Bài 2: Đánh thức các cực tăng trưởng, nối biển với đại ngàn

Từ Liên Chiểu đến Chu Lai, hình thành chuỗi sản xuất và logistics

Một cảng biển cần nguồn hàng đều đặn để giữ lịch tàu. Một nhà máy cần lịch tàu ổn định để giao hàng đúng hẹn. Giữa hai nhu cầu tưởng như riêng biệt ấy là cả một hành trình, từ cổng nhà máy qua kho bãi, đường vận tải đến cầu cảng. Mỗi giờ tiết kiệm được trên hành trình đó đều có ý nghĩa với doanh nghiệp đang tính chi phí cho từng lô hàng.

Ngày 21/10/2026, Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Quy hoạch chung TP Đà Nẵng đến năm 2050, tầm nhìn đến năm 2075. Trên bản đồ quy hoạch, các cực phát triển mở ra theo nhiều hướng. Khi quy hoạch đi vào cuộc sống, vai trò của từng cực sẽ hiện rõ qua những vùng sản xuất mà nó phục vụ, những thị trường mà nó kết nối và những việc làm mà nó tạo ra.

Ngày 21/10/2026, Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Quy hoạch chung TP Đà Nẵng đến năm 2050, tầm nhìn đến năm 2075.

Ở phía Bắc, cảng Liên Chiểu và Khu thương mại tự do được đặt trong chuỗi kết nối. Theo Quyết định số 1142/QĐ-TTg ngày 13/6/2025 của Thủ tướng Chính phủ, Khu thương mại tự do Đà Nẵng có quy mô khoảng 1.881 ha.

Các khu chức năng sản xuất, logistics, thương mại - dịch vụ, công nghiệp công nghệ số và đổi mới sáng tạo được bố trí ở những vị trí không liền kề. Một phân khu có thể sẵn mặt bằng để đón doanh nghiệp, nhưng sức hấp dẫn của nó còn tùy thuộc vào việc hàng hóa ra cảng mất bao lâu và doanh nghiệp có thể tìm được những dịch vụ gì dọc đường.

Tại hội nghị xúc tiến đầu tư ngày 28/11/2025, ông Lê Quang Nam - Phó Chủ tịch UBND TP Đà Nẵng cho biết, các khu chức năng được định hướng gắn với cảng biển, sân bay, cửa khẩu quốc tế, khu kinh tế và khu công nghiệp. Với nhà đầu tư, sự gắn kết ấy có thể nhìn thấy qua những việc rất cụ thể, từ khả năng thuê kho gần nơi sản xuất đến việc bố trí xe đưa hàng ra cảng kịp chuyến tàu.

Từ khi Đà Nẵng chuẩn bị mô hình khu thương mại tự do, PGS.TS Trần Đình Thiên đã đề xuất việc tổ chức cảng biển, sân bay, công nghiệp công nghệ cao và logistics thành một tổ hợp, phát triển song song với đô thị và du lịch.

Ông cũng đề cập đến cơ chế đủ khác biệt và vai trò của nhà đầu tư chiến lược. Nhìn từ đề xuất ấy, khi lựa chọn một dự án, thành phố có thể tính đến phần việc mà dự án đó đảm nhận cho cả chuỗi. Một nhà máy bổ sung nguồn hàng cho cảng, còn một trung tâm logistics giúp doanh nghiệp sản xuất có thêm lựa chọn về lưu kho và giao nhận.

Về phía Nam, Chu Lai - Tam Kỳ - Núi Thành đã có nền tảng công nghiệp, cảng biển và sân bay để phát triển thành đầu mối sản xuất, logistics. Định hướng xây dựng khu đô thị nghiên cứu - đào tạo gắn với Khu kinh tế mở Chu Lai và đô thị Tam Kỳ cũng mở ra cơ hội để doanh nghiệp tìm được nhân lực phù hợp ngay trong khu vực, đồng thời đưa kết quả nghiên cứu đến gần hơn với dây chuyền sản xuất.

Cảng biển Chu Lai.

Riêng với sân bay Chu Lai, câu hỏi đặt ra là cần đầu tư ở quy mô nào để đáp ứng nhu cầu vận chuyển. Tại Thông báo số 124/TB-BXD ngày 1/4/2026, Thứ trưởng Bộ Xây dựng - Lê Anh Tuấn đề nghị Cục Hàng không Việt Nam rà soát dự báo nhu cầu vận tải, nhất là vận chuyển hàng hóa, để phương án quy hoạch và đầu tư phù hợp với điều kiện thực tế và tiềm năng của địa phương, khu vực. Dự báo sát nhu cầu cũng là cơ sở để tính quy mô kho hàng và lựa chọn những tuyến kết nối cần ưu tiên.

Liên Chiểu có lợi thế khi gắn với các phân khu thương mại tự do. Chu Lai có nền tảng sản xuất công nghiệp và kinh nghiệm vận chuyển nông sản. Hai đầu mối có thể bổ trợ nhau nếu được đầu tư theo thế mạnh và nguồn hàng của từng nơi.

Nhìn từ bến cảng, câu chuyện phát triển vì thế còn kéo dài về phía Tây, nơi hàng hóa bắt đầu hành trình từ những vùng nguyên liệu, cơ sở chế biến và cửa khẩu.

Đưa hành lang Đông - Tây vào chuỗi giá trị

Quốc lộ 14D nối đường Hồ Chí Minh với Cửa khẩu quốc tế Nam Giang. Dự án cải tạo, nâng cấp tuyến dài 65,37 km, có tổng mức đầu tư 4.518 tỷ đồng, khởi công ngày 26/6/2026 và dự kiến hoàn thành trong năm 2028. Trên bản đồ, đây là một tuyến kết nối với Lào. Với người dân sống dọc tuyến, đó còn là con đường đi lại hằng ngày và đưa nông sản đến nơi thu mua.

Khi kiểm tra thi công đoạn qua xã Bến Giằng, ông Nguyễn Mạnh Hùng - Phó bí thư Thành ủy, Chủ tịch UBND TP Đà Nẵng yêu cầu bảo đảm chất lượng công trình, an toàn lao động và an toàn giao thông. Yêu cầu ấy gắn với việc người dân và doanh nghiệp vẫn cần đi lại, vận chuyển hàng hóa trên tuyến trong suốt thời gian thi công.

Đường tốt hơn có thể rút ngắn thời gian đưa hàng qua cửa khẩu. Song với một lô trái cây, chất lượng khi đến nơi còn phụ thuộc vào khâu phân loại, đóng gói và giữ lạnh từ lúc thu gom. Nếu có điểm gom hàng gần vùng trồng, cơ sở sơ chế và phương tiện phù hợp, ngườu dân có thêm cơ hội giao hàng đúng hẹn, giữ chất lượng sản phẩm và ký được hợp đồng tiêu thụ ổn định qua nhiều vụ.

Phó Chủ tịch UBND TP Đà Nẵng - Trần Nam Hưng (thứ 2, bên trái sang) kiểm tra thực tế tại Quốc lộ 14D vào tháng 4/2025. Ảnh: Công Tú.

Đường về phía Tây cũng mở thêm cơ hội cho du lịch cộng đồng. Từ vùng biển và các đô thị di sản, du khách có thể đi sâu hơn vào miền núi và có thêm lý do để ở lại qua đêm.

Khi người dân trực tiếp làm dịch vụ lưu trú, hướng dẫn khách hay bán sản phẩm địa phương, một phần thu nhập từ chuyến đi sẽ ở lại với cộng đồng. Cảnh quan và nếp sinh hoạt của làng bản, vốn tạo nên sức hấp dẫn của điểm đến, cũng cần được gìn giữ trong quá trình mở rộng dịch vụ.

Sự kết nối ấy diễn ra theo hai chiều. Vùng sản xuất phía Tây có thêm đường đưa hàng đến cơ sở chế biến và cảng biển. Các doanh nghiệp vận tải, chế biến và dịch vụ ở phía Đông cũng có thêm cơ hội tìm nguồn hàng, đưa kỹ thuật và đầu tư đến gần vùng nguyên liệu. Khi hai chiều gặp nhau, người dân có thể tham gia nhiều hơn vào các công đoạn tạo thu nhập ngay tại địa phương, từ sơ chế, đóng gói đến cung ứng dịch vụ.

Tại hội nghị thẩm định quy hoạch, Thứ trưởng Bộ Xây dựng Nguyễn Tường Văn đề nghị tăng cường kết nối giữa các cực phát triển và bảo đảm tính khả thi của đồ án. Trên trục Đông - Tây, điều đó có thể bắt đầu bằng những việc phù hợp với từng vùng.

Nơi đã có sản lượng ổn định có thể ưu tiên đường kết nối và điểm gom hàng. Nơi còn thiếu năng lực chế biến cần thêm sự liên kết giữa doanh nghiệp và hợp tác xã để có nguồn hàng đều đặn.

Phối cảnh dự án Cảng Liên Chiểu.

Đến khi một hợp tác xã phía Tây có thể hẹn trước ngày giao hàng, một doanh nghiệp vận tải có thể bố trí xe theo lịch và một chuyến tàu có thêm hàng từ vùng sản xuất miền núi, người dân sẽ cảm nhận được khoảng cách từ đại ngàn xuống biển đã ngắn lại như thế nào.

Với người trồng, đó là cơ hội bán được hàng qua nhiều vụ. Với người trẻ ở địa phương, đó có thể là thêm một việc làm để lựa chọn ngay trên quê hương mình.

Bài 3: Từ quy hoạch đến hiện thực cho “thành phố đáng sống”.