Triển khai hiệu quả Nghị quyết 205 góp phần khẳng định vị trí, vai trò trụ cột của Viện kiểm sát nhân dân

Đồng chí Nguyễn Đức Thái, Ủy viên Ban Thường vụ Đảng ủy, Phó Viện trưởng VKSND tối cao chủ trì buổi Tọa đàm.

Ngày 31/7, VKSND tối cao tổ chức Tọa đàm “Xây dựng mối quan hệ phối hợp giữa Vụ Kiểm sát án dân sự với các đơn vị thuộc VKSND tối cao trong việc thực hiện Nghị quyết 205/2025/QH15, ngày 24/6/2025 của Quốc hội về việc thí điểm VKSND khởi kiện vụ án dân sự để bảo vệ quyền dân sự của các chủ thể là nhóm dễ bị tổn thương hoặc bảo vệ lợi ích công”.

Đồng chí Nguyễn Đức Thái, Ủy viên Ban Thường vụ Đảng ủy, Phó Viện trưởng VKSND tối cao chủ trì buổi Tọa đàm.  

Tham dự buổi Tọa đàm còn có các đồng chí Vụ trưởng, Phó Vụ trưởng các đơn vị thuộc VKSND tối cao; Lãnh đạo Viện Phúc thẩm 1; Lãnh đạo VKSND các tỉnh, thành phố được chọn thí điểm gồm Hà Nội, Thành phố Hồ Chí Minh, Đà Nẵng, Cần Thơ, Quảng Ninh và Đắk Lắk; Lãnh đạo, cán bộ, công chức Vụ kiểm sát án dân sự (Vụ 9), VKSND tối cao.

Đồng chí Trần Thế Kính, Vụ trưởng Vụ 9 phát biểu khai mạc buổi Tọa đàm.

Thực tiễn đặt ra yêu cầu phải tăng cường phối hợp

Phát biểu khai mạc Tọa đàm, đồng chí Trần Thế Kính, Vụ trưởng Vụ 9, VKSND tối cao cho biết, ngày 24/6/2025, Quốc hội khóa XV đã thông qua Nghị quyết số 205/2025/QH15 (Nghị quyết 205) về thí điểm Viện kiểm sát nhân dân khởi kiện vụ án dân sự để bảo vệ quyền dân sự của các chủ thể là nhóm dễ bị tổn thương hoặc để bảo vệ lợi ích công. Đó là bước phát triển quan trọng trong cơ chế bảo vệ pháp luật, khắc phục khoảng trống pháp lý đã tồn tại trong thực tiễn nhiều năm qua.

Đối với ngành KSND, Nghị quyết 205 có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Bên cạnh hai chức năng hiến định là thực hành quyền công tố và kiểm sát hoạt động tư pháp, Viện kiểm sát nhân dân được Quốc hội giao thêm nhiệm vụ mới là tham gia bảo vệ quyền dân sự của nhóm dễ bị tổn thương và bảo vệ lợi ích công thông qua cơ chế khởi kiện vụ án dân sự.

Nhiệm vụ này không chỉ góp phần nâng cao vai trò của ngành Kiểm sát trong việc bảo vệ pháp luật mà còn khẳng định trách nhiệm của VKSND trong việc bảo vệ quyền con người, quyền công dân theo tinh thần Hiến pháp năm 2013, sửa đổi, bổ sung năm 2025.

Ngay sau khi Quốc hội ban hành Nghị quyết 205, Lãnh đạo VKSND tối cao đã xác định, đây là nhiệm vụ chính trị, pháp lý quan trọng của toàn ngành trong giai đoạn mới; giao Vụ 9 chủ trì, tham mưu triển khai thực hiện và phối hợp với các đơn vị liên quan xây dựng cơ chế tổ chức thực hiện thống nhất trong toàn ngành.

Thực tế triển khai thực hiện Nghị quyết 205 thời gian vừa qua cho thấy, phần lớn các vụ việc dân sự công ích không phát sinh trực tiếp từ hoạt động kiểm sát án dân sự mà được phát hiện từ hoạt động thực hành quyền công tố, kiểm sát điều tra, kiểm sát xét xử, kiểm sát thi hành án, giải quyết khiếu nại, tố cáo và các hoạt động kiểm sát tư pháp khác.

Điều này đặt ra yêu cầu phải tăng cường sự phối hợp giữa Vụ 9 với các đơn vị nghiệp vụ thuộc VKSND tối cao nhằm phát hiện, tiếp nhận, đánh giá và xử lý kịp thời các nguồn thông tin về vụ việc dân sự công ích.

Quang cảnh buổi Tọa đàm.

Đồng chí Trần Thế Kính, Vụ trưởng Vụ 9, VKSND tối cao nhấn mạnh, Tọa đàm hôm nay được tổ chức nhằm thảo luận, làm rõ các vấn đề và thống nhất cơ chế phối hợp giữa Vụ 9 và các đơn vị nghiệp vụ của VKSND tối cao trong quá trình thực hiện Nghị quyết 205. Trên cơ sở kết quả của Tọa đàm, Vụ 9 và các đơn vị nghiệp vụ có liên quan sẽ hoàn thiện, ban hành quy chế phối hợp làm căn cứ để thực hiện trong thời gian tới.

Việc thực hiện hiệu quả Nghị quyết không chỉ là trách nhiệm của Vụ 9 mà là nhiệm vụ chính trị trọng tâm chung của toàn ngành Kiểm sát nhân dân trong năm 2026 và những năm tiếp theo. Mỗi đơn vị nghiệp vụ, trên cơ sở chức năng, nhiệm vụ được giao, đều có vai trò quan trọng trong việc phát hiện, đánh giá, chuyển giao và phối hợp xử lý các nguồn thông tin liên quan đến vụ việc dân sự công ích.

Đồng chí Trần Thế Kính nêu rõ, dù Nghị quyết 205 đã và đang được triển khai thực hiện quyết liệt, nhưng qua thực tiễn 6 tháng triển khai vừa qua cho thấy sự phối hợp giữa các Vụ nghiệp vụ thuộc VKSND tối cao với Vụ 9 trong việc phát hiện, chuyển giao các thông tin về vụ việc dân sự công ích chưa đáp ứng được yêu cầu như Kết luận của Ban Thường vụ Đảng ủy và chỉ đạo của Viện trưởng VKSND tối cao.

Trong khi đó, trong nhiều vụ án hình sự, hành chính, kiểm sát thi hành án, các yếu tố thiệt hại đối với ngân sách nhà nước, tài sản công hay quyền của người yếu thế, hậu quả dân sự chưa được bóc tách để chuyển giao thông tin, xử lý theo tố tụng dân sự công ích. Dường như vẫn còn tồn tại quan điểm xem việc thực hiện nhiệm vụ thí điểm Viện kiểm sát khởi kiện vụ án dân sự công ích là nhiệm vụ độc lập của Vụ 9; chưa được nhìn nhận dưới góc độ là nhiệm vụ chính trị trọng tâm của toàn ngành kiểm sát trong năm 2026 và những năm tiếp theo.

Về nguyên nhân, đồng chí Trần Thế Kính cho rằng, giữa Vụ 9 với các đơn vị thuộc VKSND tối cao chưa hình thành rõ cơ chế phối hợp để phát hiện, đánh giá và chuyển giao nguồn thông tin về các vụ việc thuộc phạm vi điều chỉnh của Nghị quyết; đầu mối tiếp nhận thông tin; biểu mẫu chuyển giao; chế độ báo cáo định kỳ...Nếu không hình thành cơ chế phối hợp hiệu quả thì nguy cơ bỏ lọt các nguồn tin về các vụ việc dân sự công ích ngay ở cấp chỉ đạo cao nhất của ngành là rất lớn.

Từ thực tế triển khai Nghị quyết 205 trong 6 tháng vừa qua cho thấy, việc xây dựng quy chế phối hợp giữa Vụ 9 với các Vụ, các đơn vị liên quan thuộc VKSND tối cao là yêu cầu cấp thiết, tạo cơ sở cho việc phát hiện, chuyển giao kịp thời nguồn thông tin về vụ việc dân sự công ích, nâng cao hiệu quả xử lý và bảo đảm thực hiện thống nhất trong toàn ngành.

Tại buổi Tọa đàm, các đại biểu tập trung trao đổi, thảo luận, thẳng thắn chỉ ra những khó khăn, vướng mắc và đề xuất các giải pháp khả thi để xây dựng cơ chế phối hợp hiệu quả giữa Vụ 9 với các đơn vị nghiệp vụ thuộc VKSND tối cao, góp phần thực hiện thành công Nghị quyết 205 của Quốc hội trong thời gian tới.

Đồng chí Mai Trung Thành, Vụ trưởng Vụ 1, VKSND tối cao phát biểu tham luận.

Nhận diện đúng vụ việc có dấu hiệu vi phạm, phối hợp giải quyết

Phát biểu tham luận tại Tọa đàm, đồng chí Mai Trung Thành, Vụ trưởng Vụ Công tố và Kiểm sát điều tra án an ninh (Vụ 1), VKSND tối cao cho biết, thực tiễn cho thấy, hiệu quả của cơ chế khởi kiện dân sự công ích phụ thuộc trước hết vào khâu đầu vào: phát hiện, nhận diện đúng vụ việc có dấu hiệu xâm phạm quyền dân sự của nhóm dễ bị tổn thương hoặc xâm phạm lợi ích công, và chuyển giao thông tin, tài liệu kịp thời, đúng quy trình đến đơn vị có thẩm quyền khởi kiện.

Với chức năng thực hành quyền công tố, kiểm sát điều tra các vụ án xâm phạm an ninh quốc gia, vụ án khác và kiểm sát việc giải quyết nguồn tin về tội phạm của các cơ quan được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra thuộc lực lượng An ninh, Vụ 1 là một trong những đơn vị có điều kiện tiếp cận sớm với các dạng vi phạm quy mô lớn trong quản lý đất đai, tài nguyên, khoáng sản, môi trường, biển đảo và an toàn thực phẩm, những lĩnh vực gắn chặt với lợi ích công được bảo vệ theo Điều 3 Nghị quyết 205 và Điều 4 Thông tư liên tịch số 09/2025.

Từ thực tiễn công tác của đơn vị, Vụ 1 đã đóng góp phần nhận diện các dạng vụ việc điển hình xâm phạm quyền dân sự của nhóm dễ bị tổn thương và lợi ích công phát hiện qua công tác nghiệp vụ trong lĩnh vực an ninh và cơ chế thu thập, chia sẻ để chuyển giao thông tin, tài liệu các vụ việc này cho Vụ 9 để xem xét, thực hiện quyền khởi kiện.

Đồng chí Huỳnh Thị Ngọc Hoa,  Phó Viện trưởng VKSND TP.HCM trình bày tham luận.

Tham luận tại buổi Tọa đàm, đồng chí Huỳnh Thị Ngọc Hoa, Phó Viện trưởng VKSND TP.HCM  cho rằng, công tác phối hợp với các đơn vị là rất quan trọng. Ví như việc các công ty dịch vụ công ích trước đây quản lý tài sản nhà nước rồi cho cá nhân thuê. Nhưng một số cá nhân thuê nhà đất của nhà nước rồi không trả và xâm phạm đến lợi ích công. Các Kiểm sát viên khu vực đã ký quy chế phối hợp với các công ty dịch vụ và đó cũng là nguồn tin để các kiểm sát viên phát hiện vụ việc sai phạm để kiến nghị, khởi kiện.

Ngoài ra, VKSND TP.HCM cũng ký quy chế phối hợp với các ban ngành của thành phố, theo đó các đơn vị đã ký quy chế phải cung cấp thông tin cho VKS liên quan đến lợi ích công và người yếu thế. Đến nay,  VKSND TP.HCM đã tiếp nhận, xử lý 3200 vụ việc, trong đó,  2100 vụ viêc đã xử lý, còn hơn 1000 vụ việc đang kiểm tra, xác minh. Kết quả đã thu về cho nhà nước 128 tỉ đồng.

Đồng chí Nguyễn Đức Thái, Phó Viện trưởng VKSND tối cao phát biểu chỉ đạo tại buổi Tọa đàm.

Người đứng đầu chịu trách nhiệm kết quả thực hiện của đơn vị mình

Phát biểu chỉ đạo tại Tọa đàm, đồng chí Nguyễn Đức Thái, Phó Viện trưởng VKSND tối cao khẳng định, Nghị quyết 205 có ý nghĩa đặc biệt quan trọng và đã được Lãnh đạo VKSND tối cao xác định là nhiệm vụ chính trị, pháp lý trọng tâm của toàn Ngành.

Đồng chí Phó Viện trưởng VKSND tối cao Nguyễn Đức Thái yêu cầu, các đơn vị phải thống nhất nhận thức việc khởi kiện dân sự công ích là nhiệm vụ trọng tâm, đột phá của tất cả các đơn vị trong toàn ngành. Các đơn vị phải quán triệt đến toàn thể Kiểm sát viên, Kiểm tra viên, công chức trong quá trình thực hiện nhiệm vụ có ý thức nhận diện các dấu hiệu xâm phạm lợi ích công, lợi ích Nhà nước, lợi ích hợp pháp của nhóm dễ bị tổn thương kịp thời báo cáo lãnh đạo đơn vị để xử lý theo quy định. Nguồn tin trước hết phải từ những lãnh đạo Phòng, cán bộ, Kiểm sát viên thông qua giải quyết vụ việc, vụ án liên quân đến các lĩnh vực đất đai, tài nguyên, đầu tư công, tài sản công, môi trường, an toàn thực phẩm và các vụ việc liên quan đến phụ nữ, trẻ em…

Đồng chí Nguyễn Đức Thái yêu cầu sau buổi Tọa đàm này, các đơn vị nghiệp vụ thuộc VKSND tối cao như: Kiểm sát hoạt động tư pháp; tiếp dân, giải quyết khiếu nại, tố cáo, kháng nghị giám đốc thẩm, tái thẩm… chủ động rà soát các vụ việc đang thụ lý giải quyết để phát hiệu dấu hiệu xâm phạm theo Nghị quyết 205, kịp thời chuyển, thông tin tài liệu cho Vụ 9 xử lý theo thẩm quyền.

Lãnh đạo Vụ 9 tiếp thu, tổng hợp các ý kiến để hoàn thiện quy chế phối hợp tạm thời. Trong quy chế cũng cần phải làm rõ trách nhiệm của từng đơn vị, đầu mối tiếp nhận, chuyển giao, các tiêu chí nhận diện ban đầu,… biểu mẫu chuyển thông tin tài liệu, thời hạn xử lý.

Các đơn vị được giao thí điểm và Vụ 9 tập trung phát hiên, lựa chọn một số vụ việc điển hình để khởi kiện nhưng phải đảm bảo rõ căn cứ pháp lý, vững chắc về tài liệu, chứng cứ, qua đó tạo hiệu ứng tích cực trong việc bảo vệ lợi ích công và người yếu thế.

Các đại biểu nghe đồng chí Nguyễn Đức Thái, Phó Viện trưởng VKSND tối cao phát biểu chỉ đạo.

Đồng chí Nguyễn Đức Thái, Phó Viện trưởng VKSND tối cao cũng đánh giá, kết quả đến thời điểm hiện tại rất tốt nhưng các đơn vị cần tập trung, giải quyết được nhiều vụ việc, đạt được kết quả tốt hơn nữa, nhất là việc thu hồi tài sản công, tiền, đất đai...trong thời gian tới.

Đề nghị Vụ 9 định kỳ tổng hợp, báo cáo kết quả phối hợp, chuyển giao, tiếp nhận và xử lý các vụ việc dân sự công ích, đánh giá các đơn vị nào làm tốt, đơn vị làm chưa tốt, chưa hết trách nhiệm để rút kinh nghiệm chung.

Các đơn vị tăng cường trách nhiệm người đứng đầu trong thực hiện nhiệm vụ, thủ trưởng các đơn vị thường xuyên kiểm tra, đôn đốc, chỉ đạo thực hiện nghiêm túc nhiệm vụ của Ngành. Người đứng đầu chịu trách nhiệm kết quả thực hiện của đơn vị mình.

Khẳng định quyết tâm chính trị của Lãnh đạo VKSND tối cao và sự đồng lòng của toàn Ngành, đồng chí Nguyễn Đức Thái bày tỏ tin tưởng Nghị quyết 205 sẽ được triển khai hiệu quả, góp phần mở ra lĩnh vực công tác mới của ngành Kiểm sát nhân dân, qua đó góp phần khẳng định vị trí, vai trò trụ cột của VKSND trong bảo vệ pháp luật, bảo vệ lợi ích Nhà nước, bảo vệ lợi ích hợp pháp của người dân và doanh nghiệp.

Đồng chí Trần Thế Kính, Vụ trưởng Vụ 9 phát biểu tiếp thu, lĩnh hội những ý kiến chỉ đạo sâu sắc của đồng chí Nguyễn Đức Thái, Phó Viện trưởng VKSND tối cao tại buổi Tọa đàm.

Tại Tọa đàm, nhiều ý kiến tham luận tâm huyết từ thực tiễn triển khai thực hiện Nghị quyết 205 của Quốc hội. Qua đó, nêu lên những kinh nghiệm, vướng mắc, kiến nghị để giải quyết hiệu quả hơn cơ chế tố tụng công ích mới tại địa phương. Báo Bảo vệ pháp luật sẽ tiếp tục giới thiệu các tham luận tại Toạ đàm.