Nhiều cấp xét xử nhưng vẫn còn quan điểm "trái chiều"
Vụ án dân sự xoay quanh tranh chấp hợp đồng chuyển nhượng quyền sử dụng đất, tranh chấp thừa kế và đòi tài sản giữa các thành viên trong cùng gia đình. Nguyên đơn là bà Phạm Thị Thanh M. (SN 1949) và bà Phạm Thị Th. (SN 1970), cùng ngụ tại huyện Mỏ Cày Nam, tỉnh Bến Tre.
Theo trình bày của nguyên đơn, cha mẹ là cụ G. (mất năm 1990) và cụ Th. (mất năm 1996) không để lại di chúc, nhưng để lại phần đất có diện tích hơn 10.800m² (sau đo đạc là 12.440m²). Các nguyên đơn cho rằng đây là di sản chung và yêu cầu chia thừa kế theo pháp luật.
Trong khi đó, bị đơn là ông Phạm Văn L. cho rằng phần đất này đã được cha mẹ giao cho ông quản lý và sử dụng ổn định từ năm 1971. Ông là người trực tiếp canh tác, sinh sống trên đất, đồng thời thực hiện nghĩa vụ phụng dưỡng cha mẹ đến cuối đời. Đến năm 2001, ông được cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất và sau đó tặng cho con trai là ông Phạm Văn V. vào năm 2003.
Từ năm 2015, vụ kiện được đưa ra xét xử. Tại cấp sơ thẩm (tháng 9/2023), Tòa án nhân dân huyện Mỏ Cày Nam (cũ) tuyên hủy các giao dịch liên quan đến quyền sử dụng đất giữa ông L. và con trai, đồng thời chấp nhận yêu cầu chia thừa kế theo pháp luật của nguyên đơn.
Sau khi kháng cáo, đến tháng 2/2024, Tòa án nhân dân tỉnh Bến Tre (cũ) xét xử phúc thẩm và giữ nguyên bản án sơ thẩm.
Ngày 30/9/2024, Viện trưởng VKSND cấp cao tại TP HCM ban hành Quyết định kháng nghị Giám đốc thẩm, đề nghị hủy cả 2 bản án sơ thẩm và phúc thẩm để xét xử lại.
Tuy nhiên, ngày 20/11/2024, Tòa án nhân dân cấp cao tại TP HCM mở phiên Giám đốc thẩm và ban hành Quyết định số 284/2024/DS-GĐT, không chấp nhận kháng nghị của Viện kiểm sát, giữ nguyên bản án phúc thẩm.
    |
 |
| Viện Công tố và kiểm sát xét xử phúc thẩm tại TP HCM. |
Viện kiểm sát tiếp tục kháng nghị
Qua công tác kiểm sát, VKSND cấp cao tại TP HCM (cũ) cho rằng Quyết định giám đốc thẩm nêu trên chưa phù hợp với các tình tiết khách quan của vụ án.
Theo thông báo số 09/TB-VKS-DS đề nghị kháng nghị gửi VKSND tối cao, cơ quan này nhận định rằng việc các bản án sơ thẩm và phúc thẩm chấp nhận toàn bộ yêu cầu của nguyên đơn, xác định toàn bộ diện tích đất là di sản thừa kế và chia theo pháp luật là chưa chính xác, có thể gây thiệt hại đến quyền lợi hợp pháp của đương sự.
Đáng chú ý, Viện kiểm sát chỉ ra nhiều điểm chưa hợp lý trong chứng cứ mà nguyên đơn đưa ra, như “tờ tương phân chia đất” được cho là lập năm 1994 nhưng có dấu hiệu không bảo đảm tính xác thực về chữ ký và thời gian xác nhận.
Ngược lại, các tài liệu trong hồ sơ thể hiện ông L. là người sử dụng đất ổn định, liên tục từ năm 1971; có tên trong sổ địa chính từ năm 1995; được cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất đúng trình tự, thủ tục theo xác nhận của UBND huyện Mỏ Cày Nam.
Ngoài ra, Viện kiểm sát cũng cho rằng việc các bản án chưa đánh giá đầy đủ công sức quản lý, gìn giữ và làm tăng giá trị đất của ông Lượm trong suốt nhiều thập kỷ là chưa thỏa đáng.
Từ đó, cơ quan này khẳng định có căn cứ để xem xét kháng nghị giám đốc thẩm theo quy định tại điểm a khoản 1 Điều 326 Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015.
|
 |
| Đoàn Đại biểu Quốc hội tỉnh Vĩnh Long chuyển đơn của công dân đến TAND tối cao để xem xét. |
Liên quan đến vụ việc, ngày 16/1/2026, Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Vĩnh Long đã chuyển đơn của ông Phạm Văn L. đến Tòa án nhân dân tối cao, đề nghị xem xét lại vụ án. Đồng thời, đề nghị cơ quan có thẩm quyền thông báo kết quả giải quyết để Đoàn có cơ sở trả lời công dân.
Cũng liên quan đến vụ việc này, VKSND tối cao đã có thông báo về xử lý đơn đề nghị theo thủ tục giám đốc thẩm. Theo đó, thông báo nêu rõ: “VKSND tối cao đã ban hành Công văn số 1266/YC-VKS-DS yêu cầu Tòa Phúc thẩm TAND tối cao tại TP HCM chuyển hồ sơ vụ án trên để xem xét, giải quyết theo thẩm quyền. Tòa Phúc thẩm TAND tối cao tại TP HCM đã có công văn thông báo hồ sơ vụ án trên đã được chuyển cho TAND tối cao giải quyết theo quy định của pháp luật”.
Vụ việc kéo dài qua nhiều cấp xét xử, với các quan điểm trái chiều giữa cơ quan xét xử và cơ quan kiểm sát, cho thấy tính chất phức tạp của tranh chấp đất đai có yếu tố thừa kế trong nội bộ gia đình.
Việc tiếp tục được đề nghị xem xét theo thủ tục giám đốc thẩm không chỉ nhằm bảo đảm áp dụng đúng quy định pháp luật, mà còn góp phần bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của các bên liên quan, tránh phát sinh khiếu kiện kéo dài, bảo đảm sự nghiêm minh và công bằng của pháp luật.