Quốc Việt Bên cũng cho rằng, bên cạnh việc tổ chức thực hiện đúng các quy định của Nghị quyết 205, việc thường xuyên tổng kết thực tiễn, đánh giá kết quả triển khai, kịp thời hướng dẫn nghiệp vụ và kiến nghị hoàn thiện pháp luật có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, là cơ sở để Quốc hội, các cơ quan có thẩm quyền xem xét việc tiếp tục duy trì, sửa đổi hoặc hoàn thiện cơ chế này trong thời gian tới.

Với chức năng, nhiệm vụ của mình, Vụ 9 và Vụ 11 có điều kiện tiếp cận những khía cạnh khác nhau của quá trình thực hiện Nghị quyết. Nếu Vụ 9 là đơn vị trực tiếp theo dõi việc phát hiện nguồn vụ việc, thực hiện quyền khởi kiện, tham gia tố tụng và kiểm sát việc giải quyết vụ án thì Vụ 11 có trách nhiệm theo dõi quá trình tổ chức thi hành bản án, quyết định của Tòa án, kiểm sát việc chấp hành pháp luật của cơ quan THADS, cơ quan, tổ chức, cá nhân có liên quan và đánh giá hiệu quả thực tế của việc bảo vệ lợi ích công, quyền dân sự của nhóm dễ bị tổn thương sau khi bản án, quyết định có hiệu lực pháp luật. Việc phối hợp khai thác, tổng hợp và phân tích thông tin từ cả hai giai đoạn sẽ tạo nên cái nhìn toàn diện về hiệu quả của cơ chế thí điểm.

Trên cơ sở kết quả thực hiện nhiệm vụ, hai đơn vị cần phối hợp thống kê, tổng hợp số liệu, đánh giá những khó khăn, vướng mắc phát sinh trong quá trình phát hiện nguồn vụ việc, thực hiện quyền khởi kiện, giải quyết vụ án và thi hành bản án, quyết định của Tòa án. Đây là cơ sở để kịp thời trao đổi, giải đáp vướng mắc, xây dựng chuyên đề, hướng dẫn nghiệp vụ thống nhất đối với VKSND các cấp.

Bên cạnh đó, kết quả tổng kết thực tiễn cũng là căn cứ để hai đơn vị phối hợp tham mưu Lãnh đạo VKSND tối cao kiến nghị sửa đổi, bổ sung các quy định của pháp luật có liên quan và hoàn thiện cơ chế phối hợp nội bộ trong ngành Kiểm sát, nhất là về trao đổi thông tin, chuyển giao nguồn vụ việc, chế độ báo cáo và theo dõi kết quả thực hiện.

Đồng chí Phó Vụ trưởng Vụ 11 Nguyễn Quốc Việt khẳng định, đối với một cơ chế thí điểm như Nghị quyết 205, tổng kết thực tiễn không chỉ là hoạt động đánh giá kết quả thực hiện mà còn là quá trình bổ sung, hoàn thiện nhận thức lý luận và thực tiễn về quyền khởi kiện của VKSND. Sự phối hợp chặt chẽ giữa Vụ 9 và Vụ 11 trong công tác tổng kết thực tiễn, hướng dẫn nghiệp vụ và hoàn thiện pháp luật sẽ góp phần nâng cao chất lượng triển khai Nghị quyết, tạo cơ sở khoa học và thực tiễn cho việc tiếp tục hoàn thiện cơ chế bảo vệ lợi ích công, quyền dân sự của nhóm dễ bị tổn thương trong thời gian tới.