Quyết liệt và nhân văn trong hành trình tìm lại quyền khai sinh cho một cháu bé

Quyền được khai sinh là quyền nhân thân cơ bản, có ý nghĩa quyết định đối với việc xác lập tư cách pháp lý của mỗi cá nhân ngay từ khi sinh ra, đồng thời là nền tảng để bảo đảm việc thụ hưởng các quyền về học tập, chăm sóc sức khỏe và an sinh xã hội.

Tuy nhiên, thực tiễn cho thấy vẫn còn những trường hợp trẻ em chưa được đăng ký khai sinh đúng quy định, làm ảnh hưởng trực tiếp đến quyền và lợi ích hợp pháp.

Trong bối cảnh đó, vai trò của Viện kiểm sát nhân dân được thể hiện rõ nét không chỉ trong hoạt động tư pháp mà còn trong việc chủ động bảo vệ quyền con người, đặc biệt là đối với các chủ thể yếu thế.

Từ 1 vụ án hình sự, Viện kiểm sát phát hiện con bị can chưa được đăng ký khai sinh...

Vụ việc cháu Phan Đình Đăng Khôi, sinh ngày 4/11/2024, đến đầu năm 2026 vẫn chưa được đăng ký khai sinh được phát hiện thông qua hoạt động kiểm sát việc giải quyết vụ án hình sự đối với bị can Phan Ngọc Sơn về tội “Mua bán trái phép chất ma túy”. Qua quá trình kiểm sát, Kiểm sát viên nhận thấy, bị can có con nhỏ nhưng chưa được đăng ký khai sinh tại địa phương.

Đoàn công tác của VKSND khu vực 1 - Hà Tĩnh làm việc với đại diện gia đình.

Xác minh ban đầu cho thấy, cha mẹ cháu không đăng ký kết hôn, người cha đang bị tạm giam, trong khi hồ sơ hộ tịch không ghi nhận việc đăng ký khai sinh, dẫn đến quyền lợi của cháu bé đứng trước nguy cơ bị ảnh hưởng nghiêm trọng.

Ngay sau khi tiếp nhận thông tin vào ngày 19/01/2026, VKSND khu vực 1 – Hà Tĩnh đã thể hiện rõ vai trò chủ động, kịp thời khi xác định, đây là vụ việc không chỉ đơn thuần liên quan đến quản lý hộ tịch mà còn gắn liền trực tiếp với việc bảo vệ quyền con người, quyền công dân của một trẻ em – đối tượng đặc biệt cần được pháp luật bảo vệ.

Đoàn công tác của VKS làm việc với đại diện chính quyền địa phương.

Trên cơ sở đó, đơn vị đã nhanh chóng báo cáo xin ý kiến chỉ đạo của Lãnh đạo VKSND tỉnh Hà Tĩnh, đồng thời thành lập Tổ công tác để trực tiếp xác minh, làm rõ nội dung vụ việc.

Việc thành lập Tổ công tác ngay từ giai đoạn đầu cho thấy nhận thức đúng đắn và quyết tâm cao của đơn vị trong việc xử lý triệt để vụ việc, tránh tình trạng phát hiện nhưng không theo dõi đến cùng, qua đó bảo đảm hiệu lực, hiệu quả của hoạt động kiểm sát.

Ngày 22/01/2026, Tổ công tác đã trực tiếp xuống địa bàn xã Lộc Hà để làm việc với chính quyền địa phương và gia đình cháu bé. Tại đây, Tổ công tác đã làm việc với đại diện Ủy ban nhân dân xã, công chức tư pháp – hộ tịch và người thân của cháu để xác minh tình trạng đăng ký hộ tịch.

Trực tiếp Viện trưởng VKSND khu vực 1 - Hà Tĩnh vào cuộc chỉ đạo, làm việc.

Kết quả xác minh cho thấy, trên hệ thống quản lý không có thông tin đăng ký kết hôn giữa cha mẹ cháu cũng như không có dữ liệu về việc đăng ký khai sinh của cháu Khôi. Việc trực tiếp xuống cơ sở không chỉ giúp Viện kiểm sát nắm bắt đầy đủ, chính xác tình hình mà còn thể hiện rõ phương thức hoạt động sâu sát, trách nhiệm, không hành chính hóa trong công tác kiểm sát.

Đây là bước đi quan trọng, tạo tiền đề cho các hoạt động tiếp theo, đồng thời khẳng định vị thế của Viện kiểm sát trong việc chủ động phát hiện và xử lý các vi phạm pháp luật có liên quan đến quyền con người.

...Đến kiến nghị kịp thời của Viện kiểm sát theo tinh thần Nghị quyết 205

Trên cơ sở kết quả xác minh, nhận thấy việc chậm đăng ký khai sinh có thể gây ảnh hưởng lâu dài đến quyền lợi của cháu bé nên vào cùng ngày 22/01/2026, Viện kiểm sát đã ban hành Kiến nghị  đối với Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã Lộc Hà yêu cầu chấn chỉnh, khắc phục tình trạng này.

Đoàn công tác của VKSND khu vực 1 - Hà Tĩnh trong một buổi làm việc liên quan vụ việc.

Việc ban hành kiến nghị không chỉ thể hiện quyền năng pháp lý của Viện kiểm sát mà còn là công cụ quan trọng để bảo đảm các cơ quan hành chính thực hiện đúng quy định của pháp luật.

Nội dung kiến nghị được xây dựng trên cơ sở đánh giá toàn diện tình hình, chỉ rõ tồn tại, hạn chế và yêu cầu Ủy ban nhân dân xã Lộc Hà cần có biện pháp khắc phục cụ thể.

Vào ngày 3/2/2026, Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã đã có văn bản chính thức trả lời, chấp nhận toàn bộ nội dung kiến nghị và cam kết hướng dẫn cho gia đình anh Sơn hoàn thiện hồ sơ đăng ký khai sinh cho cháu Khôi.

Đây là minh chứng rõ nét cho hiệu lực của hoạt động kiến nghị, đồng thời thể hiện vai trò giám sát và thúc đẩy thực thi pháp luật của Viện kiểm sát trong lĩnh vực hành chính.

Quyết liệt và nhân văn, kịp thời cấp giấy đăng ký khai sinh cho cháu bé

Tuy nhiên, trong quá trình triển khai thực hiện, một loạt khó khăn tiếp tục phát sinh.

Do cha mẹ cháu không đăng ký kết hôn, việc đăng ký khai sinh cho cháu theo họ cha đòi hỏi phải có căn cứ pháp lý xác định quan hệ huyết thống cha – con. Trong khi anh Phan Ngọc Sơn – bố cháu bé đang bị tạm giam tại Trại tạm giam Công an tỉnh Hà Tĩnh về tội ma túy. Còn người mẹ đang đi làm ăn xa không có mặt tại địa phương, việc thực hiện giám định ADN đối với một gia đình lao động nghèo, thiếu hiểu biết pháp luật gần như là một điều bất khả thi, nếu không có sự hỗ trợ từ phía cơ quan tư pháp.

VKS trích xuất bị can để lấy mẫu giám định gen.

Trước tình hình đó, VKSND khu vực 1 - Hà Tĩnh một lần nữa thể hiện vai trò trung tâm trong việc tháo gỡ vướng mắc khi chủ động phối hợp với Trung tâm xét nghiệm Gentis thực hiện giám định ADN cho cháu Khôi và anh Sơn. Đây thực sự là một hành động mang tính chất quyết định.

Ngày 24/2/2026, dưới sự chủ trì, điều phối của Viện kiểm sát, nhân viên chuyên môn của Trung tâm giám định đã trực tiếp lấy mẫu máu của cháu Khôi ngay tại trụ sở VKSND khu vực 1, sau đó di chuyển vào Trại tạm giam Công an tỉnh Hà Tĩnh để lấy mẫu xét nghiệm của anh Sơn, nơi anh Sơn đang bị tạm giam.

Quá trình lấy mẫu giám định có sự giám sát chặt chẽ của Kiểm sát viên.

Toàn bộ quy trình này được Viện kiểm sát kiểm tra và giám sát chặt chẽ, đảm bảo tính khách quan và đúng quy định của pháp luật.

Đây là hoạt động đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa nhiều đơn vị, từ cơ quan quản lý giam giữ, trung tâm giám định đến gia đình cháu bé. Nếu thiếu vai trò kết nối của Viện kiểm sát, việc tổ chức lấy mẫu đồng thời trong điều kiện đặc thù như vậy gần như không thể thực hiện được trong thời gian ngắn.

Đến ngày 4/3/2026, Trung tâm xét nghiệm Gentis có văn bản kết luận chính thức xác định rõ cháu Phan Đình Đăng Khôi là con đẻ của anh Phan Ngọc Sơn, qua đó đã tháo gỡ nút thắt quan trọng nhất về mặt pháp lý trong hồ sơ đăng ký khai sinh cho cháu Phan Đình Đăng Khôi.

Đồng chí Lê Anh Tuấn, Viện trưởng VKSND khu vực 1 - Hà Tĩnh, phát biểu tại buổi làm việc cấp giấy khai sinh cho cháu bé.

Tuy nhiên, khó khăn vẫn chưa dừng lại ở đó, khi trong quá trình hoàn thiện hồ sơ, phát sinh vướng mắc liên quan đến chữ ký của người mẹ trong đơn đề nghị đăng ký khai sinh.

Thời điểm này, chị Phạm Thị Hà đang làm việc tại Phú Quốc, không có mặt tại địa phương để trực tiếp ký xác nhận theo quy định. Nếu xử lý không linh hoạt, hồ sơ có nguy cơ tiếp tục bị kéo dài.

Trước tình huống đó, Viện kiểm sát đã tiếp tục phát huy vai trò hướng dẫn, hỗ trợ cho gia đình và chính quyền địa phương khi đề xuất phương án xác nhận chữ ký từ xa thông qua văn bản gửi chuyển phát, đồng thời hướng dẫn cụ thể về trình tự, thủ tục để bảo đảm tính hợp pháp của hồ sơ. Quá trình này đòi hỏi sự theo dõi sát sao, đôn đốc thường xuyên của Viện kiểm sát nhằm bảo đảm các bên liên quan thực hiện đúng tiến độ và quy định.

Đại diện VKSND khu vực 1 và chính quyền địa phương trao giấy đăng ký khai sinh cho cháu bé và người giám hộ.

Bằng sự kiên trì, trách nhiệm và quyết tâm cao, VKSND khu vực 1 – Hà Tĩnh đã từng bước tháo gỡ toàn bộ những khó khăn, vướng mắc phát sinh trong quá trình giải quyết vụ việc. Từ việc phát hiện ban đầu, xác minh thực tế, ban hành kiến nghị, đến việc trực tiếp phối hợp tổ chức giám định ADN và hướng dẫn hoàn thiện hồ sơ, tất cả đều cho thấy vai trò xuyên suốt, mang tính quyết định của Viện kiểm sát. Thực tiễn cho thấy, nếu không có sự vào cuộc kịp thời, quyết liệt và toàn diện của Viện kiểm sát, vụ việc hoàn toàn có thể tiếp tục bị kéo dài, quyền lợi của cháu bé tiếp tục bị bỏ ngỏ.

Toàn cảnh buổi làm việc, trao giấy khai sinh cho cháu bé.

Kết quả cuối cùng của quá trình nỗ lực đó là vào ngày 20/3/2026, Ủy ban nhân dân xã Lộc Hà đã hoàn tất thủ tục đăng ký khai sinh cho cháu Phan Đình Đăng Khôi theo đúng quy định của pháp luật.

Đây không chỉ là sự hoàn thành về mặt thủ tục hành chính, mà còn là kết quả của một quá trình tác nghiệp đầy trách nhiệm, thể hiện rõ nét vị thế, vai trò của Viện kiểm sát nhân dân trong việc bảo vệ quyền con người, quyền công dân.

Sự kiện này một lần nữa khẳng định rằng, trong những trường hợp phức tạp, nhạy cảm và có nhiều vướng mắc pháp lý, Viện kiểm sát chính là chủ thể đóng vai trò “kích hoạt”, kết nối và dẫn dắt quá trình giải quyết, bảo đảm pháp luật được thực thi một cách nghiêm minh nhưng cũng đầy nhân văn.