Vi phạm trong hoạt động công chứng
Qua công tác kiểm sát việc giải quyết một số vụ án dân sự về tranh chấp đất đai có nội dung yêu cầu và Tòa án đã tuyên bố các văn bản công chứng vô hiệu do không đảm bảo các quy định của Luật công chứng làm ảnh hưởng đến quyền và ích hợp pháp của các đương sự, liên quan trách nhiệm của các Văn phòng Công chứng, Công chứng viên trên địa bàn cụ thể:
Vụ án “Tranh chấp hợp đồng tặng cho quyền sử dụng đất; yêu cầu hủy đăng ký biến động đất đai và tranh chấp hợp đồng chuyển nhượng quyền sử dụng đất” giữa nguyên đơn ông Đỗ Bá Ba (mất năm 2018), bà Nguyễn Thị Tuất (mất năm 2025). Người thừa kế tài sản theo di chúc ngày 22/4/2016, kế thừa quyền và nghĩa vụ tố tụng của nguyên đơn là bà Đỗ Thị Yến, trú tại phường Tô Hiệu, tỉnh Sơn La; với bị đơn là ông Đỗ Bá Việt, trú tại phường Từ Liêm, TP Hà Nội.
Quá trình kiểm sát việc giải quyết vụ án và nghiên cứu hồ sơ, tài liệu trong đó có tài liệu công chứng, VKSND tỉnh Sơn La nhận thấy Văn phòng Công chứng Quàng Khánh (trước đây là Văn phòng Công chứng Sơn La) và công chứng viên Quàng Thị Quốc Khánh có vi phạm trong hoạt động công chứng.
Theo đó, ngày 9/7/2012, Văn phòng Công chứng Quàng Khánh thực hiện công chứng Hợp đồng tặng cho quyền sử dụng đất giữa ông Đỗ Bá Ba, bà Nguyễn Thị Tuất với ông Đỗ Bá Việt đối với diện tích 139m² đất ở theo Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất số A027481 do UBND tỉnh Sơn La cấp ngày 21/4/1992.
Hồ sơ do em gái ông Đỗ Bá Việt mang đến Văn phòng công chứng để thực hiện thủ tục công chứng, các bên tham gia giao dịch không trực tiếp có mặt tại để ký kết hợp đồng trước mặt Công chứng viên theo quy định của pháp luật.
Công chứng viên Quàng Thị Quốc Khánh thừa nhận việc công chứng được thực hiện do tin tưởng hồ sơ đã có sẵn chữ ký của các bên và do có quan hệ quen biết với ông Đỗ Bá Việt nên không yêu cầu các bên trực tiếp có mặt để ký kết hợp đồng theo quy định.
Ngày 1/11/2012, anh Nguyễn Tiến Phương là cán bộ Phòng Tài nguyên và Môi trường chuyển hồ sơ Hợp đồng tặng cho quyền sử dụng đất của ông Đỗ Bá Việt đến Văn phòng Công chứng Quàng Khánh để thực hiện công chứng. Tại thời điểm công chứng, ông Đỗ Bá Việt không có mặt để ký kết hợp đồng. Hồ sơ thể hiện quyền sử dụng đất có diện tích 300,6m² theo Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất cấp ngày 26/10/2012, gồm 139m² đất ở và 161,6m² đất vườn.
Theo Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất cấp ngày 26/10/2012, quyền sử dụng đất nêu trên là tài sản chung của vợ chồng ông Đỗ Bá Ba và bà Nguyễn Thị Tuất. Tuy nhiên, Hợp đồng tặng cho quyền sử dụng đất ngày 1/11/2012 chỉ thể hiện họ tên Đỗ Bá Ba, không có chữ ký của bà Nguyễn Thị Tuất nhưng Công chứng viên vẫn thực hiện công chứng việc chuyển dịch toàn bộ quyền sử dụng đất là tài sản chung của vợ chồng.
Tại Kết luận giám định số 1633/KL-KTHS ngày 26/8/2024 của Phòng Kỹ thuật hình sự Công an tỉnh Sơn La xác định chữ ký, chữ viết mang tên “Ba, Đỗ Bá Ba” và “Việt, Đỗ Bá Việt” trong Hợp đồng tặng cho quyền sử dụng đất ngày 1/11/2012 không phải do chính các cá nhân này ký.
Quá trình giải quyết vụ án, đại diện Văn phòng Công chứng Quàng Khánh thừa nhận: Văn phòng công chứng có vi phạm về trình tự, thủ tục công chứng; việc công chứng được thực hiện trên cơ sở tin tưởng ông Việt, căn cứ vào mẫu hợp đồng và các tài liệu có trong hồ sơ mà không trực tiếp xác minh, đối chiếu nhân thân, không chứng kiến việc ký kết của các bên tham gia giao dịch theo quy định của pháp luật.
Như vậy, Văn phòng Công chứng Quàng Khánh và Công chứng viên Quàng Thị Quốc Khánh đã thực hiện công chứng khi các bên tham gia giao dịch không trực tiếp có mặt để ký kết hợp đồng trước mặt Công chứng viên; không kiểm tra, xác minh đầy đủ nhân thân, chữ ký của các bên tham gia giao dịch; công chứng hợp đồng chuyển dịch tài sản chung của vợ chồng khi thiếu chữ ký thể hiện sự đồng ý của đồng chủ sở hữu tài sản; không kiểm tra đầy đủ điều kiện có hiệu lực của giao dịch và quyền định đoạt tài sản theo quy định của pháp luật.
Việc công chứng nêu trên vi phạm các quy định tại Điều 2, Điều 5, Điều 39, Điều 41 Luật Công chứng năm 2006 và các quy định của Bộ luật Dân sự về quyền sở hữu, quyền định đoạt tài sản; ảnh hưởng trực tiếp đến quyền và lợi ích hợp pháp của công dân, làm phát sinh tranh chấp kéo dài, vụ án phải giải quyết qua nhiều cấp xét xử.
    |
 |
| Công chứng viên làm thủ tục công chứng cho người dân. (Ảnh minh hoạ) |
Hay như vụ án “Tranh chấp hợp đồng chuyển nhượng quyền sử dụng đất; Tranh chấp liên quan đến yêu cầu tuyên bố văn bản công chứng vô hiệu và kiện đòi tài sản” giữa nguyên đơn ông Nguyễn Văn Đài, bà Phạm Thị Hạnh Lợi, trú tại phường Thảo Nguyên, tỉnh Sơn La với bị đơn ông Lường Xuân Cường, bà Lường Thị Thuận, cùng trú phường Vân Sơn, tỉnh Sơn La. Quá trình kiểm sát việc giải quyết vụ án, VKSND tỉnh Sơn La nhận thấy Văn phòng Công chứng Đặng Vĩnh Mình và công chứng viên Đặng Xuân Mình có vi phạm, cụ thể:
Ngày 19/3/2021, Văn phòng Công chứng Đặng Vĩnh Mình thực hiện công chứng Hợp đồng ủy quyền giữa ông Lường Xuân Cường, bà Lường Thị Thuận với ông Mai Việt Hùng, nội dung ủy quyền cho ông Mai Việt Hùng quản lý, thực hiện các thủ tục liên quan đến quyền sử dụng đất và chuyển nhượng quyền sử dụng đất của ông Cường, bà Thuận.
Quá trình giải quyết vụ án xác định ông Mai Việt Hùng không cung cấp đầy đủ thông tin về tình trạng pháp lý của quyền sử dụng đất, trong đó có việc quyền sử dụng đất đã được cấp Giấy chứng nhận và một phần diện tích đất đã được chuyển nhượng cho người khác trước thời điểm lập hợp đồng ủy quyền cho ông Lường Xuân Cường, bà Lường Thị Thuận.
Khi thực hiện ký kết hợp đồng tại Văn phòng công chứng, ông Cường, bà Thuận không được giải thích đầy đủ về nội dung, phạm vi ủy quyền, quyền và nghĩa vụ pháp lý phát sinh từ giao dịch; việc ký kết được thực hiện theo sự hướng dẫn của ông Mai Việt Hùng trong khi ông Cường, bà Thuận chưa nhận thức đầy đủ về việc ủy quyền cho ông Mai Việt Hùng thực hiện quyền chuyển nhượng đối với toàn bộ diện tích đất.
Như vậy, Văn phòng Công chứng Đặng Vĩnh Mình và Công chứng viên Đặng Xuân Mình đã không kiểm tra đầy đủ hồ sơ yêu cầu công chứng; không xác minh, làm rõ tình trạng pháp lý của tài sản khi hồ sơ đã phản ánh có nội dung chưa rõ; không kiểm tra đầy đủ nội dung giao dịch và quyền định đoạt của bên ủy quyền đối với tài sản giao dịch; không bảo đảm việc người yêu cầu công chứng hiểu đầy đủ nội dung, hậu quả pháp lý của giao dịch trước khi ký kết hợp đồng.
Việc này vi phạm Điều 2, Điều 5 và Điều 42 Luật Công chứng năm 2014 dẫn đến hậu quả Hợp đồng ủy quyền ngày 19/3/2021 giữa ông Lường Xuân Cường, bà Lường Thị Thuận với ông Mai Việt Hùng, làm phát sinh tranh chấp kéo dài, ảnh hưởng đến quyền và lợi ích hợp pháp của các đương sự, Tòa án phải thụ lý giải quyết và tuyên vô hiệu.
Viện kiểm sát kiến nghị
|
 |
| Phòng 9, VKSND tỉnh Sơn La trao đổi chuyên môn, nghiệp vụ. |
Để khắc phục những sơ hở, thiếu sót trong công tác quản lý nhà nước đối với hoạt động công chứng và phòng ngừa vi phạm tương tự xảy ra, VKSND tỉnh Sơn La ban hành kiến nghị số 27/KN-VKS-P9 đến Giám đốc Sở Tư pháp tỉnh Sơn La chỉ đạo thực hiện một số nội dung sau:
Tăng cường công tác tuyên truyền, phổ biến, quán triệt các quy định của Luật Công chứng và các văn bản pháp luật có liên quan đối với các tổ chức hành nghề công chứng, Công chứng viên trên địa bàn tỉnh nhằm nâng cao nhận thức, trách nhiệm nghề nghiệp, bảo đảm việc thực hiện hoạt động công chứng đúng trình tự, thủ tục theo quy định của pháp luật.
Tăng cường công tác quản lý nhà nước, thanh tra, kiểm tra đối với hoạt động công chứng trên địa bàn; kịp thời phát hiện, chấn chỉnh và xử lý nghiêm các trường hợp công chứng không đúng trình tự, thủ tục…
Xem xét trách nhiệm đối với các tổ chức hành nghề công chứng, Công chứng viên để xảy ra vi phạm trong hoạt động công chứng dẫn đến hợp đồng, làm phát sinh tranh chấp kéo dài, ảnh hưởng đến quyền và lợi ích hợp pháp của công dân, Tòa án phải thụ lý giải quyết và tuyên vô hiệu.
Sau khi nhận được kiến nghị, Sở Tư pháp tỉnh Sơn La đã có văn bản phúc đáp số 938 về việc tiếp thu kiến nghị của VKSND tỉnh.
Trong thời gian tới, để tiếp tục tăng cường hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước đối với hoạt động công chứng, với vai trò là cơ quan tham mưu giúp UBND tỉnh trong quản lý nhà nước về công chứng, Sở Tư pháp sẽ tăng cường công tác tuyên truyền, phổ biến, hướng dẫn, kiểm tra đối với các tổ chức hành nghề công chứng, để kịp thời xử lý những hành vi vi phạm pháp luật về công chứng, nâng cao ý thức tuân thủ pháp luật và chất lượng hành nghề công chứng trên địa bàn.