Với sự phối hợp chặt chẽ, thống nhất trong nghiên cứu, đánh giá và bảo vệ quan điểm kiểm sát, kháng nghị của Viện trưởng VKSND tối cao đã được Hội đồng xét xử giám đốc thẩm chấp nhận toàn bộ, hủy bản án phúc thẩm để xét xử lại. Kết quả này tiếp tục khẳng định bản lĩnh, trách nhiệm và hiệu quả phối hợp giữa các đơn vị trong ngành Kiểm sát nhân dân trong công tác phát hiện vi phạm, kháng nghị và bảo vệ kháng nghị.

Vụ án hành chính về “Khiếu kiện quyết định hành chính và hành vi hành chính” giữa người khởi kiện là bà L.T.P. và người bị kiện là Chủ tịch UBND tỉnh Long An (cũ) phát sinh từ việc giải quyết khiếu nại liên quan đến diện tích khoảng 1,7ha đất thuộc khu vực Bàu Chạy, huyện Đức Huệ, tỉnh Long An (nay thuộc tỉnh Tây Ninh).

Theo hồ sơ vụ án, bà L.T.P. cho rằng gia đình đã quản lý, sử dụng diện tích đất trên từ trước năm 1962 để nuôi cá, trồng bàng và sau đó trồng lúa. Trên cơ sở đó, bà đề nghị cơ quan có thẩm quyền xem xét cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất. Tuy nhiên, các cơ quan hành chính địa phương xác định phần đất này thuộc khu vực đất công do Nhà nước quản lý, không có căn cứ chấp nhận yêu cầu của bà.

Sau khi khiếu nại không được giải quyết theo yêu cầu, bà L.T.P. khởi kiện vụ án hành chính. Tại Bản án hành chính sơ thẩm số 203/2024/HC-ST ngày 30/8/2024, TAND tỉnh Long An đã bác yêu cầu khởi kiện. Quan điểm giải quyết vụ án của Viện kiểm sát cấp sơ thẩm cũng thống nhất với phán quyết này. Không đồng ý, người khởi kiện kháng cáo toàn bộ bản án sơ thẩm.

Trong quá trình kiểm sát xét xử phúc thẩm, trên cơ sở nghiên cứu, đánh giá hồ sơ vụ án, Kiểm sát viên và lãnh đạo Viện Phúc thẩm 3 đều thống nhất quan điểm đề nghị Hội đồng xét xử không chấp nhận kháng cáo, giữ nguyên bản án sơ thẩm. Quan điểm này tiếp tục được Kiểm sát viên bảo vệ tại phiên tòa phúc thẩm.

Tuy nhiên, tại Bản án hành chính phúc thẩm số 253/2025/HC-PT ngày 16/9/2025, Tòa Phúc thẩm TAND tối cao tại TP Hồ Chí Minh đã chấp nhận kháng cáo, sửa bản án sơ thẩm theo hướng chấp nhận yêu cầu khởi kiện, hủy các văn bản, quyết định hành chính liên quan.

leftcenterrightdel
 Đồng chí Đặng Quốc Hoàng - Kiểm sát viên cao cấp Viện Phúc thẩm 3 thực hiện việc kiểm sát xét xử phúc thẩm và đề xuất thông báo VKSND tối cao kháng nghị giám đốc thẩm.

Nhận thấy bản án phúc thẩm có những bất cập trong việc đánh giá chứng cứ, xác định nguồn gốc và quá trình quản lý, sử dụng đất, Viện Phúc thẩm 3 đã chủ động rà soát, nghiên cứu toàn diện hồ sơ, đối chiếu các tài liệu địa chính, chứng cứ quản lý đất đai qua nhiều thời kỳ và những quy định pháp luật có liên quan.

Kết quả nghiên cứu cho thấy, diện tích đất đang tranh chấp thuộc một phần các thửa đất số 1342-1 và 1808-1, tờ bản đồ số 5. Theo Sổ mục kê được cơ quan có thẩm quyền phê duyệt năm 1998, các thửa đất liên quan do UBND xã đứng tên đăng ký, quản lý.

Các báo cáo về công tác quản lý đất công của chính quyền địa phương và cơ quan chuyên môn qua nhiều thời kỳ cũng thể hiện khu vực Bàu Chạy, trong đó có diện tích đất đang tranh chấp, thuộc phạm vi đất công do chính quyền địa phương quản lý. Đặc biệt, từ năm 2008, chính quyền địa phương đã công khai việc quản lý khu vực đất công Bàu Chạy; tổ chức giải quyết các khiếu nại phát sinh trong quá trình quản lý, sử dụng đất. Những tài liệu này có ý nghĩa quan trọng trong việc xác định nguồn gốc pháp lý, chủ thể quản lý và tính hợp pháp của các quyết định hành chính bị khởi kiện.

Trong khi đó, bản án phúc thẩm chủ yếu dựa vào lời trình bày của người khởi kiện, các vi bằng được cung cấp trong quá trình tố tụng và hiện trạng sử dụng đất thực tế để xác định việc sử dụng đất ổn định, liên tục, từ đó chấp nhận yêu cầu khởi kiện.

Viện Phúc thẩm 3 nhận định, việc một cá nhân có quá trình sử dụng đất trên thực tế không đồng nghĩa với việc đương nhiên có đủ căn cứ pháp lý để được công nhận quyền sử dụng đất. Việc xác định quyền sử dụng đất phải được xem xét trên cơ sở nguồn gốc đất, tài liệu địa chính, quá trình quản lý của Nhà nước, tình trạng tranh chấp và các điều kiện được pháp luật đất đai quy định. 

Đáng chú ý, các vi bằng và lời khai về quá trình sử dụng đất chỉ là những nguồn chứng cứ cần được xem xét trong mối liên hệ với toàn bộ tài liệu của vụ án, không thể thay thế việc đánh giá các hồ sơ địa chính và tài liệu quản lý đất đai được cơ quan nhà nước có thẩm quyền lập, phê duyệt. Từ đó, Viện Phúc thẩm 3 xác định bản án phúc thẩm chưa đánh giá đầy đủ, toàn diện, khách quan tài liệu, chứng cứ có trong hồ sơ, dẫn đến việc chấp nhận yêu cầu khởi kiện chưa bảo đảm căn cứ pháp luật.

Trên cơ sở kết quả nghiên cứu, Viện Phúc thẩm 3 đã ban hành Thông báo đề nghị VKSND tối cao (Vụ 10) xem xét kháng nghị theo thủ tục giám đốc thẩm đối với Bản án hành chính phúc thẩm số 253/2025/HC-PT ngày 16/9/2025, theo hướng hủy bản án phúc thẩm để xét xử phúc thẩm lại theo đúng quy định của pháp luật.

Việc kịp thời phát hiện, phân tích và đề xuất kháng nghị thể hiện tinh thần trách nhiệm, sự chủ động và bản lĩnh nghiệp vụ của Viện Phúc thẩm 3 trong thực hiện chức năng kiểm sát hoạt động tư pháp. Không chỉ dừng lại ở việc phát hiện những vấn đề của bản án, đơn vị còn xác định rõ căn cứ, lập luận và phương án giải quyết, tạo cơ sở để VKSND tối cao xem xét, thực hiện thẩm quyền kháng nghị.

Trên cơ sở nghiên cứu hồ sơ, tài liệu và đề nghị của Viện Phúc thẩm 3, ngày 5/8/2026, Viện trưởng VKSND tối cao đã ban hành Quyết định kháng nghị giám đốc thẩm số 33/QĐ-VKS-HC đối với Bản án hành chính phúc thẩm số 253/2025/HC-PT ngày 16/9/2025. 

Nội dung kháng nghị đã phân tích, chỉ rõ những thiếu sót trong việc đánh giá tài liệu, chứng cứ của Tòa án cấp phúc thẩm, nhất là việc chưa xem xét đầy đủ giá trị pháp lý của hồ sơ địa chính, các tài liệu thể hiện quá trình quản lý đất công của cơ quan nhà nước có thẩm quyền và việc giải quyết tranh chấp, khiếu nại về đất đai qua các thời kỳ. 

Quyết định kháng nghị xác định việc Tòa án cấp phúc thẩm chủ yếu căn cứ vào lời khai, vi bằng và hiện trạng sử dụng đất của người khởi kiện để hủy các quyết định hành chính, trong khi chưa đánh giá đúng giá trị chứng minh của những tài liệu quản lý đất đai có trong hồ sơ, dẫn đến kết luận chưa phù hợp với các chứng cứ khách quan và quy định pháp luật.

Việc Viện trưởng VKSND tối cao ban hành kháng nghị đã khẳng định cơ sở pháp lý của những vấn đề được Viện Phúc thẩm 3 phát hiện, đề xuất, đồng thời thể hiện vai trò của VKSND tối cao trong việc thực hiện thẩm quyền kháng nghị nhằm khắc phục những bất cập của bản án đã có hiệu lực pháp luật.

Ngày 26/10/2026, TAND tối cao mở phiên tòa giám đốc thẩm xem xét vụ án theo kháng nghị của Viện trưởng VKSND tối cao.

Tại phiên tòa, đại diện VKSND tối cao đã phát biểu quan điểm, đề nghị Hội đồng xét xử chấp nhận kháng nghị, hủy bản án hành chính phúc thẩm và giao hồ sơ cho Tòa Phúc thẩm TAND tối cao tại TP Hồ Chí Minh xét xử phúc thẩm lại theo đúng quy định pháp luật.

Trên cơ sở xem xét kháng nghị, hồ sơ vụ án và quan điểm của đại diện VKSND tối cao, Hội đồng xét xử giám đốc thẩm đã chấp nhận toàn bộ kháng nghị của Viện trưởng VKSND tối cao, hủy Bản án hành chính phúc thẩm số 253/2025/HC-PT ngày 16/9/2025, giao hồ sơ cho Tòa Phúc thẩm TAND tối cao tại TP Hồ Chí Minh xét xử phúc thẩm lại theo đúng quy định của pháp luật.

Đáng chú ý, hướng giải quyết được Hội đồng xét xử giám đốc thẩm chấp nhận cũng chính là hướng mà Viện Phúc thẩm 3 đã chủ động nghiên cứu, đề xuất ngay từ khi phát hiện những bất cập của bản án phúc thẩm.

Kết quả giám đốc thẩm không chỉ khẳng định tính có căn cứ của kháng nghị mà còn ghi nhận hiệu quả của quá trình phối hợp trong nghiên cứu, đánh giá và bảo vệ quan điểm kiểm sát giữa Viện Phúc thẩm 3 với các đơn vị nghiệp vụ của VKSND tối cao.

Từ việc phát hiện những vấn đề trong bản án, xây dựng lập luận, đề xuất kháng nghị đến việc ban hành và bảo vệ kháng nghị tại phiên tòa giám đốc thẩm, các đơn vị của Ngành đã phát huy vai trò, trách nhiệm theo chức năng, nhiệm vụ được giao, hướng tới mục tiêu chung là bảo đảm việc giải quyết vụ án khách quan, có căn cứ, đúng pháp luật.

Thực tiễn vụ án cũng cho thấy, chất lượng công tác kháng nghị giám đốc thẩm phụ thuộc rất lớn vào khả năng phát hiện vi phạm và chất lượng đề xuất của đơn vị trực tiếp thực hiện nhiệm vụ kiểm sát xét xử. Một đề xuất được xây dựng trên cơ sở nghiên cứu sâu hồ sơ, đánh giá toàn diện chứng cứ, xác định đúng bản chất pháp lý của vụ án không chỉ góp phần nâng cao chất lượng kháng nghị mà còn tạo nền tảng vững chắc cho việc bảo vệ kháng nghị tại phiên tòa.

Trong kết quả chung đó, Viện Phúc thẩm 3 đã thể hiện rõ vai trò chủ động, trách nhiệm và sự kiên định trong bảo vệ quan điểm kiểm sát. Còn VKSND tối cao đã phát huy vai trò, thẩm quyền trong việc xem xét, ban hành và bảo vệ kháng nghị, bảo đảm những vấn đề được phát hiện, kiến nghị từ thực tiễn kiểm sát xét xử được xem xét, giải quyết theo trình tự pháp luật.

Đặc biệt, việc hủy bản án phúc thẩm để xét xử lại có ý nghĩa bảo đảm các tài liệu, chứng cứ liên quan đến nguồn gốc, quá trình quản lý, sử dụng đất và tính hợp pháp của các quyết định hành chính tiếp tục được xem xét đầy đủ, khách quan, trước khi đưa ra phán quyết cuối cùng. Đây cũng là yêu cầu quan trọng đối với các vụ án hành chính trong lĩnh vực đất đai, vốn có tính chất phức tạp, liên quan đến nhiều giai đoạn quản lý và nhiều chủ thể có quyền, lợi ích liên quan.

Kết quả giải quyết vụ án là minh chứng sinh động cho hiệu quả phối hợp giữa Viện Phúc thẩm 3 và VKSND tối cao trong công tác kiểm sát hoạt động tư pháp. Đồng thời, khẳng định rằng công tác kháng nghị không chỉ đòi hỏi sự sắc bén trong phát hiện vi phạm mà còn cần bản lĩnh trong đề xuất, sự chặt chẽ trong lập luận và quyết tâm bảo vệ quan điểm có căn cứ pháp luật.

Từ phát hiện vi phạm đến kháng nghị và bảo vệ thành công kháng nghị tại phiên tòa giám đốc thẩm là một quá trình xuyên suốt, thể hiện trách nhiệm, bản lĩnh và trí tuệ của đội ngũ cán bộ, Kiểm sát viên. Thành công ấy không chỉ được ghi nhận bằng kết quả một bản án bị hủy để xét xử lại, mà còn khẳng định dấu ấn của sự phối hợp, thống nhất và quyết tâm bảo vệ pháp luật trong toàn ngành Kiểm sát nhân dân.

Song Định