Nhìn về cảng biển từ phía Trường Sơn

Ngày 22/10/2026, một ngày sau khi Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Quy hoạch chung TP Đà Nẵng đến năm 2050, tầm nhìn đến năm 2075, UBND thành phố phê duyệt nhiệm vụ quy hoạch chung xã Nam Giang.

Từ một quyết định ở cấp xã miền núi có thể nhìn thấy công việc phía sau tầm nhìn lớn của thành phố. Muốn mở đường giao thương qua Trường Sơn, trước hết phải tính được người dân sống ở đâu, vùng nào có thể phát triển sản xuất, con đường nào vừa đưa hàng đến nơi thu mua, vừa giúp bà con qua lại an toàn trong mùa mưa.

Từ phía biển nhìn lên, Trường Sơn là vùng thượng nguồn, nơi những cánh rừng giữ nước cho đồng bằng. Từ phía núi nhìn xuống, Liên Chiểu và Chu Lai là những cửa ngõ có thể đưa sản vật địa phương đến những thị trường xa. Quy hoạch mới đặt vùng nguyên liệu, khu công nghiệp, đô thị di sản và cảng biển trong mối liên hệ với nhau. Đà Nẵng có thể đi xa đến đâu trong giao thương quốc tế phụ thuộc nhiều vào khả năng nối liền những nơi làm ra sản phẩm ngay trong lòng thành phố.

leftcenterrightdel
 Tàu SEA TRAIN tại cảng Chu Lai trong chuyến vận chuyển 400 sơ mi rơ moóc sang Mỹ.

Ở phía Nam, Chu Lai đã có một minh chứng. Tháng 11/2024, tại cảng Chu Lai, 400 sơ mi rơ moóc của THACO INDUSTRIES được xếp lên tàu SEA TRAIN để vận chuyển đến cảng Jacksonville, bang Florida, Mỹ. Từ một vùng sản xuất công nghiệp ven biển miền Trung, sản phẩm cơ khí đã có thể lên tàu đi thẳng đến bờ Đông nước Mỹ mà không phải chuyển tải.

Đằng sau chuyến hàng là hai năng lực được xây dựng trên cùng một địa bàn. Nhà máy làm được sản phẩm theo yêu cầu của khách hàng nước ngoài, còn cảng biển đủ khả năng tiếp nhận con tàu đưa sản phẩm ấy đến nơi đặt hàng. Kỳ vọng từ quy hoạch mới là cơ hội ấy sẽ rộng mở cho nhiều doanh nghiệp hơn. Quanh một nhà máy có đơn hàng xuất khẩu, các cơ sở cơ khí trong vùng có thể tham gia làm khuôn, gia công chi tiết, sản xuất bao bì hoặc bảo dưỡng thiết bị. 

 Muốn mở tuyến hàng quốc tế, cần tính cả chiều về

Tại Diễn đàn Logistics quốc tế Đà Nẵng 2026, ông Đào Trọng Khoa - Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp dịch vụ logistics Việt Nam - cho rằng để khai thác lợi thế của Hành lang kinh tế Đông - Tây, thành phố cần xác định nguồn hàng cho cả chiều đi lẫn chiều về và những chủ hàng có thể sử dụng tuyến thường xuyên. Doanh nghiệp sẽ chọn đưa hàng qua Đà Nẵng khi biết một lô hàng mất bao lâu để đến nơi, tổng chi phí là bao nhiêu và có giao đúng hẹn hay không.

Ông đề xuất lập bản đồ dòng hàng, theo dõi chi phí và thời gian vận chuyển, đồng thời thí điểm kết nối dữ liệu trên tuyến. Kỳ vọng của ông là doanh nghiệp có thể tạo thêm giá trị cho hàng hóa ngay tại Đà Nẵng trước khi đưa hàng đến các thị trường quốc tế.

Định hướng gắn nghiên cứu, đào tạo tại Tam Kỳ với hoạt động sản xuất ở Chu Lai cũng có ý nghĩa từ những nhu cầu như vậy. Khi doanh nghiệp cần cải tiến một chi tiết để đáp ứng tiêu chuẩn của đối tác, trường nghề và cơ sở nghiên cứu trong vùng có cơ hội cùng giải quyết. Người lao động có thể học một nghề kỹ thuật và tìm được chỗ làm phù hợp ngay tại địa phương.

Ở phía Bắc, cơ hội đến từ sự gắn kết giữa cảng Liên Chiểu và Khu thương mại tự do Đà Nẵng, quy mô khoảng 1.881 ha. Các phân khu sản xuất, logistics, thương mại, dịch vụ và công nghệ số được bố trí ở nhiều vị trí.

Một bước triển khai cụ thể đã diễn ra ở xã Hòa Vang. Ngày 19/10/2026, UBND TP Đà Nẵng chấp thuận chủ trương đầu tư dự án hạ tầng tại vị trí số 7 của Khu thương mại tự do. Dự án có diện tích 276 ha, tổng vốn đầu tư 3.525 tỷ đồng. Với các cơ sở sản xuất trong vùng, cơ hội từ khoản đầu tư này sẽ rõ hơn khi họ biết nhà máy nào cần mua linh kiện, lô hàng có thể gom ở đâu và từ đó mất bao lâu để ra đến cảng Liên Chiểu.

Đối với nhà đầu tư đang cân nhắc đặt cơ sở tại Đà Nẵng, sức hấp dẫn của các phân khu ấy sẽ thể hiện qua những tính toán sát sườn như thời gian từ kho đến cảng, chi phí lưu một lô hàng và khả năng tìm được nhà cung ứng ngay trong vùng. Với doanh nghiệp địa phương, triển vọng còn nằm ở chiều ngược lại. Khi một nhà sản xuất nước ngoài đến đầu tư, doanh nghiệp Đà Nẵng có thể tiếp cận khách hàng quốc tế ngay tại thành phố mình.

leftcenterrightdel
 Cảng Liên Chiểu, cửa ngõ đường biển gắn với định hướng phát triển Khu thương mại tự do Đà Nẵng.

Một đơn hàng xuất khẩu còn đặt ra bài toán vốn ngay từ lúc doanh nghiệp nhận được hợp đồng. Cơ sở cơ khí phải mua thép, trả công thợ và tổ chức sản xuất trước khi bên mua thanh toán. Trung tâm Tài chính quốc tế Việt Nam tại Đà Nẵng, khai trương ngày 9/1/2026, mở thêm triển vọng giải quyết nhu cầu ấy. Thành phố định hướng phát triển dịch vụ tài chính phục vụ Khu thương mại tự do và Khu công nghệ cao, đồng thời kết nối nhà đầu tư quốc tế với các dự án trong nước.

Khi dịch vụ tài chính theo kịp nhịp sản xuất, một nhà cung ứng ở Chu Lai có thể có thêm lựa chọn vốn để nhận đơn hàng lớn hơn. Với doanh nghiệp chế biến nông sản, cơ hội có thể là tìm được nguồn vốn dài hạn để đầu tư kho lạnh tiết kiệm điện, kéo dài thời gian bảo quản hàng từ vùng trồng đến cảng. Đó cũng là nơi định hướng tài chính xanh gặp một nhu cầu cụ thể của miền Trung.

Liên Chiểu và Chu Lai càng có điều kiện phát huy thế mạnh riêng khi cùng nhìn về phía Tây. Quốc lộ 14D nối đường Hồ Chí Minh với Cửa khẩu quốc tế Nam Giang đang được cải tạo, nâng cấp trên chiều dài 65,37 km, dự kiến hoàn thành năm 2028. Với doanh nghiệp vận tải, tuyến đường mở thêm triển vọng đưa hàng từ Lào qua Đà Nẵng ra Biển Đông.

Với một hộ trồng dược liệu dưới chân Trường Sơn, hành trình ra thị trường bắt đầu từ đoạn đường ngắn hơn nhiều, từ rẫy đến nơi thu mua. Nếu có điểm tập kết gần vùng trồng, có cơ sở sơ chế và doanh nghiệp thỏa thuận quy cách, giá mua từ đầu vụ, người dân mới có căn cứ để quyết định trồng bao nhiêu, thu hoạch lúc nào. Khi sản phẩm đã được phân loại, chế biến ngay tại vùng nguyên liệu, một phần giá trị của đơn hàng cũng ở lại với người làm ra nó.

Khi góp ý cho đồ án, KTS. Trần Ngọc Chính - Chủ tịch Hội Quy hoạch phát triển đô thị Việt Nam lưu ý đến khoảng cách về điều kiện sống giữa trung tâm Đà Nẵng và những vùng miền núi, biên giới còn khó khăn về giao thông, thường chịu tác động của bão lũ. Góp ý ấy gợi một cách lựa chọn thứ tự đầu tư.

Trên cùng một tuyến đường hướng Tây có chuyến xe chở hàng xuống cảng, có người đi chợ và có trẻ em đến trường. Một cây cầu giữ được giao thông trong mùa mưa vừa giúp doanh nghiệp duy trì lịch giao hàng, vừa giúp một bản làng bớt những ngày cách trở. Đó là lợi ích mà quy hoạch có thể mang đến cho cả hai phía của hành lang kinh tế Đông - Tây.

Giữ phần cho mai sau trong mỗi quyết định hôm nay

Nếu cảng biển là nơi hàng hóa Đà Nẵng bắt đầu hành trình ra thế giới thì Hội An, Mỹ Sơn và những làng quê dọc sông Thu Bồn lại mở một hướng giao thương khác. Ở đây, chính khách hàng quốc tế tìm đến nơi sản phẩm được làm ra. Một món đồ thủ công mua từ người thợ, một đêm lưu trú trong làng, một chuyến đi có người dân địa phương làm hướng dẫn đều đem lại thu nhập trực tiếp cho cộng đồng.

leftcenterrightdel
 Quốc lộ 14D nối đường Hồ Chí Minh với Cửa khẩu quốc tế Nam Giang, trên tuyến giao thương qua phía Tây Đà Nẵng.

Trong không gian thành phố mới, hành trình của du khách có thể kéo dài từ biển qua phố cổ, theo những dòng sông rồi lên miền núi. Cơ hội kinh tế từ một chuyến đi nhờ đó có thể đến với nhiều gia đình hơn.

Điều làm nên giá trị của hành trình ấy cũng là điều dễ mất đi trước sức ép phát triển. Hội An hấp dẫn bởi bên trong những ngôi nhà cổ còn có đời sống của cư dân. Một làng nghề giữ được khách khi vẫn còn người thợ làm ra sản phẩm và còn lớp trẻ muốn học nghề.

Thu hút vốn quốc tế cho sản xuất và phát triển xanh

Tại Hội nghị Đối thoại chính sách cấp cao Đà Nẵng ngày 7/7/2026, ông Hồ Kỳ Minh - Phó Chủ tịch Thường trực UBND TP Đà Nẵng, Chủ tịch Cơ quan điều hành Trung tâm Tài chính quốc tế Việt Nam tại Đà Nẵng - cho biết thành phố lựa chọn những lĩnh vực gắn với lợi thế kinh tế của mình.

Trong đó có tài chính xanh và các dịch vụ tài chính dành cho doanh nghiệp tại Khu thương mại tự do, Khu công nghệ cao. Theo ông, với mạng lưới cảng biển, sân bay và các tuyến giao thông nối miền Trung - Tây Nguyên, Đà Nẵng có cơ sở để trở thành đầu mối đưa vốn quốc tế đến các dự án của thành phố và nhiều địa phương khác.

Khi góp ý cho dự thảo quy hoạch, TS.KTS. Phan Đăng Sơn - Chủ tịch Hội Kiến trúc sư Việt Nam đề nghị thành phố nhận diện cả những giá trị di sản của địa phương bên cạnh các di sản đã được quốc tế ghi danh. Nhìn từ góc độ kinh tế, giữ một bến nước, một xưởng nghề hay không gian sinh hoạt của làng cũng là giữ cho Đà Nẵng những sản phẩm du lịch mang dấu ấn riêng mà du khách phải đến tận nơi mới có thể trải nghiệm.

Tầm nhìn đến năm 2050, xa hơn là năm 2075, rồi sẽ dần thành hình qua những lựa chọn ở từng địa bàn. Ở Chu Lai, đó có thể là cơ hội để một doanh nghiệp cơ khí địa phương làm được linh kiện theo đơn đặt hàng từ nước ngoài. Ở phía Tây, đó là một hợp tác xã đủ khả năng ký hợp đồng tiêu thụ qua nhiều vụ.

Ở Hội An, đó là một gia đình vẫn sống được bằng nghề truyền lại trong căn nhà cổ. Mỗi nơi tham gia vào kinh tế thế giới bằng thế mạnh của mình và có lý do để gìn giữ chính vùng đất đã tạo ra thế mạnh ấy.

leftcenterrightdel
 Du khách nước ngoài trải nghiệm làm gốm tại làng Thanh Hà, Hội An. Ảnh: Hoàng Linh.

Từ bến cảng nhìn về Trường Sơn, điều đáng chờ đợi trong những thập niên tới là trên những chuyến tàu rời Đà Nẵng sẽ có thêm sản phẩm mang tên một vùng trồng, một cơ sở chế biến, một nhà máy của thành phố.

Và từ Trường Sơn nhìn ra Biển Đông, ý nghĩa của chuyến tàu ấy nằm ở ngày đơn hàng quay trở lại, người trồng dược liệu biết sản phẩm của mình sẽ đi đâu, người thợ có thêm việc và con em họ có thể lập nghiệp trên quê hương. Đó là kỳ vọng lớn nhất khi Đà Nẵng mở không gian phát triển từ hai phía núi và biển.

Xuân Nha