Mở không gian mới, dựng tầm vóc mới

Từ đô thị ven biển đến không gian phát triển “Sông - Biển - Rừng”

Ngày 21/10, Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 2016/QĐ-TTg phê duyệt Quy hoạch chung TP Đà Nẵng đến năm 2050, tầm nhìn đến năm 2075. Đây không đơn thuần là đồ án xác định hướng phát triển đô thị trong những thập niên tới, mà còn tạo nền tảng để tái cấu trúc không gian kinh tế, xã hội, hạ tầng và môi trường của thành phố trong giai đoạn mới.

Trong nhiều năm, nhắc đến Đà Nẵng là nhắc đến đô thị bên sông Hàn, hướng ra Biển Đông, với bán đảo Sơn Trà, Ngũ Hành Sơn, những cây cầu và dải đô thị ven biển. Tuy nhiên, trong không gian phát triển mới, Đà Nẵng đã mang quy mô lớn hơn rất nhiều, trải dài từ biển phía đông đến vùng trung du, miền núi phía tây, kết nối đô thị trung tâm với Hội An, Tam Kỳ, Chu Lai - Núi Thành, các vùng nông nghiệp, lâm nghiệp, di sản và cửa ngõ liên vùng.

Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định số 2016/QĐ-TTg phê duyệt Quy hoạch chung TP Đà Nẵng đến năm 2050, tầm nhìn đến năm 2075.

Phạm vi quy hoạch bao gồm toàn bộ địa giới hành chính TP Đà Nẵng và không gian biển thuộc phạm vi quản lý theo quy định pháp luật, với diện tích đất liền khoảng 11.870,34 km². Quy mô lớn hơn cũng đặt thành phố trước một bài toán mới: làm thế nào để sự mở rộng về không gian thực sự tạo ra sức mạnh phát triển, thay vì chỉ là sự cộng gộp về địa giới.

Về quy hoạch mới, đồng chí Lê Ngọc Quang - Bí thư Thành ủy Đà Nẵng nhấn mạnh, quy hoạch lần này không chỉ là câu chuyện điều chỉnh một đồ án, mà phải nâng tầm tư duy, định hình không gian phát triển lâu dài của thành phố; dù thời hạn đến năm 2050, tầm nhìn đến năm 2075 nhưng tư duy phải tính đến sự phát triển của Đà Nẵng trong cả trăm năm tới.

Chính từ yêu cầu đó, quy hoạch mới đặt ra nhiệm vụ tổ chức lại toàn bộ không gian TP Đà Nẵng theo hướng tích hợp, đa cực, đa trung tâm, đa tầng, đa lớp; tăng cường mối liên kết giữa “Đô thị - Nông thôn”, “Đô thị - Di sản” và “Sông - Biển - Rừng”.

Quy hoạch mới tạo ra các cực tăng trưởng cho TP Đà Nẵng. Phía tây với núi rừng, nông nghiệp, tài nguyên sinh thái, văn hóa bản địa và vị trí kết nối Tây Nguyên, Lào có thể trở thành một phần quan trọng của chuỗi giá trị mới. Phía nam với Tam Kỳ, Chu Lai - Núi Thành mở ra dư địa cho công nghiệp, logistics, đô thị, giáo dục và đổi mới sáng tạo; trong khi Hội An, Mỹ Sơn và Cù Lao Chàm tạo nên không gian đặc biệt về du lịch, di sản, văn hóa và sinh thái.

KTS Vũ Quang Hùng - Trưởng Ban Quản lý Khu công nghệ cao và các khu công nghiệp Đà Nẵng cho rằng, Đà Nẵng mới không nên được nhìn đơn thuần là “một đô thị mở rộng”, mà phải được xem là một vùng đô thị - kinh tế tổng hợp, trong đó các cực phát triển có chức năng riêng và bổ trợ lẫn nhau.

Quan điểm này phù hợp với cấu trúc “3 vùng - 3 cực - 2 trục - 4 hành lang” được nghiên cứu trong quy hoạch. Cực phía bắc lấy khu vực Đà Nẵng hiện hữu và mở rộng làm hạt nhân; cực phía nam gắn với Chu Lai - Tam Kỳ - Núi Thành; cực liên kết Nam Hội An gồm Duy Xuyên - Thăng Bình - Quế Sơn. Hai trục Bắc - Nam cùng các hành lang Đông - Tây tạo mạng lưới kết nối vùng ven biển, đô thị, công nghiệp với trung du và miền núi.

UBND TP Đà Nẵng tổ chức Hội thảo về ý tưởng Quy hoạch chung thành phố Đà Nẵng đến năm 2050, tầm nhìn đến năm 2075.

Điểm quan trọng là các trục, hành lang này không nên chỉ được nhìn dưới góc độ giao thông. Một tuyến đường nếu chỉ giúp rút ngắn thời gian đi lại mới hoàn thành chức năng cơ bản; nhưng khi kéo theo các trung tâm dịch vụ, du lịch, logistics, sản xuất, đô thị và sinh kế mới, nó mới thực sự trở thành một hành lang phát triển.

Điều đó có ý nghĩa đặc biệt đối với khu vực phía tây, nơi hạ tầng, dịch vụ, cơ hội việc làm và khả năng tiếp cận thị trường tại một số nơi còn hạn chế so với vùng đô thị ven biển. Mở các hành lang Đông - Tây vì vậy không đơn thuần là xây thêm đường, mà còn là mở thêm không gian và cơ hội phát triển.

Khi giao thông được cải thiện, một vùng nông nghiệp có thể tiếp cận thị trường nhanh hơn, một điểm du lịch sinh thái có thể đón thêm du khách, một sản phẩm bản địa có thể kết nối với logistics, thương mại điện tử và hệ thống phân phối. Ở chiều ngược lại, rừng, cảnh quan, nông nghiệp, văn hóa cộng đồng và nguồn nước phía tây cũng chính là những nguồn lực quan trọng bổ sung cho toàn bộ hệ sinh thái đô thị.

Đồng chí Lê Quang Nam - Phó Chủ tịch UBND TP Đà Nẵng cũng cho rằng, quy hoạch không chỉ xác định nơi bố trí hoạt động đô thị, sản xuất và hạ tầng, mà còn là công cụ lựa chọn ưu tiên phát triển, phân bổ nguồn lực, bảo vệ các giá trị tự nhiên, văn hóa và tạo cơ hội phát triển công bằng hơn cho người dân.

Quy hoạch hôm nay, định hình Đà Nẵng của nhiều thế hệ sau

Tầm nhìn trong công tác quy hoạch không chỉ thể hiện tham vọng phát triển dài hạn của thành phố, mà còn nhấn mạnh trách nhiệm đối với những quyết định của hiện tại.

Theo các nghiên cứu phục vụ lập quy hoạch, đến năm 2040, dân số TP Đà Nẵng có thể đạt khoảng 5 triệu người, đến năm 2050 khoảng 6 triệu người. Quy mô này sẽ tạo áp lực lớn lên giao thông, nhà ở, trường học, bệnh viện, cấp nước, thoát nước, môi trường và hệ thống dịch vụ đô thị.

Đồng chí Lê Quang Nam - Phó Chủ tịch UBND TP Đà Nẵng.

Một đô thị hàng triệu dân không thể vận hành bằng tư duy hạ tầng của một thành phố nhỏ. Đó là lý do quy hoạch đặt ra yêu cầu phát triển giao thông công cộng, không gian ngầm và cấu trúc đô thị giúp người dân tiếp cận thuận lợi hơn với các dịch vụ thiết yếu.

KTS Vũ Quang Hùng cho rằng tư duy đáng chú ý là “hạ tầng dẫn dắt phát triển đô thị”, tức là thay vì để đô thị phát triển rồi mới đầu tư hạ tầng xử lý hệ quả, các không gian tăng trưởng phải được chuẩn bị trước trên cơ sở mạng lưới giao thông công cộng và các hành lang kinh tế chiến lược.

Tuy nhiên, đằng sau bài toán giao thông vẫn là bài toán phân bổ dân cư và nguồn lực. Nếu phần lớn việc làm, giáo dục, y tế, thương mại và dịch vụ chất lượng cao tiếp tục tập trung trong một khu vực đô thị lõi, sức ép lên hạ tầng sẽ ngày càng lớn. Phát triển đa cực vì vậy không chỉ là lựa chọn về hình thái đô thị, mà còn là giải pháp tạo sự cân bằng trong phân bố dân cư, cơ hội việc làm và dịch vụ.

Tam Kỳ được định hướng giữ vai trò trung tâm quan trọng về kinh tế, văn hóa, giáo dục, y tế và đổi mới sáng tạo của khu vực phía nam; Hội An tiếp tục là hạt nhân du lịch, di sản trong tam giác Hội An - Cù Lao Chàm - Mỹ Sơn; Chu Lai - Núi Thành có nền tảng để phát triển công nghiệp, logistics và các ngành sản xuất quy mô lớn.

Việc quy hoạch hợp lý sẽ giúp từng khu vực phát huy lợi thế riêng và cùng tham gia vào một cấu trúc phát triển chung. Như vậy, quy hoạch chung không đơn thuần là việc phân chia đất đai thành các khu chức năng, mà còn là công cụ phân bổ cơ hội phát triển cho từng vùng.

Mục tiêu của quy hoạch là đến năm 2050, Đà Nẵng được định vị trở thành thành phố biển sinh thái, hiện đại, thông minh, giàu bản sắc, an toàn, đáng sống, có vị thế quốc tế và là cực tăng trưởng quan trọng của quốc gia; tầm nhìn đến năm 2075, thành phố hướng tới trở thành đô thị biển sinh thái, hiện đại, thông minh, kết nối toàn cầu, thuộc nhóm đô thị giàu bản sắc hàng đầu châu Á.

Mục tiêu của quy hoạch là đến năm 2050, Đà Nẵng được định vị trở thành thành phố biển sinh thái, hiện đại, thông minh, giàu bản sắc, an toàn, đáng sống, có vị thế quốc tế và là cực tăng trưởng quan trọng của quốc gia.

Tầm vóc của một thành phố không chỉ được quyết định bởi diện tích, dân số hay số lượng công trình quy mô lớn, mà còn nằm ở cách tổ chức không gian sống, giữ gìn những giá trị riêng và tạo cơ hội phát triển cho từng khu vực, từng cộng đồng.

Từ một đô thị bên sông Hàn, Đà Nẵng đang bước vào giai đoạn có không gian phát triển rộng lớn hơn. Không gian đã mở từ biển đến đại ngàn, từ đô thị hiện đại đến những vùng di sản, từ trung tâm dịch vụ đến các khu vực công nghiệp, logistics và kinh tế cửa ngõ.

Quy hoạch chung TP Đà Nẵng đến năm 2050, tầm nhìn đến năm 2075 sẽ đặt nền móng cho một mô hình phát triển mới, trong đó biển, sông, rừng, di sản, đô thị, kinh tế và con người được kết nối thành một chỉnh thể thống nhất. Đó chính là nền tảng để Đà Nẵng từng bước hiện thực hóa định vị thành phố biển sinh thái kết nối toàn cầu.