Vì sao Mỹ “khát” hòn đảo Bắc Cực Greenland?

Mỹ phải có được Greenland!

Ngày 9/1, Tổng thống Mỹ Donald Trump nhắc lại, nước này cần phải “tiếp quản” Greenland. Theo ông Trump, điều này là để ngăn Nga hoặc Trung Quốc chiếm đóng hòn đảo này, và cáo buộc chính quyền Đan Mạch đã không đảm bảo an ninh đầy đủ cho vùng biển xung quanh Greenland, điều mà Copenhagen bác bỏ.

“Chúng tôi sẽ làm điều gì đó ở Greenland, cho dù họ có thích hay không. Bởi vì nếu chúng tôi không làm vậy, Nga hoặc Trung Quốc sẽ chiếm Greenland.”, ông Trump nói với các phóng viên tại Nhà Trắng.

“Chúng tôi không muốn Nga hay Trung Quốc vào Greenland, bởi vậy, nếu chúng tôi không chiếm Greenland, thì Nga hoặc Trung Quốc sẽ trở thành ‘hàng xóm’ của chúng tôi. Điều đó sẽ không xảy ra!”, ông nói, lưu ý “Tôi muốn đạt được thỏa thuận theo cách… nhẹ nhàng. Nhưng nếu không làm theo cách này, chúng tôi sẽ phải làm theo cách khó khăn hơn”.

Hôm 4/1 trên chuyên cơ Air Force One, ông Trump tuyên bố : “Chúng tôi tuyệt đối cần Greenland vì an ninh quốc gia” và úp mở rằng Washington, sẽ “giải quyết vấn đề này trong vòng hai tháng”, ám chỉ biện pháp quân sự.

Liên quan đến chủ đề này, trong buổi họp báo tại Nhà Trắng ngày 8/1, Phó Tổng thống Mỹ J.D Vance nói rằng, các nhà lãnh đạo châu Âu nên “xem xét nghiêm túc” ý định của Tổng thống Trump về vấn đề Greenland.

Greenland, hòn đảo chiến lược khổng lồ ở Bắc Cực. Nguồn: Greenland OSM/NASA/AFP.

“Điều chúng tôi yêu cầu các bạn châu Âu là hãy coi trọng hơn nữa vấn đề an ninh của khu vực này, bởi vì nếu họ không làm vậy, Mỹ sẽ phải can thiệp.”, ông Vance nhấn mạnh.

Sau cuộc tấn công gần đây của Mỹ vào Venezuela và bắt giữ Tổng thống nước này Nicolas Maduro, đã làm dấy lên những lo ngại về những gì ông Trump có thể đang lên kế hoạch cho Greenland.

Phó Chánh Văn phòng Nhà Trắng Stephen Miller cho biết, từ khi bắt đầu nhiệm kỳ này, lập trường chính thức của Chính phủ Mỹ là “Greenland nên là một phần của Mỹ”.

“Động thái đối với Venezuela cho thấy quyết tâm của chính quyền Trump trong việc thống trị Tây bán cầu, mà Greenland về mặt địa lý là một phần trong đó.”, bà Anna Wieslander, Giám đốc khu vực Bắc Âu của Hội đồng Đại Tây Dương, một tổ chức nghiên cứu, cho biết.

“Kể từ khi cuộc can thiệp thành công vào Venezuela ngay lập tức kéo theo những lời đe dọa sử dụng vũ lực chống lại Greenland và các quốc gia khác trong khu vực, điều này đã khiến khả năng xảy ra việc sử dụng vũ lực trong ngắn hạn trở nên cao hơn”, bà Wieslander nói. 

Căn cứ Không quân Thule của Mỹ ở phía tây Greenland. Nguồn" Paul Horn/ Inside Climmate News.

“Sau Venezuela, không thể tiếp tục xem nhẹ những tuyên bố này”, ông Peter Viggo Jakobsen, giáo sư tại Trường Quốc phòng Hoàng gia Đan Mạch, nhận định. Theo ông, Nhà Trắng đang phát đi tín hiệu là họ sẵn sàng dùng sức mạnh để đạt mục tiêu địa - chiến lược.

Ngày 7/1, Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio tiết lộ, ông sẽ gặp gỡ giới chức Đan Mạch trong những ngày tới, nhưng từ chối loại trừ khả năng sử dụng biện pháp quân sự chống lại Greenland, mặc dù trấn an rằng, Mỹ sẽ ưu tiên các biện pháp khác.

“Tất cả các tổng thống đều có quyền lựa chọn cách giải quyết các mối đe dọa đối với an ninh quốc gia của Mỹ.”, ông Rubio nói.

Trước đó, ngày 6/1, phát ngôn viên Nhà Trắng, Karoline Leavitt, nhấn mạnh: “Tổng thống cho biết rõ ràng rằng, việc sở hữu Greenland là một ưu tiên an ninh quốc gia và là điều sống còn để kiềm chế các đối thủ ở khu vực Bắc Cực. Ông và nhóm cộng sự đang thảo luận nhiều phương án để đạt mục tiêu quan trọng này và tất nhiên, sử dụng quân đội Mỹ luôn là lựa chọn của Tổng tư lệnh”.

Sức hút nào từ Greenland?

Hôm 9/1, ông Trump đang cân nhắc việc trả cho người dân Greenland với số tiền bình quân đầu người từ 10.000 đến 100.000 đô la để họ gia nhập Mỹ.

Một năm trước, ông Trump nói với các phóng viên rằng, Mỹ nên sáp nhập Greenland và giành lại quyền kiểm soát Panama, bởi vì “chúng ta cần chúng để đảm bảo an ninh kinh tế”.

Tổng thống Mỹ Donald Trump.

“Điều này liên quan đến các tuyến đường biển mới khi Bắc Cực được mở cửa, và tất nhiên, cả vấn đề an ninh nữa… Vòng Bắc Cực sẽ trở thành khu vực cạnh tranh giữa các cường quốc.”, Giáo sư về quan hệ quốc tế Konstantinos Filis tại trường American College of Greece, nói.

Tổng thống Nga Vladimir Putin cũng nhiều lần đề cập tuyến đường biển chiến lược phía Bắc (NSR), nói rằng, băng biển Bắc Cực đang tan chảy cho phép khối lượng vận chuyển thương mại qua Bắc Cực tăng gấp 9 lần trong thập kỷ qua. Điều đó mở ra khả năng vận chuyển quân sự cũng có thể tăng lên.

Truyền thông Pháp lưu ý, cùng với Thụy Điển và Hy Lạp, Greenland cũng được coi là một trong những nguồn tài nguyên khoáng sản quý hiếm đầy triển vọng nhất của Liên minh châu Âu.

Greenland, với chỉ khoảng 57.000 dân, có vị trí then chốt ở Bắc Cực, nằm trên các tuyến hàng hải và quân sự ngày càng quan trọng, đồng thời nắm giữ trữ lượng lớn dầu khí và khoáng sản chiến lược như nickel, đồng, graphite và đất hiếm. Biến đổi khí hậu và tốc độ tan băng đang mở ra những khả năng khai thác mới, làm gia tăng cạnh tranh giữa các cường quốc.

Tàu ngầm Nga xé lớp băng dày khoảng 1,5m, nổi lên tại Bắc Cực. Ảnh: BQP Nga.

Greenland không chỉ là vấn đề tài nguyên. Đó là vấn đề kiểm soát Bắc Cực. Giám đốc nghiên cứu tại Trung tâm Nghiên cứu An ninh Bắc Cực ở Copenhagen, Jon Rahbek-Clemmensen, nhận định, trong logic của ông Trump, ai nắm Greenland sẽ có lợi thế chiến lược trước Nga và Trung Quốc.

Tháng 8/2022, bày tỏ trên tạp chí The Hill, Mỹ, bà Diane Francis, chuyên gia khoa học cao cấp tại Trung tâm Á-Âu thuộc Hội đồng Đại Tây Dương cho biết, Nga đang tích cực chiếm lĩnh Bắc Cực và mở rộng việc khai thác tài nguyên thiên nhiên từ đáy Bắc Băng Dương một cách quá mức.

“Trong 20 năm tồn tại của Hội đồng Bắc Cực, Moscow đã đưa ra những tuyên bố đáng công phẫn về chủ quyền lãnh thổ và thăm dò dầu mỏ một cách thô bạo trong khu vực.”, bà Francis viết, bày tỏ lo ngại rằng chính quyền Washington từ lâu đã chểnh mảng ở Bắc Cực và để Moscow chiếm được chỗ đứng tại đây.

“Vùng biển Bắc Băng Dương đóng băng với diện tích bằng một nửa nước Mỹ đã bị bỏ qua trong một thời gian dài.”, bà Francie than phiền.

Tác giả bài viết lưu ý, Nga đang đặt cược nghiêm túc vào tuyến đường biển phía Bắc, tuyến đường rút ngắn giao thông hàng hải giữa châu Âu và châu Á. Ngoài ra, Nga đã bắt đầu thăm dò dầu khí và tuyên bố rằng thềm lục địa của nước này kéo dài phần lớn bờ biển Bắc Băng Dương.

Trước đó, tờ Times đã đăng một bài viết trích dẫn báo cáo của công ty tư vấn Civitas, cho rằng, Nga có thể tận dụng băng tan để kích hoạt tuyến đường biển phía Bắc, và cũng đang gia tăng khai thác các nguồn tài nguyên ở Bắc Cực, chẳng hạn như khí đốt và kim loại đất hiếm, cũng như đẩy mạnh các hoạt động quân sự tại đây nhằm biến nó thành “chiến trường” trong tương lai.

Một phần căn cứ Không quân Thule của Mỹ ở Greenland. Ảnh: JoAnne Castagna.

Theo ấn phẩm này, các nhà phân tích tại Civitas đã kêu gọi các nước phương Tây “thức tỉnh” trước kế hoạch quân sự hóa và kiểm soát lhu vực Bắc Cực của Nga. Civitas tin rằng trong bối cảnh bất ổn tài chính, Nga có ý định tăng cường hoạt động khai thác các nguồn tài nguyên thiên nhiên ở Bắc Cực.

Trong vài năm qua, Nga đã xây dựng 50 căn cứ quân sự ở Bắc Cực, mặt khác cũng đang thu hút tiềm năng hạt nhân của mình vào khu vực này, tờ The Times viết, trích dẫn bản báo cáo của Civitas. Theo các tác giả báo cáo cho thấy, khu vực này sắp biến thành chiến trường tranh đấu địa chính trị.

Để phục vụ chiến lược ở Bắc Cực, những năm qua, Nga đã tăng cường đội tàu phá băng hạng nặng tại đây.

Đến năm 2035, ông Putin cho biết, hạm đội Bắc Cực của  Nga sẽ vận hành ít nhất 13 tàu phá băng hạng nặng, 9 trong số đó sẽ chạy bằng lò phản ứng hạt nhân.

Phù hợp mục tiêu tự trị của Greenland!

Một số chuyên gia nhận định rằng, cho dù Đan Mạch và các nước châu Âu khác phản đối ý định của ông Trump “thâu tóm” Greenland, nhưng tại hòn đảo tự trị này, đối với những đảng ủng hộ độc lập, đây chính là cơ hội không thể bỏ lỡ.

Giáo sư  quan hệ quốc tế Konstantinos Filis tại trường American College of Greece cũng nhìn nhận, ông Trump dường như muốn củng cố phong trào tự trị ở Greenland và khiến họ yêu cầu sự giúp đỡ từ Mỹ.

Trước xu thế muốn độc lập, một số chính trị gia Greenland xem “sự quan tâm” của Tổng thống Mỹ Donald Trump đối với vùng lãnh thổ rộng lớn này là một cơ hội cần nắm bắt, một cách để thoát khỏi sự lệ thuộc vào Đan Mạch.

Nga hạ thủy một trong những tàu phá băng hạt nhân vào loại lớn nhất thế giới tại Bắc Cực. Ảnh: Igor Russak .

“Chính quyền Donald Trump mang lại cho chúng tôi một đòn bẩy trong vị thế một quốc gia và một dân tộc khao khát độc lập. Điều mà đảng Naleraq của chúng tôi mong muốn đó là trao đổi trực tiếp với Mỹ về tương lai của chúng tôi. An ninh và quốc phòng là những yếu tố thiết yếu, và chúng tôi cần Mỹ để đạt được điều đó. Khi Donald Trump và chính quyền của ông ấy nói rằng họ cần Greenland để đảm bảo an ninh, chúng tôi cũng cảm thấy như vậy. Chúng tôi không muốn là người Mỹ. Chúng tôi không muốn là người Đan Mạch. Chúng tôi muốn là người Greenland, hay người Inuit. Chúng tôi đang sử dụng các phương tiện trong tầm tay để đạt được mục tiêu của mình, và Mỹ đang đóng góp đáng kể cho mục tiêu đó.”, dân biểu Greenland thuộc đảng Naleraq- đảng đối lập chính của Greenland, Juno Berthelsen nói.

Hôm 8/1, lãnh đạo đảng Naleraq, Pele Broberg, cho biết, Copenhagen nên tránh can thiệp và cho phép Greenland đạt được thỏa thuận trực tiếp với Mỹ.

“Chúng tôi khuyến khích Chính phủ Greenland hiện tại nên đối thoại trực tiếp với Chính phủ Mỹ mà không cần sự can thiệp của Đan Mạch. Bởi vì Đan Mạch đang gây mâu thuẫn giữa Greenland và Mỹ thông qua vai trò trung gian hòa giải của họ.”, ông Broberg nói.

Không phải ngẫu nhiên mà trên thực địa ở Greenland, chỉ trong chưa đầy một năm, số công ty do Mỹ trực tiếp nắm đã tăng gấp đôi.