Viện kiểm sát – “lá chắn” bảo vệ lợi ích công và người yếu thế ở Đắk Lắk

Những con số biết nói

Ngày 24/6/2025, Quốc hội thông qua Nghị quyết số 205/2025/QH15, trao cho VKSND quyền khởi kiện vụ án dân sự nhằm bảo vệ quyền dân sự của các nhóm dễ bị tổn thương như người cao tuổi, trẻ em, người khuyết tật, nạn nhân bị xâm hại và bảo vệ lợi ích công trong các lĩnh vực đất đai, tài sản nhà nước, ngân sách, quỹ bảo hiểm xã hội, di tích lịch sử - văn hóa...

Lãnh đạo phòng 9, VKSND tỉnh Đắk Lắk đọc quyết định và yêu cầu ông N.T.Đ. chấm dứt hành vi lấn chiếm đất rừng trái phép và trao trả toàn bộ diện tích lấn chiếm này cho Ban quản lý rừng đặc dụng Nam Ka.

Đắk Lắk là một trong 6 địa phương được lựa chọn thực hiện thí điểm. Nghị quyết 205 không chỉ mở ra một cơ chế pháp lý mới mà còn đặt ra yêu cầu tăng cường trách nhiệm phối hợp giữa các cơ quan, tổ chức trong bảo vệ quyền dân sự của nhóm dễ bị tổn thương và lợi ích công, trong đó VKSND được giao thực hiện quyền khởi kiện vụ án dân sự theo phạm vi, điều kiện Nghị quyết quy định.

Ngay sau khi Nghị quyết được ban hành, Tỉnh ủy Đắk Lắk đã ban hành Chỉ thị số 46 để lãnh đạo, chỉ đạo triển khai; UBND tỉnh cũng có văn bản yêu cầu các sở, ngành, địa phương phối hợp thực hiện. Về phía ngành Kiểm sát, VKSND tỉnh Đắk Lắk chủ động ký kết các quy chế phối hợp với nhiều cơ quan, tổ chức chính trị - xã hội, tạo cơ chế trao đổi, tiếp nhận và xử lý thông tin ngay từ cơ sở.

Với phương châm “Trọng tâm - Trọng điểm - Thiết thực”, VKSND hai cấp tỉnh Đắk Lắk không chạy theo số lượng mà tập trung lựa chọn những vụ việc điển hình, bức xúc, có tác động thực tiễn và khả năng lan tỏa.

VKSND tối cao tiến hành khảo sát kết quả thực hiện thí điểm Nghị quyết số 205/2025/QH15 tại VKSND tỉnh Đắk Lắk.

Tính đến ngày 8/9/2026, sau hơn 8 tháng triển khai, VKSND hai cấp đã tiếp nhận 323 nguồn tin, ban hành 230 thông báo tiếp nhận; trong đó có 253 nguồn tin liên quan đến lợi ích công và 70 nguồn tin liên quan đến nhóm dễ bị tổn thương.

Qua sàng lọc, 312 nguồn tin đã được xử lý; 276 vụ việc được thụ lý, gồm 214 vụ việc liên quan đến lợi ích công và 62 vụ việc liên quan đến nhóm dễ bị tổn thương. Đến nay, 137 vụ việc đã được giải quyết, trong đó 132 vụ đình chỉ do đối tượng vi phạm tự nguyện khắc phục và 5 vụ được đưa ra xét xử.

Đáng chú ý, trong 157 quyết định yêu cầu chấm dứt hành vi vi phạm đã ban hành, có 122/133 quyết định thuộc nhóm bảo vệ lợi ích công được chấp nhận, đạt tỉ lệ 91,73%; 23/24 quyết định bảo vệ quyền dân sự của nhóm dễ bị tổn thương được chấp nhận. Cùng với đó, 39/42 kiến nghị phòng ngừa của Viện kiểm sát được các cơ quan, tổ chức tiếp thu, đạt tỉ lệ 92,86%.

VKSND hai cấp tỉnh Đắk Lắk đã ban hành 20 quyết định khởi kiện, trong đó VKSND tỉnh ban hành 2 quyết định, VKSND khu vực ban hành 18 quyết định. Đặc biệt, 5 vụ án đã được đưa ra xét xử đều được Tòa án chấp nhận toàn bộ yêu cầu khởi kiện. Kết quả này bước đầu cho thấy sự thận trọng trong lựa chọn vụ việc, xác minh, thu thập, đánh giá chứng cứ và xây dựng yêu cầu khởi kiện của Viện kiểm sát.

Đằng sau những con số là những lợi ích cụ thể của Nhà nước và người dân được bảo vệ: hơn 10,1 tỉ đồng tiền thuế, hơn 3,7 tỉ đồng liên quan đến bảo hiểm xã hội, hơn 61,5 triệu đồng bảo hiểm y tế cùng gần 293.000m² đất công bị lấn chiếm được thu hồi.

Đồng chí Trần Thế Kính, Kiểm sát viên VKSND tối cao, Vụ trưởng Vụ Kiểm sát án dân sự (Vụ 9), Phó Trưởng đoàn khảo sát chủ trì buổi làm việc.

Quan trọng hơn, thực tiễn hơn 8 tháng triển khai Nghị quyết 205 tại Đắk Lắk bước đầu cho thấy một cơ chế pháp lý mới đang từng bước đi vào cuộc sống. Khi lợi ích công bị xâm phạm hoặc người thuộc nhóm dễ bị tổn thương không có khả năng tự bảo vệ quyền dân sự của mình, Viện kiểm sát có thể chủ động sử dụng các công cụ pháp lý được giao để yêu cầu chấm dứt hành vi vi phạm, khắc phục hậu quả và khi cần thiết, khởi kiện vụ án dân sự.

Từ những khoản tiền được thu hồi cho Nhà nước, diện tích đất công được trả lại, đến quyền lợi của người yếu thế được bảo vệ, tinh thần nhân văn của Nghị quyết 205 đang được cụ thể hóa bằng những kết quả có thể nhìn thấy, đo đếm được trong thực tiễn.

Để cơ chế khởi kiện dân sự công ích đi vào chiều sâu

Trước đó, ngày 14/9, Đoàn công tác của VKSND tối cao đã làm việc với VKSND tỉnh Đắk Lắk để khảo sát việc thực hiện thí điểm triển khai Nghị quyết 205. Tại buổi làm việc, đồng chí Trần Thế Kính, Vụ trưởng Vụ 9, Phó Trưởng đoàn công tác, ghi nhận những kết quả nổi bật mà VKSND tỉnh Đắk Lắk đã đạt được.

Đồng chí Kính nhấn mạnh, hiệu quả của cơ chế thí điểm không chỉ được đánh giá qua số lượng vụ việc hay số quyết định khởi kiện, mà quan trọng hơn là lợi ích công và quyền dân sự của nhóm dễ bị tổn thương được bảo vệ như thế nào trên thực tế sau khi Viện kiểm sát tham gia giải quyết.

Đồng chí Phạm Trung Thuận, Viện trưởng VKSND tỉnh Đắk Lắk phát biểu tại buổi làm việc.

Từ thực tiễn triển khai, Vụ trưởng Vụ 9 đề nghị tiếp tục phối hợp với TAND tối cao và các bộ, ngành liên quan nghiên cứu, thống nhất nhận thức, tháo gỡ những khó khăn, vướng mắc phát sinh, nhất là về tư cách tố tụng của Kiểm sát viên khi thực hiện quyền khởi kiện; vấn đề án phí; cũng như xác định đối tượng và phương thức xử lý, thu hồi các khoản nợ thuế, nợ bảo hiểm xã hội.

Cùng với việc hoàn thiện cơ chế nghiệp vụ, VKSND tỉnh Đắk Lắk cần tiếp tục chủ động tham mưu, phối hợp với cấp ủy, chính quyền địa phương nghiên cứu các nguồn kinh phí hỗ trợ hợp pháp nhằm tăng cường cơ sở vật chất, điều kiện phục vụ hoạt động; đồng thời nghiên cứu, tham khảo những cách làm phù hợp tại các địa phương khác.

Tiếp thu ý kiến chỉ đạo, đồng chí Phạm Trung Thuận, Viện trưởng VKSND tỉnh Đắk Lắk, khẳng định đơn vị sẽ tiếp tục kiên trì phương châm “Trọng tâm - Trọng điểm - Thiết thực”, bám sát thực tiễn địa phương, lựa chọn đúng và trúng những vụ việc cần được bảo vệ, để mỗi vụ án dân sự công ích không đơn thuần dừng lại ở một bản án mà phải tạo ra những giá trị thực chất đối với Nhà nước, cộng đồng và người dân.

VKSND khu vực 10 (tỉnh Đắk Lắk) phát hiện một việc vụ khai gian giá chuyển nhượng đất và tiến hành các thủ tục để thu hồi hàng trăm triệu đồng tiền thuế cho Nhà nước.

Theo đó, thời gian tới, VKSND tỉnh Đắk Lắk sẽ tập trung giải quyết dứt điểm, bảo đảm chất lượng đối với những vụ việc đang xác minh; xác định rõ những vụ việc cần ưu tiên do hành vi vi phạm rõ ràng hoặc có nguy cơ tiếp tục gây thiệt hại. Đồng thời, theo dõi chặt chẽ việc thực hiện trên thực tế đối với từng quyết định, kiến nghị đã ban hành, bảo đảm hoạt động bảo vệ lợi ích công không dừng lại ở việc ban hành văn bản mà phải hướng đến kết quả khắc phục cụ thể.

Đối với những vụ án đang chờ Tòa án xét xử, Viện kiểm sát tiếp tục chuẩn bị kỹ chứng cứ, căn cứ pháp lý và phương án tranh tụng; đồng thời chủ động phát hiện, lựa chọn thêm những vụ việc điển hình, có tác động lan tỏa trong các lĩnh vực đất đai, tài sản công, môi trường, an toàn thực phẩm, quyền lợi người tiêu dùng và những lĩnh vực liên quan trực tiếp đến quyền, lợi ích hợp pháp của các nhóm dễ bị tổn thương.

Bên cạnh những kết quả đạt được, thực tiễn triển khai Nghị quyết 205 cũng đặt ra yêu cầu về việc xây dựng lực lượng nòng cốt, tăng cường tập huấn kỹ năng xác minh, thu thập và đánh giá chứng cứ, xây dựng yêu cầu khởi kiện cho đội ngủ Kiểm sát viên, tham gia tranh tụng tại phiên tòa là yêu cầu cần thiết.

Kiểm sát viên VKSND khu vực 1 (tỉnh Đắk Lắk) tuyên truyền, phổ biến Nghị quyết số 205/2025/QH15 cho người dân.

Vụ trưởng Vụ 9 đề nghị VKSND tỉnh Đắk Lắk tiếp tục tổng hợp đầy đủ những khó khăn, vướng mắc và vấn đề mới phát sinh từ thực tiễn, qua đó cung cấp cơ sở thực tiễn để VKSND tối cao báo cáo cấp có thẩm quyền nghiên cứu, đánh giá cơ chế thí điểm và xem xét việc hoàn thiện, thể chế hóa trong thời gian tới.

Sau hơn 8 tháng triển khai, những kết quả bước đầu tại Đắk Lắk cho thấy giá trị của Nghị quyết 205 không chỉ nằm ở số lượng nguồn tin, quyết định yêu cầu hay vụ án được khởi kiện, mà quan trọng hơn là những quyền và lợi ích bị xâm phạm đã được khôi phục trên thực tế. Từ những mảnh đất công được trả lại, những khoản tiền được thu hồi cho Nhà nước đến quyền dân sự của người yếu thế được bảo vệ, vai trò chủ động của Viện kiểm sát đang từng bước được thể hiện bằng những kết quả cụ thể, thiết thực.