Những chuyển biến tích cực
Cao Bằng là tỉnh miền núi, biên giới, địa hình chia cắt, dân cư phân bố không tập trung; đồng bào dân tộc thiểu số (DTTS) chiếm 96,93% dân số. Đặc điểm địa lý, dân cư tạo nên bản sắc văn hóa phong phú, song cũng đặt ra nhiều thách thức trong phát triển kinh tế - xã hội, nhất là tại các xã, thôn, bản vùng sâu, vùng xa, vùng biên giới.
Những năm qua, với sự vào cuộc của cấp ủy, chính quyền các cấp và sự tham gia của người dân, các chương trình, chính sách dân tộc đã góp phần cải thiện hạ tầng, hỗ trợ phát triển sản xuất và nâng cao khả năng tiếp cận các dịch vụ xã hội cơ bản. Trong đó, Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào DTTS và miền núi (Chương trình 1719) là một trong những nguồn lực quan trọng thúc đẩy phát triển tại các địa bàn thụ hưởng.
Theo số liệu trong báo cáo của UBND tỉnh Cao Bằng, số hộ nghèo đa chiều DTTS giảm từ 51.616 hộ năm 2023 xuống còn 41.681 hộ năm 2025, giảm 9.935 hộ. Tỷ lệ hộ nghèo đa chiều DTTS giảm từ 41,35% xuống 33%, tương ứng giảm 8,35 điểm phần trăm. Riêng tỷ lệ hộ nghèo DTTS giảm từ 25,61% năm 2023 xuống 16,47% năm 2025. Đến ngày 30/6/2026, tỷ lệ giảm nghèo trong đồng bào DTTS bình quân giai đoạn đạt 4%/năm, bằng mức kế hoạch tỉnh đề ra.
    |
 |
| Động Ngườm Ngao, xã Đàm Thủy, tỉnh Cao Bằng. |
Cùng với giảm nghèo, quy mô kinh tế địa phương từng bước được cải thiện. GRDP bình quân đầu người tăng từ 38,71 triệu đồng năm 2022 lên 49,62 triệu đồng năm 2025, tăng khoảng 28,2%. Tốc độ tăng GRDP tăng từ 4,46% năm 2022 lên 7,22% năm 2025. Những kết quả này tạo thêm cơ sở để địa phương huy động nguồn lực đầu tư, phát triển sản xuất và nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân.
Tuy nhiên, giảm nghèo bền vững không chỉ dừng ở việc giảm số hộ nghèo mà còn đòi hỏi tạo sinh kế ổn định, nâng cao khả năng tự chủ của người dân và hạn chế nguy cơ tái nghèo trước những biến động của thị trường, thiên tai và điều kiện sản xuất.
Phát triển sinh kế, mở rộng cơ hội tăng thu nhập
Cao Bằng đang từng bước chuyển từ hỗ trợ trực tiếp sang tạo điều kiện để người dân phát triển sản xuất hàng hóa, hình thành vùng nguyên liệu và tham gia các chuỗi liên kết giá trị.
Đến cuối năm 2025, tỉnh triển khai 891 dự án hỗ trợ sản xuất cộng đồng và 88 dự án liên kết theo chuỗi giá trị, thu hút hơn 46.530 hộ dân tham gia. Các dự án góp phần tạo điều kiện phát triển trồng trọt, chăn nuôi, đồng thời tăng cường liên kết giữa người dân với hợp tác xã, doanh nghiệp và thị trường.
Đối với địa bàn miền núi, phát triển sản xuất theo chuỗi có ý nghĩa quan trọng trong khắc phục tình trạng sản xuất nhỏ lẻ, nâng cao chất lượng sản phẩm và mở rộng đầu ra. Để phát huy hiệu quả, các mô hình cần phù hợp với điều kiện tự nhiên, lợi thế địa phương và nhu cầu thị trường, tránh tình trạng sản xuất thiếu đầu ra hoặc phụ thuộc kéo dài vào nguồn vốn hỗ trợ.
Chương trình mỗi xã một sản phẩm (OCOP) cũng mở thêm hướng phát huy tiềm năng nông sản và văn hóa bản địa. Theo số liệu công bố tháng 9/2026, Cao Bằng có 188 sản phẩm OCOP, gồm 10 sản phẩm đạt 4 sao và 178 sản phẩm đạt 3 sao, với 123 chủ thể tham gia. Các sản phẩm thuộc nhiều nhóm như thực phẩm, đồ uống, thủ công mỹ nghệ, du lịch cộng đồng và du lịch sinh thái.
Việc phát triển OCOP gắn với quảng bá văn hóa, lễ hội truyền thống và du lịch góp phần giới thiệu sản phẩm địa phương, cảnh quan và con người Cao Bằng. Thời gian tới, tỉnh cần chú trọng xây dựng thương hiệu, nâng cao chất lượng, truy xuất nguồn gốc và đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số trong quảng bá, tiêu thụ sản phẩm, qua đó nâng cao giá trị hàng hóa và thu nhập cho người dân.
Hạ tầng, dịch vụ xã hội từng bước được cải thiện
Hạ tầng thiết yếu tiếp tục được ưu tiên đầu tư. Theo số liệu đến ngày 30/6/2026, 93,8% số xã có đường ô tô đến trung tâm được rải nhựa hoặc bê tông; 70% số thôn có đường ô tô đến trung tâm được cứng hóa. Toàn tỉnh có 100% trạm y tế được xây dựng kiên cố; 94% đồng bào DTTS được sử dụng nước sinh hoạt hợp vệ sinh và 93% hộ sử dụng điện lưới quốc gia hoặc các nguồn điện phù hợp.
Những công trình giao thông, điện, nước và y tế góp phần đáp ứng nhu cầu dân sinh, kết nối khu vực sản xuất và cải thiện điều kiện tiếp cận các dịch vụ thiết yếu. Bên cạnh mở rộng độ bao phủ, yêu cầu đặt ra là nâng cao chất lượng công trình, duy tu, bảo dưỡng thường xuyên và bảo đảm hiệu quả khai thác sau đầu tư.
Trong lĩnh vực văn hóa, khoảng 97% số thôn có nhà sinh hoạt cộng đồng. Đây là không gian tổ chức các hoạt động cộng đồng, duy trì bản sắc văn hóa dân tộc và tăng cường sự gắn kết trong khu dân cư. Nếu được khai thác phù hợp, các thiết chế văn hóa còn có thể góp phần thúc đẩy phát triển du lịch cộng đồng.
Giáo dục, y tế và đào tạo nghề cũng ghi nhận những kết quả tích cực. Tỷ lệ trẻ 5 tuổi đến trường đạt 99,8%; học sinh tiểu học trong độ tuổi đến trường đạt 99,6%; học sinh THCS đạt 95,1%. Tỷ lệ người từ 15 tuổi trở lên đọc thông, viết thạo tiếng phổ thông đạt 90,2%.
Trong chăm sóc sức khỏe, tỷ lệ đồng bào DTTS tham gia bảo hiểm y tế đạt 98%; tỷ lệ phụ nữ mang thai được khám định kỳ ít nhất 4 lần đạt 82,9%; tỷ lệ phụ nữ sinh con tại cơ sở y tế hoặc có sự hỗ trợ của nhân viên y tế đạt 87,5%. Đến giữa năm 2026, tỷ lệ lao động trong độ tuổi được đào tạo nghề phù hợp với nhu cầu và điều kiện vùng DTTS, miền núi đạt 50,9%.
Các kết quả trên tạo nền tảng nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, mở rộng cơ hội việc làm và cải thiện đời sống người dân. Trong giai đoạn tiếp theo, cần chú trọng hơn đến chất lượng giáo dục, chăm sóc sức khỏe ban đầu, kỹ năng nghề và khả năng tìm được việc làm sau đào tạo, bảo đảm các chính sách phát huy hiệu quả thực chất.
    |
 |
| khách du lịch tham quan tại động Ngườm Ngao. |
Tập trung nguồn lực cho giai đoạn 2026 - 2030
Bước sang giai đoạn 2026 - 2030, Cao Bằng đứng trước yêu cầu tiếp tục phát huy kết quả đạt được, đồng thời giải quyết những khó khăn còn tồn tại tại vùng đồng bào DTTS và miền núi.
Trước hết, tỉnh cần rà soát nhu cầu thực tế của từng địa bàn để ưu tiên đầu tư có trọng tâm, trọng điểm, nhất là các công trình giao thông, nước sinh hoạt và hạ tầng phục vụ sản xuất. Việc bố trí nguồn lực cần gắn với khả năng hoàn thành, vận hành và phát huy hiệu quả công trình, hạn chế đầu tư dàn trải.
Cùng với đó, cần đổi mới cách thức hỗ trợ sinh kế, lấy hiệu quả sản xuất và khả năng tăng thu nhập làm thước đo. Phát triển hợp tác xã, liên kết doanh nghiệp, mở rộng thị trường tiêu thụ và ứng dụng khoa học, công nghệ cần được triển khai đồng bộ nhằm tạo chuỗi giá trị bền vững.
Nâng cao chất lượng nguồn nhân lực cũng là nhiệm vụ quan trọng. Đào tạo nghề cần gắn với nhu cầu tuyển dụng, tạo việc làm tại chỗ và cơ hội chuyển dịch lao động. Đồng thời, tiếp tục nâng cao chất lượng giáo dục, y tế, bảo tồn bản sắc văn hóa và phát huy vai trò chủ thể của đồng bào trong quá trình phát triển.
Việc tăng cường phối hợp giữa các cấp, ngành, nâng cao chất lượng phân bổ vốn, kiểm tra, giám sát và đánh giá kết quả cũng có ý nghĩa quyết định đối với hiệu quả thực hiện các chương trình, chính sách.
Với nền tảng đã đạt được, Cao Bằng có cơ sở tiếp tục cải thiện đời sống đồng bào DTTS và miền núi. Trọng tâm trong giai đoạn mới là chuyển từ hỗ trợ trước mắt sang phát triển bền vững, tạo sinh kế ổn định, mở rộng cơ hội phát triển và từng bước thu hẹp khoảng cách giữa các vùng, miền.