Nhận diện những "điểm nghẽn"
Một thực trạng hiện nay là khả năng chuyển hóa tài nguyên văn hóa thành sản phẩm, dịch vụ có giá trị kinh tế chưa tương xứng với tiềm năng. Việt Nam có hàng vạn di tích lịch sử - văn hóa, hàng nghìn di sản phi vật thể và cộng đồng nghệ nhân nắm giữ nhiều tri thức, kỹ năng quý. Tuy nhiên, ở không ít nơi, di sản vẫn chủ yếu được bảo tồn và giới thiệu theo cách truyền thống; việc phát triển sản phẩm mới, tạo sinh kế cho cộng đồng và hình thành nguồn thu ổn định còn hạn chế.
Tại các địa phương, việc phát triển công nghiệp văn hóa gặp khó từ cơ chế đầu tư, mô hình hợp tác công - tư (PPP) đến nguồn nhân lực có khả năng kết nối nghệ thuật, công nghệ và kinh doanh. Theo TS. Nguyễn Thị Anh Thi, Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân thành phố Đà Nẵng, thách thức hiện nay không đơn thuần là xác định địa phương có tiềm năng hay không, mà là tìm cách biến tiềm năng đó thành năng lực sản xuất và thị trường cụ thể.
    |
 |
| TS. Nguyễn Thị Anh Thi, Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân thành phố Đà Nẵng. Ảnh gốc: vfda.vn |
“Sự chuyển dịch từ tư duy “bảo tồn và thụ hưởng văn hóa” sang “phát huy văn hóa như một nguồn lực phát triển” có ý nghĩa đặc biệt đối với những đô thị có cơ cấu kinh tế dựa nhiều vào dịch vụ, du lịch, đổi mới sáng tạo và hội nhập quốc tế như thành phố Đà Nẵng”, TS. Nguyễn Thị Anh Thi nêu quan điểm.
Theo TS. Nguyễn Thị Anh Thi, vấn đề trọng tâm hiện nay không còn là xác định Đà Nẵng “có tiềm năng” hay không, mà là thiết kế chính sách và huy động nguồn lực như thế nào để tiềm năng trở thành năng lực sản xuất; để di sản, nghệ thuật, sự kiện, điện ảnh, nội dung số, du lịch văn hóa và thiết kế sáng tạo trở thành những ngành có doanh nghiệp, thị trường, hạ tầng, nhân lực, bản quyền và doanh thu tương xứng.
|
 |
| Du khách quốc tế tham quan phố cổ Hội An, thành phố Đà Nẵng. |
Mặc dù có nhiều nguồn lực thuận lợi, theo TS. Nguyễn Thị Anh Thi, công nghiệp văn hóa Đà Nẵng vẫn đứng trước một số điểm nghẽn như: quy mô doanh nghiệp và thị trường còn nhỏ, thiếu doanh nghiệp dẫn dắt, nhà sản xuất nội dung, đơn vị phát hành và doanh nghiệp sở hữu tài sản trí tuệ có giá trị lớn; cơ chế đầu tư và khai thác nguồn lực văn hóa còn phân tán; nguồn nhân lực còn thiếu ở các vị trí giao thoa giữa nghệ thuật, công nghệ và kinh doanh như nhà sản xuất, quản trị nghệ thuật, bản quyền, giám tuyển, hậu kỳ, VFX, trò chơi, tiếp thị văn hóa và dữ liệu. Nghệ sĩ thường thiếu kỹ năng thương mại hóa, trong khi doanh nghiệp công nghệ thiếu chiều sâu nội dung văn hóa.
“Hệ thống dữ liệu và công cụ đo lường chưa theo kịp yêu cầu quản trị. Khi chưa xác định đầy đủ doanh thu, lao động, chuỗi cung ứng và hiệu ứng lan tỏa, rất khó đánh giá đóng góp của công nghiệp văn hóa và hiệu quả chính sách. Nghị quyết 80-NQ/TW đã yêu cầu khắc phục điểm nghẽn này bằng hệ thống chỉ số và thống kê phù hợp”, TS. Nguyễn Thị Anh Thi nêu rõ(1).
Những cách làm sáng tạo từ chủ trương của Đảng
Từ Nghị quyết 80-NQ/TW của Bộ Chính trị, đã có không ít địa phương dám nghĩ, dám làm, dám thay đổi và áp dụng các chính sách mới để văn hóa có thể phát triển phù hợp với giai đoạn phát triển hiện nay của đất nước. Tại xã Kim Liên, tỉnh Nghệ An (địa phương có di tích quốc gia đặc biệt gắn với quê hương Chủ tịch Hồ Chí Minh), bài toán phát triển kinh tế di sản cũng được đặt ra trực tiếp: tạo thêm sinh kế nhưng không làm tổn hại những giá trị làm nên bản sắc địa phương.
Theo TS. Nguyễn Thị Phương Thúy, Ủy viên Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh Nghệ An, Bí thư Đảng ủy xã Kim Liên, địa phương đã chuyển từ cách làm chỉ đón khách tham quan sang tổ chức trải nghiệm để khách ở lại lâu hơn, đồng thời kết nối sản phẩm đặc trưng với câu chuyện văn hóa quê hương.
|
 |
| TS. Nguyễn Thị Phương Thúy, Ủy viên Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh Nghệ An, Bí thư Đảng ủy xã Kim Liên. Ảnh gốc: VPQH |
“Du lịch Kim Liên đang chuyển từ “khách đến rồi đi” sang “ở lại để trải nghiệm và thực hành”: một đêm nghe ví, giặm bên hiên nhà; một buổi sáng cùng người dân ra đồng hái sen; những chương trình học tập theo Bác ngay tại không gian di sản cho học sinh, đoàn viên, cán bộ, đảng viên cả nước. Khách ở lại lâu hơn, hiểu sâu hơn thì giá trị để lại cho người dân cũng bền hơn”, TS. Nguyễn Thị Phương Thúy chia sẻ(2).
Theo PGS.TS Bùi Hoài Sơn, Phó Trưởng Ban Tuyên giáo Trung ương, một di sản nếu chỉ được lưu giữ trong hồ sơ hay trong ký ức thì mới hoàn thành được một nửa sứ mệnh. Di sản phải được sống, phải được kể câu chuyện của dân tộc cho thế hệ trẻ, tạo cảm hứng cho sáng tạo, cho du lịch, cho giáo dục và cho sức mạnh mềm. Khi đó, bảo tồn không chỉ là giữ lại cái đã qua mà làm cho quá khứ tiếp tục tạo ra những giá trị cho hiện tại và cho cả tương lai(3).
Sáng 29/9/2026, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã dự Lễ khởi công Dự án đầu tư bảo quản, tu bổ, phục hồi Điện Kính Thiên tại Khu di sản Trung tâm Hoàng thành Thăng Long do UBND thành phố Hà Nội tổ chức. Đây là một sự kiện quan trọng, khẳng định tinh thần làm cho di sản trở thành nguồn lực cho phát triển.
|
 |
| Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm và các đại biểu thực hiện nghi thức khởi công Dự án đầu tư bảo quản, tu bổ, phục hồi Điện Kính Thiên tại Khu di sản Trung tâm Hoàng thành Thăng Long. Ảnh: chinhphu.vn/Nhật Bắc |
Phát biểu tại buổi lễ ngày hôm đó, Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội Vũ Đại Thắng nhấn mạnh, trong tầm nhìn phát triển Thủ đô trăm năm, “Văn hiến - Bản sắc - Sáng tạo” không chỉ là những giá trị cần gìn giữ, mà phải trở thành nguồn lực cho phát triển. Hà Nội có thể và phải phát triển nhanh, hiện đại, nhưng sự phát triển ấy không được làm đứt mạch lịch sử và ký ức của Thăng Long - Hà Nội. Dự án Điện Kính Thiên chính là một hành động cụ thể kết nối quá khứ với hiện tại và tương lai…(4)
“Từ câu chuyện phục dựng Điện Kính Thiên ngày hôm nay, tôi nghĩ đến một hình ảnh rộng lớn hơn: Mỗi giá trị văn hóa của dân tộc đều giống như một mạch nguồn. Nếu chỉ khoanh lại để bảo vệ, mạch nguồn ấy vẫn còn nhưng chưa tạo được dòng chảy. Nhiệm vụ của chúng ta là làm cho mạch nguồn ấy gặp nhau, chảy vào giáo dục, chảy vào công nghệ, du lịch, công nghiệp sáng tạo, đời sống đô thị, ngoại giao và từng lựa chọn sống của mỗi người Việt Nam. Và khi đó, văn hóa không chỉ là điều mà chúng ta tự hào khi nhìn lại, văn hóa sẽ trở thành sức mạnh giúp chúng ta đi tới”, PGS.TS Bùi Hoài Sơn nhấn mạnh(5).
|
 |
| PGS.TS Bùi Hoài Sơn, Phó Trưởng Ban Tuyên giáo Trung ương. Ảnh gốc: Phạm Thắng |
Quốc hội, Chính phủ thể chế hóa ngay chủ trương của Đảng để văn hóa phát triển
Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam ra đời ngày 7/1/2026 thì chỉ hơn 2 tháng sau, ngay tại Kỳ họp thứ nhất của Quốc hội khóa mới, ngày 24/4/2026, Quốc hội khóa XVI đã biểu quyết thông qua Nghị quyết số 28/2026/QH16 về phát triển văn hóa Việt Nam.
|
 |
| Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn phát biểu khai mạc Kỳ họp thứ nhất, Quốc hội khoá XVI, tháng 4/2026. Ảnh: CTTĐT Quốc hội |
Nghị quyết số 28/2026/QH16 của Quốc hội về phát triển văn hóa Việt Nam quy định một số cơ chế, chính sách phát triển văn hóa Việt Nam như: Ngày Văn hóa Việt Nam (người lao động được nghỉ làm việc và hưởng nguyên lương); Nguồn lực phát triển văn hóa; Cơ chế, chính sách thu hút nguồn lực đầu tư phát triển văn hóa; Cơ chế ưu đãi đầu tư trong lĩnh vực văn hóa;…
“Nghị quyết số 28/2026/QH16 là dấu mốc quan trọng trong quá trình thể chế hóa Nghị quyết số 80-NQ/TW. Với 13 điều, Nghị quyết không bao quát toàn bộ chính sách văn hóa, mà lựa chọn những vấn đề cấp thiết, có khả năng tạo lực đẩy và tháo gỡ các điểm nghẽn lâu năm. Đó là cách tiếp cận phù hợp, thay vì chờ sửa đổi đồng thời nhiều đạo luật, Quốc hội sử dụng nghị quyết để thiết lập một số cơ chế đặc thù, vượt trội và cho phép thí điểm trong thời hạn xác định, trên cơ sở đó đánh giá để tiếp tục hoàn thiện pháp luật”, PGS.TS. Triệu Thế Hùng, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Văn hoá và Xã hội của Quốc hội chia sẻ.
|
 |
| PGS.TS. Triệu Thế Hùng, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Văn hoá và Xã hội của Quốc hội. Ảnh gốc: VPQH |
Cũng theo PGS.TS. Triệu Thế Hùng, 5 cơ chế đáng chú ý nhất của Nghị quyết là: Chi ngân sách văn hóa tối thiểu 2% tổng chi ngân sách nhà nước và tăng dần; Ưu đãi đất đai, thuế cho công nghiệp văn hóa; Đãi ngộ đặc thù cho nhân lực văn hóa, nghệ thuật, thể thao; Đặt hàng, khoán chi đối với sản phẩm sáng tạo sử dụng ngân sách nhà nước; Hạ tầng văn hóa số và Quỹ văn hóa, nghệ thuật thí điểm theo mô hình hợp tác công – tư(6).
Cùng với Nghị quyết số 28/2026/QH16 của Quốc hội Về phát triển văn hóa Việt Nam, hiện nay, tại Kỳ họp thứ 2 đang diễn ra tại Nhà Quốc hội, Thủ đô Hà Nội (khai mạc ngày 17/10 và dự kiến bế mạc vào ngày 21/11/2026) Quốc hội khóa XVI đang xem xét dự án Luật Phát triển công nghiệp văn hóa (dự kiến thông qua vào kỳ họp thứ 3, năm 2027) do Chính phủ trình.
|
 |
| Quang cảnh Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI, tháng 10/2026. Ảnh: CTTĐT Quốc hội |
Thừa ủy quyền của Thủ tướng Chính phủ, trình bày Tờ trình dự án Luật Phát triển công nghiệp văn hóa (vào ngày 24/10/2026), Bộ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Lâm Thị Phương Thanh cho biết, dự thảo Luật Phát triển công nghiệp văn hóa gồm 8 chương, 39 điều, tập trung giải quyết những vấn đề then chốt nhằm thúc đẩy các ngành công nghiệp văn hóa thông qua sáu nhóm nội dung chính: Phát triển hệ sinh thái và thử nghiệm có kiểm soát trong các ngành công nghiệp văn hóa; Hỗ trợ sáng tạo, xác lập và xác định giá trị quyền sở hữu trí tuệ; Phát triển nhân lực công nghiệp văn hóa; Phát triển hạ tầng công nghiệp văn hóa; Phát triển thị trường công nghiệp văn hóa; Tài chính và hỗ trợ, ưu đãi đầu tư.
|
 |
| Bộ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Lâm Thị Phương Thanh. Ảnh gốc: CTTĐT Quốc hội |
ThS. Phạm Cao Thái, Vụ trưởng Vụ Pháp chế, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch cho biết, mục đích xây dựng luật phát triển công nghiệp văn hóa nhằm thể chế hóa kịp thời, đầy đủ và thống nhất các chủ trương lớn của Đảng về phát triển công nghiệp văn hóa gồm: Xác định địa vị pháp lý chính thức cho các ngành công nghiệp văn hoá trong cơ cấu ngành kinh tế Việt Nam; Kết nối chuỗi giá trị để thúc đẩy các ngành công nghiệp văn hoá Việt Nam có phát triển đột phá về mặt giá trị kinh tế, tăng cường xuất khẩu, thu hút FDI chiến lược, chiếm tỷ trọng tối thiểu 7% GDP hàng năm càng sớm càng tốt, thay vì chờ đến năm 2030; Lan toả sức ảnh hưởng của bản sắc văn hoá Việt Nam, thương hiệu quốc gia Việt Nam và “sức mạnh mềm Việt Nam” trên trường quốc tế(7).
|
 |
| ThS. Phạm Cao Thái, Vụ trưởng Vụ Pháp chế, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch. Ảnh gốc: VPQH |
Tham gia thảo luận, góp ý về dự án Luật Phát triển công nghiệp văn hóa tại Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI (ngày 24/10/2026), bám sát thực tiễn phong phú của Thủ đô Hà Nội, đại biểu Nguyễn Hoàng Trường (Đoàn ĐBQH thành phố Hà Nội) chỉ rõ khoản 2 Điều 2 dự thảo Luật đang liệt kê cào bằng các ngành, chưa phân định giữa “công nghiệp sáng tạo nội dung văn hóa” (điện ảnh, phần mềm, âm nhạc) với “công nghiệp văn hóa ứng dụng/thực hành dịch vụ” (du lịch ẩm thực, làng nghề), gây lúng túng cho cấp xã khi rà soát, thống kê hỗ trợ.
|
 |
| Đại biểu Nguyễn Hoàng Trường, Đoàn ĐBQH thành phố Hà Nội. Ảnh gốc: Hồ Như Ý |
Đại biểu Nguyễn Hoàng Trường cho biết, thực tế tại các phường, xã, nhu cầu tổ chức chợ đêm, biểu diễn nghệ thuật đường phố, giới thiệu làng nghề tại công viên nhỏ, sân sinh hoạt cộng đồng, tuyến ngõ là rất lớn. Vì vậy, đại biểu Nguyễn Hoàng Trường cho rằng, việc dự thảo dồn toàn bộ thẩm quyền tiếp nhận đăng ký lên UBND cấp tỉnh qua cổng dịch vụ công là xa rời thực tế, tạo gánh nặng thủ tục và tước mất sự chủ động của cơ sở. Đại biểu kiến nghị phân cấp trực tiếp cho UBND cấp xã tiếp nhận thông báo, đăng ký và giám sát các sự kiện văn hóa quy mô nhỏ…
Từ chủ trương, đường lối của Đảng về phát triển văn hóa, Quốc hội, Chính phủ đã và đang tích cực thể chế hóa ngay bằng các Luật, Nghị quyết để có cơ sở áp dụng trong thực tiễn. Bên cạnh việc hoàn thiện các chính sách, nguồn lực cho phát triển, việc bảo vệ an ninh văn hóa trong kỷ nguyên số đang phát triển rất nhanh như hiện nay cũng đặt ra bài toán cần có lời giải…
Nhóm PV
(Bài 3: Thực tiễn và kiến nghị một số giải pháp bảo vệ, phát triển văn hóa trong kỷ nguyên số)
Danh mục tài liệu tham khảo và nguồn trích dẫn:
(1): TS. Nguyễn Thị Anh Thi: CHÍNH SÁCH VÀ NGUỒN LỰC CHO PHÁT TRIỂN CÔNG NGHIỆP VĂN HÓA TẠI THÀNH PHỐ ĐÀ NẴNG
Nguồn: Kỷ yếu Hội thảo khoa học cấp Quốc gia với chủ đề: “Phát huy giá trị văn hóa Việt Nam thành một động lực quan trọng phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới”, Bộ Công an, Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội, năm 2026.
(2); (3); (5); (6); (7): Phát biểu tại Hội thảo khoa học cấp Quốc gia với chủ đề: “Phát huy giá trị văn hóa Việt Nam thành một động lực quan trọng phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới” do Bộ Công an, Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội tổ chức ngày 10/10/2026
(4): Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm dự Lễ khởi công Dự án đầu tư bảo quản, tu bổ, phục hồi Điện Kính Thiên
Nguồn:https://baochinhphu.vn/tong-bi-thu-chu-tich-nuoc-to-lam-du-le-khoi-cong-du-an-dau-tu-bao-quan-tu-bo-phuc-hoi-dien-kinh-thien-102260929140334018.htm