Hà Nội cải tạo chung cư cũ: Đặt người dân ở trung tâm, hướng tới an sinh bền vững

Tình trạng cơi nới trái phép tại các khu tập thể cũ làm biến dạng kiến trúc và tăng nguy cơ cháy nổ.

Theo Sở Xây dựng Hà Nội, toàn thành phố hiện có khoảng 2.160 chung cư cũ, phần lớn đã xuống cấp nghiêm trọng, tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn. Dù đã có kế hoạch cải tạo từ nhiều năm trước, nhưng tỷ lệ triển khai thực tế mới chỉ đạt khoảng 1–2%, cho thấy những “điểm nghẽn” kéo dài chưa được tháo gỡ triệt để, đặc biệt trong bối cảnh nguồn cung nhà ở xã hội còn thiếu hụt.

Theo ghi nhận, hàng loạt khu tập thể xây dựng từ thập niên 1960–1980 như Phương Mai, Kim Liên, Trung Tự, Giảng Võ, Nghĩa Tân… đã hết niên hạn sử dụng, hạ tầng xuống cấp, quá tải nghiêm trọng. Tình trạng cơi nới trái phép không chỉ làm biến dạng cảnh quan đô thị mà còn tiềm ẩn nguy cơ cháy nổ. Dù vậy, nhiều hộ dân vẫn bám trụ do sinh kế gắn liền với khu vực nội đô.

Dây điện chằng chịt, tường bong tróc là hiện trạng tại nhiều khu tập thể cũ hiện nay.

Một số hộ dân sống tại khu tập thể Nghĩa Tân cho biết, gia đình thường xuyên phải sửa chữa hệ thống điện, nước, xử lý thấm dột để duy trì sinh hoạt.

Cùng chung nỗi lo, ông Đỗ Văn Khánh (khu B8 Kim Liên) cho biết, căn hộ đã sử dụng gần 40 năm, thường xuyên phải chắp vá để đảm bảo sinh hoạt tối thiểu. Theo ông, cải tạo là việc cấp thiết, song cần triển khai dứt điểm, tránh tình trạng “treo” dự án kéo dài khiến đời sống người dân bị xáo trộn.

Nhiều gia đình vẫn phải thường xuyên sửa chữa các hạng mục trong nhà để sinh hoạt hàng ngày.

UBND TP Hà Nội đặt mục tiêu hoàn thành 100% quy hoạch cải tạo chung cư cũ vào quý II/2027.

Một điểm đáng chú ý trong định hướng mới là nghiên cứu chuyển đổi công năng các khu chung cư cũ thành nhà ở xã hội và nhà tái định cư. Đây được xem là giải pháp phù hợp nhằm hỗ trợ nhóm yếu thế trong bối cảnh giá nhà tại Thủ đô liên tục leo thang.

Một người dân sống tại khu tập thể Phương Mai cho biết : "Chúng tôi chỉ mong dự án được đẩy nhanh để sớm có nơi an cư ổn định, an toàn".

Một góc tại khu tập thể Phương Mai.

Tuy nhiên, theo các chuyên gia quy hoạch, thách thức lớn nhất vẫn nằm ở nguồn vốn và chất lượng công trình. Không phải khu chung cư nào cũng đủ điều kiện chuyển đổi, do đó cần có cơ chế ưu đãi về tín dụng và thuế để thu hút doanh nghiệp tham gia.

Bên cạnh đó, phương án “quy gom” các khu chung cư nhỏ lẻ để tạo quỹ đất lớn được đánh giá là hướng đi hợp lý. Dẫu vậy, cơ quan quản lý cần làm rõ cơ chế phân chia lợi ích, tránh tình trạng doanh nghiệp tận dụng quỹ đất “vàng” để phát triển nhà ở thương mại giá cao, vô hình trung đẩy người lao động ra xa trung tâm.

Hà Nội hướng tới chuyển đổi công năng chung cư cũ thành nhà ở xã hội và tái định cư.

Theo kiến trúc sư Đỗ Thanh Tùng, cải tạo chung cư cũ phải gắn với quy hoạch đô thị tổng thể, bảo đảm đồng bộ hạ tầng, không gian và chức năng sử dụng. Nếu triển khai rời rạc, các dự án sẽ khó phát huy hiệu quả lâu dài, đồng thời không tạo được giá trị gia tăng cho đô thị.

Yếu tố then chốt quyết định thành công của các dự án vẫn là sự đồng thuận của người dân. Vì vậy, chính sách cần bảo đảm quyền lợi chính đáng, đặc biệt với người lao động. Phương án tái định cư phải linh hoạt, ưu tiên tại chỗ hoặc khu vực lân cận, nhằm hạn chế gián đoạn sinh kế.

Đảm bảo quyền lợi và sự đồng thuận của người dân là yếu tố then chốt trong cải tạo chung cư cũ.

Cùng với đó, việc kiểm soát đối tượng thụ hưởng nhà ở xã hội cần được thực hiện chặt chẽ, tránh đầu cơ, trục lợi chính sách. Công tác kiểm định chất lượng công trình cũng phải minh bạch, công khai để người dân nắm rõ mức độ an toàn nơi mình sinh sống.

Chuyển đổi công năng chung cư cũ là hướng đi tất yếu. Tuy nhiên, nếu không bảo đảm hài hòa lợi ích giữa Nhà nước, doanh nghiệp và người dân – đặc biệt là nhóm lao động yếu thế, mục tiêu an sinh xã hội sẽ khó đạt được như kỳ vọng.