Bài 4: Từ hơn 347 tỉ đồng đến 214.194 m² đất được thu hồi - khi lợi ích công được nhận diện và bảo vệ

Đằng sau những con số ấy là một cách làm ngày càng rõ: chủ động tìm nguồn, kiểm tra, xác minh, lượng hóa lợi ích bị xâm phạm và lựa chọn biện pháp pháp lý phù hợp để bảo vệ tài sản Nhà nước, quỹ bảo hiểm xã hội và lợi ích chung của cộng đồng.

Qua các bài trước, kết quả thực hiện Nghị quyết số 205/2025/QH15 tại TP Hồ Chí Minh đã được phản ánh qua nguồn vụ việc được tiếp nhận, các biện pháp kiến nghị, yêu cầu và những vụ án dân sự công ích được khởi kiện. Ở bài viết này, dấu ấn được nhìn từ một thước đo trực quan hơn: giá trị lợi ích công đã được phát hiện, xác định và đặt vào cơ chế bảo vệ.

VKSND khu vực 7, TP Hồ Chí Minh kiểm tra, xác minh nguồn tin vụ việc xâm phạm đất công.

Điểm đáng chú ý không chỉ nằm ở quy mô tiền và đất công. Quan trọng hơn là từ những thông tin ban đầu, Viện kiểm sát đã từng bước làm rõ lợi ích nào đang bị xâm phạm, giá trị bao nhiêu, chủ thể nào có trách nhiệm và biện pháp pháp lý nào cần được áp dụng.

Chính quá trình chuyển một nguồn thông tin thành hồ sơ xác minh, nghĩa vụ cụ thể, giá trị cụ thể và yêu cầu pháp lý cụ thể làm nên ý nghĩa thực chất của những con số.

Hơn 347 tỉ đồng - từ nguồn thông tin đến nghĩa vụ cụ thể

Đến ngày 21/9/2026, VKSND hai cấp TP Hồ Chí Minh đã kiến nghị thu hồi tổng số tiền 347.395.325.094 đồng. Trong đó, số tiền liên quan đến ngân sách Nhà nước là 14.055.571.349 đồng; số tiền liên quan đến Bảo hiểm xã hội là 333.339.753.745 đồng.

Con số hơn 347 tỉ đồng chỉ thật sự có ý nghĩa khi đặt sau cả một quy trình nghiệp vụ. Từ một nguồn thông tin ban đầu, Kiểm sát viên phải kiểm tra căn cứ, xác định nghĩa vụ, đối chiếu tài liệu và làm rõ khoản tiền nào cần được thu hồi hoặc có nguy cơ thất thoát.

Quá trình này đòi hỏi nghiên cứu tài liệu, làm việc với cơ quan có liên quan, xác định nghĩa vụ phải thực hiện, làm rõ giá trị chưa được nộp, chưa được hoàn trả hoặc có nguy cơ thất thoát; từ đó lựa chọn biện pháp pháp lý phù hợp.

Vì vậy, hơn 347 tỉ đồng không phải là một phép cộng cơ học. Đó là kết quả của quá trình phát hiện, kiểm tra, xác minh và lượng hóa những lợi ích công cụ thể cần được pháp luật bảo vệ.

VKSND khu vực 12 và VKSND khu vực 14, TP HCM phối hợp BHXH cơ sở Phú Mỹ làm việc với các đơn vị chậm đóng BHXH, BHYT, BHTN.

Hơn 333 tỉ đồng bảo hiểm - gắn với quyền lợi của người lao động

Trong tổng số tiền được kiến nghị thu hồi, 333.339.753.745 đồng liên quan đến bảo hiểm xã hội. Đây là nhóm lợi ích có tác động trực tiếp đến quyền lợi của số đông người lao động.

Khoản tiền bảo hiểm không chỉ phản ánh nghĩa vụ tài chính của doanh nghiệp. Phía sau đó là quyền lợi về bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, bảo hiểm thất nghiệp và các chế độ an sinh gắn với quá trình làm việc của người lao động.

Từ nguồn thông tin về doanh nghiệp chậm đóng hoặc chưa thực hiện đầy đủ nghĩa vụ, các VKSND khu vực đã phối hợp với cơ quan Bảo hiểm xã hội rà soát hồ sơ, xác minh tình trạng thực hiện nghĩa vụ và làm việc với các đơn vị có liên quan.

Bởi vậy, xử lý đúng và đầy đủ nghĩa vụ về bảo hiểm không chỉ nhằm khắc phục một khoản chậm đóng, mà còn trực tiếp góp phần bảo đảm quyền lợi của người lao động.

VKSND khu vực 3, TP Hồ Chí Minh tiến hành xác minh, kiểm tra vụ việc xâm phạm lợi ích công.

Qua thực tiễn này có thể thấy, lợi ích cần bảo vệ không phải lúc nào cũng biểu hiện bằng một tranh chấp đã hình thành hoặc một cá nhân đứng ra khởi kiện. Có những lợi ích thuộc về nhiều người và có thể bị ảnh hưởng kéo dài nếu không được phát hiện, xác minh và tác động kịp thời.

Trong những trường hợp đó, sự chủ động của Viện kiểm sát có ý nghĩa ở chỗ đưa trách nhiệm cần thực hiện vào một quy trình pháp lý cụ thể trước khi hậu quả trở nên khó khắc phục.

214.194 m² đất công - từ hồ sơ đến thực địa

Nếu các khoản tiền có thể lượng hóa tương đối rõ qua chứng từ và số liệu, thì đối với đất công, việc xác định lợi ích bị xâm phạm thường đòi hỏi quá trình kiểm tra, xác minh phức tạp hơn.

Đến ngày 21/9/2026, VKSND hai cấp TP Hồ Chí Minh đã kiến nghị thu hồi 214.194 m² đất công.

Trong diện tích này, 214.145,2 m² đất đã được xác định có giá trị tương đương 393.015.115.000 đồng; còn 48,8 m² đất giao thông thuộc địa bàn VKSND khu vực 4 hiện chưa có mức giá phù hợp để quy đổi.

Nếu cộng số tiền được kiến nghị thu hồi với giá trị phần đất công đã lượng hóa, quy mô lợi ích được phát hiện và đặt trong cơ chế bảo vệ lên đến hơn 740 tỉ đồng.

Việc xác định đúng trạng thái của từng khoản tiền, từng diện tích đất vừa bảo đảm tính chính xác của thông tin, vừa cho thấy phần trách nhiệm cần tiếp tục theo dõi đến kết quả cuối cùng.

Không chỉ nằm ở quy mô tiền và đất công. Quan trọng hơn là từ những thông tin ban đầu, Viện kiểm sát đã từng bước làm rõ lợi ích nào đang bị xâm phạm, giá trị bao nhiêu, chủ thể nào có trách nhiệm và biện pháp pháp lý nào cần được áp dụng.

Đối với đất công, quá trình xác minh không dừng ở nghiên cứu hồ sơ. Kiểm sát viên phải đối chiếu nguồn gốc, quá trình quản lý, ranh giới, hiện trạng, mục đích sử dụng; làm việc với chính quyền địa phương, cơ quan chuyên môn, đơn vị quản lý và, khi cần thiết, trực tiếp kiểm tra thực địa.

Chỉ sau quá trình đó mới có thể xác định diện tích nào cần được bảo vệ, căn cứ quản lý, giá trị liên quan và chủ thể có trách nhiệm khắc phục.

Điểm đáng chú ý là,  từ một nguồn thông tin ban đầu, vụ việc đã được làm rõ thành diện tích cụ thể, giá trị cụ thể và yêu cầu pháp lý cụ thể. Đây là điều kiện để việc bảo vệ đất công đi từ nhận diện vi phạm đến xử lý có căn cứ.

Không dừng ở kiến nghị - phải theo dõi đến kết quả

Hiệu quả bảo vệ lợi ích công không thể chỉ đo bằng số tiền, diện tích đất được phát hiện hay số văn bản đã ban hành. Điều cần theo dõi là kiến nghị, yêu cầu có được thực hiện và lợi ích bị xâm phạm có được khắc phục hay không.

Đến nay, VKSND hai cấp TP Hồ Chí Minh đã ban hành 195 quyết định yêu cầu chấm dứt hành vi vi phạm, áp dụng biện pháp ngăn chặn, khắc phục hậu quả.

Trong số đó, 40 vụ việc đã nhận được văn bản đồng ý thực hiện yêu cầu của Viện kiểm sát; 15 vụ đã thực hiện xong, 14 vụ đang thực hiện. Tuy nhiên, vẫn còn những trường hợp không thực hiện, thực hiện chưa đầy đủ hoặc chưa hiệu quả; 34 vụ đã hết thời hạn nhưng chưa nhận được văn bản trả lời.

Những số liệu này cho thấy bức tranh đầy đủ hơn: phát hiện được lợi ích cần bảo vệ mới là bước đầu; theo dõi việc thực hiện và xử lý những trường hợp chậm, không thực hiện hoặc thực hiện chưa đầy đủ mới là phần việc khó hơn.

Vì vậy, sau mỗi kiến nghị hoặc quyết định yêu cầu, cần tiếp tục xác định rõ nội dung nào đã thực hiện, nội dung nào đang thực hiện, nguyên nhân của việc chậm hoặc không thực hiện và biện pháp pháp lý tiếp theo cần áp dụng.

Nếu kiến nghị hoặc yêu cầu đã đủ để cơ quan, tổ chức có trách nhiệm khắc phục vi phạm và thực hiện đầy đủ nghĩa vụ thì mục tiêu bảo vệ lợi ích công đã đạt được, không cần thiết áp dụng công cụ pháp lý khác.

Ngược lại, nếu vi phạm chưa được khắc phục và lợi ích công vẫn bị xâm phạm, cần tiếp tục áp dụng biện pháp pháp lý phù hợp; trường hợp đủ điều kiện thì xem xét đưa vụ việc ra Tòa án theo quy định.

Theo dõi đến kết quả cuối cùng chính là khâu quyết định để những con số kiến nghị chuyển thành lợi ích được bảo vệ trên thực tế.

VKSND khu vực 3  triển khai Nghị quyết số 205/2025/QH15 tại TP Hồ Chí Minh.

Sự chủ động và phối hợp của VKSND hai cấp

Những kết quả về tiền và đất công không phải là sản phẩm của một đơn vị hay một biện pháp riêng lẻ, mà hình thành từ sự phối hợp giữa cấp thành phố và các VKSND khu vực.

Ở cấp thành phố, VKSND TP Hồ Chí Minh thực hiện nhiệm vụ chỉ đạo, hướng dẫn, tổng hợp, xây dựng cơ chế phối hợp và tháo gỡ những vấn đề phát sinh. Ở cơ sở, các VKSND khu vực bám sát địa bàn, trực tiếp khai thác nguồn thông tin, kiểm tra hiện trạng, làm việc với cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp, thu thập hồ sơ, xác minh và đề xuất biện pháp xử lý.

Hai cấp cùng tham gia vào một quy trình thống nhất: phát hiện nguồn - kiểm tra, xác minh - xác định và lượng hóa lợi ích bị xâm phạm - lựa chọn biện pháp pháp lý - theo dõi việc khắc phục - khởi kiện khi đủ điều kiện.

Chuỗi hoạt động này cho thấy kết quả thực hiện Nghị quyết số 205/2025/QH15 tại Thành phố Hồ Chí Minh không chỉ được thể hiện bằng số lượng vụ việc hay số văn bản đã ban hành, mà còn bằng những giá trị cụ thể của tài sản Nhà nước và lợi ích cộng đồng được nhận diện, lượng hóa và đưa vào cơ chế bảo vệ.

Từ nguồn tin đến yêu cầu pháp lý cụ thể

Một khoản ngân sách được bảo vệ là tài sản Nhà nước được giữ gìn. Một khoản bảo hiểm được thực hiện đầy đủ là quyền lợi của người lao động được bảo đảm. Một mét vuông đất công được quản lý, sử dụng đúng mục đích là một phần nguồn lực chung của cộng đồng được gìn giữ.

Khi những kết quả ấy được đặt cạnh nhau, tác động của Nghị quyết số 205/2025/QH15 được thể hiện bằng những lợi ích cụ thể có thể nhận diện và đo đếm: tiền ngân sách, quỹ bảo hiểm, đất công và những quyền lợi gắn trực tiếp với người dân.

Từ hơn 347 tỉ đồng đến 214.194 m² đất công, dấu ấn không chỉ nằm ở quy mô con số, mà ở việc mỗi nguồn thông tin được theo dõi qua một quy trình pháp lý nhằm đưa lợi ích công từ chỗ được phát hiện đến chỗ được bảo vệ trên thực tế.

Bài 5: “Từ ô nhiễm môi trường đến quyền lợi người dân”.