Sau phản ánh của Báo Bảo vệ pháp luật và văn bản phản hồi từ phía cơ quan chức năng tỉnh Thanh Hóa, thực trạng các điểm thu mua gỗ keo tự phát vẫn đang là câu chuyện “khổ lắm, biết rồi, nói mãi” tại địa phương này.
“Lệnh” đình chỉ đã ban hành, vi phạm vẫn "hiện hữu"
Trước đó, Báo Bảo vệ pháp luật đã có bài phản ánh về tình trạng phát triển "nóng" của các điểm thu mua, chế biến gỗ keo tự phát tại một số xã miền núi thuộc huyện Như Thanh cũ như: Mậu Lâm, Xuân Du… Ngay sau đó, UBND tỉnh Thanh Hóa đã chỉ đạo Sở Nông nghiệp và Môi trường (NN&MT) phối hợp với các ngành chức năng, địa phương vào cuộc kiểm tra, xử lý.
Tại Văn bản số 12784 /SNNMT-CCKL ngày 10/10/2025, gửi Báo Bảo vệ pháp luật, Sở NN&MT tỉnh Thanh Hóa đã khẳng định nội dung Báo phản ánh là hoàn toàn chính xác. Kết quả rà soát cho thấy, hàng loạt cơ sở tại xã Mậu Lâm, Xuân Du,... vi phạm các quy định về đất đai, môi trường và phòng cháy, chữa cháy (PCCC). Nhiều trạm cân đã bị lập biên bản, yêu cầu tạm dừng hoạt động.
Tuy nhiên, theo ghi nhận thực tế của phóng viên trong những ngày gần đây, không khí tại các vùng nguyên liệu vẫn rất nhộn nhịp. Những trạm cân vốn nằm trong danh sách "nhắc nhở" vẫn đang hoạt động, xe vận chuyển gỗ keo vẫn chạy rầm rập.
    |
 |
| "Công trường" thu mua lâm sản không phép tại xã Mậu Lâm. |
Tại thôn Đồng Bớp, xã Mậu Lâm, trong thời điểm chúng tôi có mặt, vẫn tấp nập thu mua, vận chuyển như chưa hề có cuộc kiểm tra nào trước đó.
Cụ thể, hộ gia đình ông L.V.H và ông L.V.H vẫn đang tổ chức tập kết gỗ keo thành bãi lớn, huy động nhân lực và máy móc để đưa nguyên liệu lên xe vận chuyển đi tiêu thụ, biến những khu dân cư vốn yên bình thành những "công trường" lâm sản không phép.
Không riêng gì Mậu Lâm, tại xã Xuân Du, một điểm tập kết keo tự phát nằm ngay trên trục tỉnh lộ vẫn hoạt động công khai. Đây là tuyến đường có lưu lượng phương tiện qua lại dày đặc, đặc biệt là vào giờ tan học của học sinh, việc xe tải trọng lớn ra vào bãi tập kết, tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn giao thông.
Tình trạng "mạnh ai nấy làm" này không chỉ gây ô nhiễm, bụi bặm cho khu dân cư mà còn tạo ra sự cạnh tranh không lành mạnh, phá vỡ quy hoạch phát triển vùng nguyên liệu và chuỗi liên kết bền vững mà tỉnh đang nỗ lực xây dựng. Việc các cơ sở này vẫn tiếp tục hoạt động bất chấp phản ánh và chỉ đạo từ cấp tỉnh cho thấy sự "nhờn luật" đáng báo động, rất cần một biện pháp xử lý kiên quyết, dứt điểm từ các cấp chính quyền để lập lại kỷ cương.
Đáng chú ý, trong khi các hộ tự phát vô tư hoạt động, thì những doanh nghiệp, hộ kinh doanh đầu tư bài bản lại đang như "ngồi trên đống lửa". Để được cấp phép một xưởng chế biến hay trạm cân chính quy, họ phải đổ vào rất nhiêu tiền để thuê đất, xây dựng hệ thống PCCC đạt chuẩn, đánh giá tác động môi trường và đóng đủ các loại thuế phí.
Một chủ doanh nghiệp chế biến lâm sản trần tình: "Chúng tôi tuân thủ mọi quy định của Nhà nước, chi phí vận hành rất cao. Trong khi đó, các hộ tự phát ngay sát cạnh không tốn chi phí mặt bằng, không thuế, không PCCC nên họ sẵn sàng đẩy giá thu mua cao hơn một chút để tranh giành nguyên liệu. Chúng tôi đầu tư lớn nhưng lại không cạnh tranh nổi với cái 'sai' đang tồn tại nghiễm nhiên. Nếu chính quyền không xử lý nghiêm các điểm tự phát, những người làm đúng như chúng tôi chắc chắn sẽ phá sản."
Tìm giải pháp then chốt
Trao đổi với phóng viên, lãnh đạo xã Xuân Du thừa nhận có tình trạng các hộ kinh doanh dù bị đình chỉ nhưng vẫn lén lút hoạt động. Lý do được đưa ra là các hộ này đã gắn bó lâu đời với việc thu mua keo cho bà con, tạo thành một chuỗi liên kết khó tách rời.
Xã đã có những bước đi cụ thể như hướng dẫn các hộ tìm vị trí đất phù hợp quy hoạch để sau đó hỗ trợ làm thủ tục thuê đất với tỉnh. "Chúng tôi không muốn triệt đường sống của người dân, nhưng cũng không thể để tình trạng tự phát kéo dài mãi. Hiện nay, Luật đất đai 2024 về sử dụng đất nông nghiệp được sử dụng kết hợp với mục đích thương mại, dịch vụ, chăn nuôi, trồng cây… đã có hiệu lực, chúng tôi cũng đang chờ hướng dẫn thực hiện. Mục tiêu là giúp bà con hiểu luật và làm các thủ tục thuê đất để đảm bảo làm đúng quy định" - vị lãnh đạo xã chia sẻ.
|
 |
| Tái diễn tình trạng thua mua keo không phép tại xã Xuân Du. |
Tuy nhiên, lãnh đạo xã này cũng thừa nhận, nếu cứ tiếp tục "nhẹ tay" bằng cách nhắc nhở mà không có biện pháp mạnh, sẽ dẫn đến tâm lý "nhờn luật". Các hộ sẽ nhìn nhau: "Nhà kia làm được thì nhà mình cũng làm được", dẫn đến việc các điểm tự phát mọc lên ngày càng nhiều, thách thức sự nghiêm minh của chính quyền.
Tương tự, ông Hoàng Văn Thủy, Chủ tịch UBND xã Mậu Lâm thẳng thắn chia sẻ về những khó khăn nội tại của địa phương. Theo ông Thủy, hiện nay trên địa bàn xã Mậu Lâm vẫn chưa có bất kỳ cụm công nghiệp nào được phê duyệt, vì vậy xã đang thiếu đi "bến đỗ" chính quy để đưa các hộ thu mua này vào quản lý tập trung.
"Năm 2026 là năm bản lề để chúng ta thực hiện làm lại quy hoạch toàn xã. Trong đợt này, chính quyền địa phương sẽ tính toán kỹ lưỡng để bố trí quỹ đất phù hợp, báo cáo UBND tỉnh đưa vào quy hoạch. Khi có quỹ đất và quy hoạch cụ thể, xã sẽ hướng dẫn, hỗ trợ tối đa để các hộ dân chuyển ra khu tập trung kinh doanh. Đây chính là giải pháp then chốt để giải quyết dứt điểm tình trạng thu mua tự phát, trái phép như hiện nay", ông Thủy cho biết.
Cam kết này của người đứng đầu chính quyền xã Mậu Lâm cùng với những điểm mới từ Luật Đất đai 2024 đang mở ra một lộ trình rõ ràng hơn cho kinh tế lâm nghiệp địa phương. Thay vì những cuộc rượt đuổi "đình chỉ - tái phạm" kéo dài, việc chủ động quy hoạch và vận dụng linh hoạt các quy định về sử dụng đất đa mục đích sẽ tạo ra môi trường kinh doanh bình đẳng.
Khi các hộ tự phát được hướng dẫn ra khu quy hoạch, họ sẽ buộc phải đầu tư bài bản về PCCC, môi trường và thực hiện nghĩa vụ thuế. Điều này không chỉ giúp quản lý chặt chẽ tài nguyên rừng mà còn bảo vệ quyền lợi chính đáng cho những doanh nghiệp thượng tôn pháp luật, từ đó chấm dứt tình trạng cạnh tranh không lành mạnh, đưa chuỗi giá trị gỗ keo xứ Thanh phát triển bền vững và chính quy.
Phát triển kinh tế lâm nghiệp bền vững chỉ có thể đạt được khi mọi chủ thể đều bình đẳng trước pháp luật. Đó cũng là mong mỏi lớn nhất của những người nông dân và doanh nghiệp chân chính tại xứ Thanh lúc này.