Khi Viện kiểm sát “kích hoạt” Nghị quyết 205 từ những vụ việc cụ thể

Đồng chí Trần Minh Ngọc - Viện trưởng VKSND Khu vực 7 - phát biểu tại hội nghị.

Trong bối cảnh nhiều hành vi xâm phạm lợi ích công diễn ra âm thầm nhưng kéo dài, việc triển khai Nghị quyết số 205/2025/QH15 của Quốc hội đã mở ra một cơ chế mới, cho phép Viện kiểm sát chủ động tham gia bảo vệ tài sản Nhà nước và quyền lợi cộng đồng. Tại địa bàn phụ trách, VKSND Khu vực 7 TP Hồ Chí Minh đã sớm cụ thể hóa tinh thần này bằng những cách làm linh hoạt, kết hợp giữa vận động, thuyết phục và các biện pháp pháp lý cần thiết.

Thiết lập cơ chế phối hợp, lan tỏa tinh thần Nghị quyết từ cơ sở

Chiều 16/4/2026, VKSND Khu vực 7 phối hợp với UBND phường Trung Mỹ Tây tổ chức hội nghị tuyên truyền, phổ biến Nghị quyết số 205/2025/QH15 và triển khai quy chế phối hợp trong thực hiện thí điểm khởi kiện vụ án dân sự công ích. Đây được xác định là bước đi quan trọng nhằm đưa quy định pháp luật vào thực tiễn, đặc biệt tại cấp cơ sở - nơi trực tiếp phát sinh các vấn đề dân sinh.

Tại hội nghị, lãnh đạo đơn vị nhấn mạnh Nghị quyết số 205/2025/QH15 là một dấu mốc quan trọng, mở rộng thẩm quyền cho ngành Kiểm sát trong việc chủ động khởi kiện nhằm bảo vệ quyền lợi của nhóm yếu thế và lợi ích công. Từ ngày 1/1/2026, cơ chế này được thí điểm trong 3 năm tại một số địa phương, trong đó có TP Hồ Chí Minh.

Điểm đáng chú ý là việc triển khai Quy chế phối hợp số 68/2026 giữa VKSND Khu vực 7 với UBND và Ủy ban Mặt trận Tổ quốc 11 phường. Quy chế không chỉ quy định rõ trách nhiệm cung cấp thông tin, mà còn yêu cầu các cơ quan, tổ chức đang quản lý tài liệu, chứng cứ phải cung cấp cho Viện kiểm sát trong thời hạn 15 ngày kể từ khi nhận được yêu cầu.

Việc thiết lập cơ chế phối hợp này cho thấy một cách tiếp cận mới: không để Viện kiểm sát “đơn độc” trong việc phát hiện, xử lý vi phạm, mà tạo ra một mạng lưới liên thông giữa các cơ quan, giúp thông tin được phát hiện sớm, xử lý kịp thời.

Hiệu quả từ cơ chế mới bắt đầu từ những vụ việc cụ thể

Không chỉ dừng lại ở tuyên truyền, việc triển khai Nghị quyết số 205/2025/QH15 tại VKSND Khu vực 7 đã sớm cho thấy hiệu quả thông qua nhiều vụ việc cụ thể, gắn trực tiếp với lợi ích công và đời sống người dân.

Trong lĩnh vực quản lý đất đai, qua giải quyết nguồn tin, đơn vị đã phát hiện tình trạng lấn chiếm đất công tại phường Tân Thới Hiệp với diện tích hơn 2.810,4m², trong đó có phần đất bị cấp Giấy chứng nhận trái phép và phần đất thuộc quản lý Nhà nước đang bị chiếm dụng, xây dựng công trình trái phép. Trên cơ sở đó, ngày 20/1/2026, VKSND Khu vực 7 đã ban hành Kiến nghị số 16/KN-VKSKV7, yêu cầu chính quyền địa phương áp dụng các biện pháp hành chính để xử lý vi phạm, đồng thời nâng cao trách nhiệm quản lý đất đai.

Các đại biểu tham dự hội nghị chụp hình lưu niệm.

Không dừng lại ở kiến nghị, đối với phần đất đã được giao cho Công ty Công viên cây xanh nhưng còn vướng mắc về ranh giới, đơn vị tiếp tục tiến hành thẩm định, thu thập tài liệu và thực hiện các bước chuẩn bị để khởi kiện vụ án dân sự công ích theo quy định.

Ở một vụ việc khác liên quan đến tài sản Nhà nước, thông qua thông tin do Công ty Dịch vụ công ích quận Gò Vấp cung cấp, Viện kiểm sát phát hiện ông Phan B. chưa thanh toán tiền thuê nhà từ ngày 1/1/2019. Sau khi ban hành Quyết định yêu cầu chấm dứt hành vi vi phạm và trực tiếp làm việc, đến ngày 13/2/2026, ông B. đã thanh toán số tiền 327.262.000 đồng tiền thuê nhà giai đoạn 2019 - 2023 và tiến hành bàn giao nhà vào ngày 16/3/2026.

Tương tự, đối với các hộ dân thuê đất lộ giới nhưng chậm thanh toán từ năm 2015, VKSND Khu vực 7 đã tổ chức làm việc, giải thích quy định pháp luật, qua đó vận động các hộ dân thực hiện nghĩa vụ tài chính. Kết quả, các hộ đã đóng tổng cộng 136.000.000 đồng, trong đó riêng một hộ đã thanh toán 66.405.637 đồng tiền thuê đất.

Những kết quả này cho thấy một điểm đáng chú ý: nhiều vụ việc được giải quyết thông qua vận động, thuyết phục, giúp tiết kiệm thời gian, chi phí tố tụng, nhưng vẫn bảo đảm thu hồi tài sản Nhà nước.

Bên cạnh đó, trong lĩnh vực bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng và an toàn thực phẩm, qua công tác kiểm sát, đơn vị phát hiện vụ sản xuất, buôn bán sữa giả với quy mô lớn tại phường Tân Thới Hiệp. Sau khi vụ án được khởi tố, ngày 31/3/2026, VKSND Khu vực 7 đã ban hành Kiến nghị số 136/KN-VKSKV7, yêu cầu chính quyền địa phương tăng cường công tác quản lý, kiểm tra nhằm phòng ngừa vi phạm tương tự.

Từ các vụ việc, Nghị quyết số 205/2025/QH15 được thực hiện tại VKSND Khu vực 7 không chỉ dừng ở việc ban hành kiến nghị, mà còn thể hiện ở quá trình trực tiếp làm việc với cá nhân, tổ chức vi phạm, phân tích, giải thích pháp luật để họ tự giác chấp hành.

Và thực tiễn triển khai cho thấy, cơ chế mới đã giúp ngành Kiểm sát có thêm công cụ để bảo vệ lợi ích công một cách chủ động hơn. Những vụ việc tưởng chừng nhỏ lẻ như chậm thanh toán tiền thuê nhà, lấn chiếm đất công hay vi phạm môi trường, nếu không được xử lý kịp thời, có thể dẫn đến thất thoát tài sản Nhà nước hoặc ảnh hưởng lâu dài đến cộng đồng.

Việc kết hợp giữa tuyên truyền, phối hợp và áp dụng các biện pháp pháp lý đang tạo ra một hướng tiếp cận linh hoạt: ưu tiên vận động, thuyết phục nhưng sẵn sàng khởi kiện khi cần thiết. Chính cách làm này đang từng bước đưa Nghị quyết số 205/2025/QH15 đi vào thực tiễn, không chỉ bằng quy định, mà bằng những kết quả cụ thể, có thể nhìn thấy được.