    |
 |
| Kiểm sát viên VKSND Khu vực 10 tỉnh Vĩnh Long đang thao tác trên ứng dụng. |
Chuyển đổi số đang đặt ra yêu cầu đổi mới phương thức làm việc trong ngành Kiểm sát nhân dân. Với công tác kiểm sát án hình sự, nơi mỗi vụ án có thể đi kèm khối lượng lớn hồ sơ, tài liệu, việc ứng dụng các công cụ trí tuệ nhân tạo (AI) để hỗ trợ nghiên cứu, xử lý thông tin đang mở ra những cách làm mới.
Một trong những công cụ được nghiên cứu, ứng dụng là NotebookLM - nền tảng nghiên cứu, ghi chú thông minh do Google phát triển, hoạt động dựa trên trí tuệ nhân tạo Gemini.
NotebookLM cho phép người dùng đưa các nguồn tài liệu vào hệ thống để phân tích, tóm tắt, đặt câu hỏi và trích xuất những nội dung cần thiết dựa trên nguồn dữ liệu được cung cấp.
Từ đặc điểm này, công cụ có thể hỗ trợ Kiểm sát viên ở một số khâu trong quá trình nghiên cứu án hình sự.
Thực tế, hồ sơ vụ án hình sự thường gồm nhiều tài liệu, nội dung phức tạp. Kiểm sát viên phải nghiên cứu kỹ, đối chiếu nhiều nguồn thông tin để đánh giá vụ án và thực hiện nhiệm vụ theo quy định pháp luật.
Khi sử dụng NotebookLM, các tài liệu được đưa vào có thể được hệ thống hỗ trợ tóm tắt, xác định những nội dung đáng chú ý hoặc vấn đề pháp lý cần quan tâm. Công cụ cũng có khả năng xử lý nhiều dạng dữ liệu như văn bản, PDF, trang web và nội dung trình chiếu.
Qua đó, Kiểm sát viên có thêm một phương tiện hỗ trợ sàng lọc thông tin ban đầu trước khi đi sâu nghiên cứu từng tài liệu trong hồ sơ. Hình ảnh thực tế trong tài liệu cho thấy Kiểm sát viên đã trực tiếp thao tác trên ứng dụng để phục vụ công việc.
Một điểm đáng chú ý của NotebookLM là khả năng trả lời, tổng hợp thông tin dựa trên những nguồn tài liệu do người sử dụng cung cấp.
Cách thức này giúp người sử dụng thuận lợi hơn trong việc đối chiếu nội dung được hệ thống tổng hợp với tài liệu nguồn. Đối với công tác kiểm sát án hình sự, đây là yếu tố cần thiết bởi thông tin sử dụng trong quá trình thực hiện nghiệp vụ phải được kiểm tra, đánh giá chặt chẽ.
Thay vì tìm kiếm thông tin trên một phạm vi dữ liệu quá rộng, Kiểm sát viên có thể xây dựng nguồn tài liệu cần nghiên cứu, sau đó đặt các câu hỏi cụ thể để hệ thống hỗ trợ truy xuất, tổng hợp.
Chẳng hạn, từ nguồn tài liệu về một vụ án, NotebookLM có thể hỗ trợ hệ thống lại diễn biến, các mốc đáng chú ý hoặc những nội dung cần tiếp tục nghiên cứu. Hình minh họa trong bài gốc cho thấy công cụ được sử dụng để tạo phần tóm tắt một vụ án, trong đó thông tin được trình bày trực quan theo các nhóm nội dung.
Không chỉ hỗ trợ nghiên cứu hồ sơ, NotebookLM còn có thể được khai thác trong quá trình chuẩn bị báo cáo, kháng nghị, kiến nghị.
|
 |
| Màn hình làm việc của ứng dụng. |
Từ nguồn dữ liệu được cung cấp, công cụ có khả năng hỗ trợ tóm tắt lập luận, gợi ý cách hệ thống nội dung hoặc chuyển dữ liệu thành sơ đồ, bảng biểu, nội dung trình chiếu và báo cáo tổng hợp. Nếu được sử dụng phù hợp, những tính năng này có thể giúp Kiểm sát viên sắp xếp thông tin khoa học, dễ theo dõi hơn khi nghiên cứu và chuẩn bị văn bản nghiệp vụ.
Một hướng khai thác khác là xây dựng các “notebook” theo từng chuyên đề, lĩnh vực hoặc vụ án điển hình. Qua đó, những tài liệu đã được hệ thống hóa có thể trở thành nguồn tham khảo phục vụ nghiên cứu, trao đổi nghiệp vụ trong đơn vị, nhất là đối với cán bộ trẻ.
Tuy nhiên, việc đưa AI vào công tác kiểm sát án hình sự cũng đặt ra những yêu cầu không thể xem nhẹ.
Trước hết là vấn đề bảo mật. Hồ sơ vụ án chứa nhiều thông tin, dữ liệu nhạy cảm, vì vậy việc sử dụng bất kỳ nền tảng công nghệ nào cũng phải gắn với yêu cầu bảo đảm an toàn thông tin và tuân thủ các quy định của Ngành.
Bên cạnh đó, kết quả do AI tạo ra chỉ nên được xem là nguồn hỗ trợ cho quá trình nghiên cứu, không thay thế hoạt động đánh giá chứng cứ, nhận định và quyết định nghiệp vụ của Kiểm sát viên.
Điều này càng quan trọng trong lĩnh vực hình sự, nơi một thông tin bị hiểu sai, bỏ sót hoặc đánh giá không đầy đủ đều có thể tác động đến quá trình giải quyết vụ án. Vì vậy, Kiểm sát viên vẫn phải trực tiếp nghiên cứu hồ sơ, kiểm tra nguồn tài liệu và chịu trách nhiệm đối với những nhận định, đề xuất của mình.
Muốn khai thác hiệu quả những công cụ như NotebookLM, yêu cầu đặt ra không chỉ là biết sử dụng công nghệ. Kiểm sát viên còn cần có kỹ năng đặt câu hỏi, lựa chọn nguồn dữ liệu và quan trọng hơn là khả năng kiểm chứng, đánh giá kết quả AI đưa ra trên nền tảng kiến thức pháp luật và kinh nghiệm nghiệp vụ.
Từ việc hỗ trợ tóm tắt hồ sơ, truy xuất thông tin đến hệ thống hóa tài liệu và chuẩn bị báo cáo, NotebookLM cho thấy thêm một khả năng ứng dụng AI vào công tác kiểm sát án hình sự.
Việc nghiên cứu, thử nghiệm những công cụ này, nếu được thực hiện trong khuôn khổ bảo đảm an toàn, bảo mật và có sự kiểm soát của Kiểm sát viên, có thể góp phần giảm thời gian dành cho những thao tác tổng hợp thông tin, để người làm nghiệp vụ tập trung hơn vào việc nghiên cứu, đánh giá những vấn đề quan trọng của vụ án.
Đây cũng là một hướng tiếp cận phù hợp với quá trình chuyển đổi số của ngành Kiểm sát nhân dân: công nghệ đóng vai trò hỗ trợ, còn Kiểm sát viên vẫn là người kiểm chứng, đánh giá và quyết định trong hoạt động nghiệp vụ.