VKSND tối cao khảo sát ý kiến đối với dự án Bộ luật Tố tụng hình sự (sửa đổi) tại TP Hồ Chí Minh

Đồng chí Hồ Đức Anh - Phó Viện trưởng Thường trực VKSND tối cao phát biểu khai mạc hội nghị.

Hội nghị do đồng chí Hồ Đức Anh - Phó Bí thư Thường trực Đảng ủy, Phó Viện trưởng Thường trực VKSND tối cao chủ trì.

Tham dự hội nghị có đồng chí Võ Văn Minh - Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Phó Bí thư Thành ủy, Chủ tịch HĐND TP Hồ Chí Minh; đồng chí Nguyễn Thị Thủy - Phó Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội; đồng chí Lê Văn Đông - Đại biểu Quốc hội, Thành ủy viên, Viện trưởng VKSND TP Hồ Chí Minh, Ủy viên Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội.

Cùng dự có lãnh đạo Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội, các đại biểu Quốc hội thuộc Đoàn đại biểu Quốc hội TP Hồ Chí Minh; đại diện các đơn vị thuộc VKSND tối cao; các cơ quan tư pháp, nội chính, lực lượng vũ trang và nhiều sở, ngành, tổ chức có liên quan tại TP Hồ Chí Minh. Về phía VKSND TP Hồ Chí Minh có các Phó Viện trưởng, lãnh đạo một số phòng nghiệp vụ và VKSND Khu vực trực thuộc.

Toàn cảnh hội nghị.

Hội nghị được tổ chức tại TP Hồ Chí Minh lần này nhằm lấy ý kiến của VKSND các cấp, cơ quan hữu quan và Đoàn đại biểu Quốc hội thành phố đối với những chính sách lớn, nội dung trọng tâm của dự án Bộ luật; đồng thời ghi nhận những khó khăn, vướng mắc từ thực tiễn thi hành Bộ luật TTHS hiện hành để tiếp tục hoàn thiện dự thảo trước khi trình cấp có thẩm quyền xem xét.

Phát biểu khai mạc hội nghị, đồng chí Phó Viện trưởng Thường trực VKSND tối cao Hồ Đức Anh nhấn mạnh, qua hơn 8 năm thi hành, Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015 đã phát huy vai trò là đạo luật nền tảng trong hoạt động khởi tố, điều tra, truy tố, xét xử và bảo đảm quyền con người, quyền công dân. Tuy nhiên, yêu cầu cải cách tư pháp, xây dựng Nhà nước pháp quyền, chuyển đổi số, hội nhập quốc tế cùng thực tiễn thi hành đang đặt ra nhiều vấn đề mới cần tiếp tục hoàn thiện văn bản luật này.

Đại biểu tham dự.

Đồng chí đề nghị các đại biểu tham dự tập trung trao đổi thẳng thắn, cụ thể đối với những nội dung mới, lớn của dự thảo; đánh giá tác động trong từng giai đoạn tố tụng, khả năng tổ chức thực hiện, cơ chế phối hợp, kiểm soát quyền lực và các điều kiện bảo đảm thi hành. Những ý kiến từ thực tiễn sẽ là cơ sở quan trọng để tiếp tục nghiên cứu, tiếp thu, hoàn thiện dự án Bộ luật.

Sáu nhóm chính sách lớn định hình hướng sửa đổi Bộ luật Tố tụng hình sự

Sau nội dung khai mạc, đồng chí Tôn Thiện Phương - Vụ trưởng Vụ Pháp chế (Vụ 14), VKSND tối cao trình bày báo cáo đề dẫn về những nội dung lớn của dự án Bộ luật Tố tụng hình sự (TTHS) sửa đổi.

Theo đó, nhóm chính sách thứ nhất hướng tới đổi mới thủ tục tố tụng theo hướng tinh gọn, hiệu quả, trong đó có việc chuẩn hóa quy trình, đơn giản hóa thủ tục và tiếp tục hoàn thiện thủ tục rút gọn.

Đồng chí Tôn Thiện Phương - Vụ trưởng Vụ Pháp chế (Vụ 14), VKSND tối cao trình bày báo cáo đề dẫn.

Nhóm thứ hai tập trung phân hóa thủ tục tố tụng và thực hiện chính sách khoan hồng, với nhiều chế định mới đáng chú ý như: thủ tục áp dụng đối với người tự nguyện nhận tội, chấp nhận hình phạt; tạm hoãn truy cứu trách nhiệm hình sự và các cơ chế tạo điều kiện cho người phạm tội chủ động khắc phục hậu quả.

Nhóm chính sách thứ ba hướng đến hoàn thiện thẩm quyền tố tụng, tăng cường kiểm soát quyền lực, bảo đảm tốt hơn quyền con người. Nhóm thứ tư đặt trọng tâm vào tố tụng điện tử, xây dựng cơ sở pháp lý cho hồ sơ vụ án điện tử, số hóa tài liệu, kết nối dữ liệu và thực hiện một số hoạt động tố tụng trên môi trường số.

Đại biểu tham dự hội nghị.

Hai nhóm còn lại liên quan đến việc đổi mới thủ tục tố tụng hình sự đáp ứng yêu cầu hội nhập quốc tế; đồng thời luật hóa những chế định đã qua thực tiễn thí điểm, sửa đổi những quy định đã bộc lộ bất cập.

Những định hướng trên cũng được thể hiện trong Tờ trình tóm tắt của VKSND tối cao. Cụ thể, sau hơn 8 năm thi hành, Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015 đã bộc lộ một số hạn chế, trong khi yêu cầu cải cách tư pháp, xây dựng Nhà nước pháp quyền, chuyển đổi số, đấu tranh phòng, chống tội phạm và hội nhập quốc tế đang đặt ra những yêu cầu mới. Vì vậy, dự án Bộ luật Tố tụng hình sự (sửa đổi) lần này được xây dựng theo hướng tinh gọn, hiện đại, hiệu quả, đồng thời tăng cường kiểm soát quyền lực và bảo đảm quyền con người, quyền công dân.

Đồng chí Hoàng Thị Quỳnh Chi - Kiểm sát viên VKSND tối cao điều hành phần thảo luận.

Nhiều chính sách mới tác động trực tiếp đến hoạt động điều tra, truy tố, xét xử

Một trong những nội dung nhận được nhiều sự quan tâm là đề xuất bổ sung thủ tục rút gọn đối với vụ án có bị can, bị cáo tự nguyện nhận tội, chấp nhận hình phạt để được hưởng khoan hồng.

Theo dự thảo, việc nhận tội và chấp nhận hình phạt phải hoàn toàn tự nguyện; người bị buộc tội phải được giải thích đầy đủ quyền, nghĩa vụ và hậu quả pháp lý. Đặc biệt, lời nhận tội không thể trở thành chứng cứ duy nhất để buộc tội, kết tội; cơ quan tiến hành tố tụng vẫn phải chứng minh tội phạm và việc nhận tội phải phù hợp với các chứng cứ khách quan khác của vụ án.

Cách thiết kế này hướng tới việc rút ngắn thời gian giải quyết, tiết kiệm nguồn lực tố tụng nhưng không đánh đổi yêu cầu xác định sự thật khách quan và bảo đảm quyền bào chữa.

Đồng chí Nguyễn Thị Thủy - Phó Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội trình bày ý kiến.

Đối với xét xử phúc thẩm, dự thảo cũng hoàn thiện thủ tục rút gọn trong trường hợp vụ án chỉ có kháng cáo, kháng nghị theo hướng giảm nhẹ hình phạt, cho bị cáo hưởng án treo hoặc giảm trách nhiệm dân sự. Việc xét hỏi, tranh luận tập trung vào nội dung kháng cáo, kháng nghị.

Một chính sách mới khác là thủ tục tố tụng đối với trường hợp tạm hoãn truy cứu trách nhiệm hình sự. Dự thảo đặt ra cơ chế để người thuộc trường hợp luật định có phương án khắc phục hậu quả, bồi thường thiệt hại và thực hiện các cam kết trong thời gian tạm đình chỉ.

Theo tài liệu hội nghị, thời hạn tạm đình chỉ trong trường hợp này tối đa 2 năm và có thể gia hạn một lần không quá 1 năm. Nếu người được áp dụng thực hiện đầy đủ phương án khắc phục hậu quả, bồi thường thiệt hại và đáp ứng điều kiện miễn trách nhiệm hình sự thì vụ việc có thể được xem xét xử lý theo quy định; ngược lại, nếu không thực hiện cam kết, vụ việc, vụ án sẽ được phục hồi để tiếp tục giải quyết.

Đồng chí Lê Văn Đông - Đại biểu Quốc hội, Viện trưởng VKSND TP Hồ Chí Minh trình bày ý kiến.

Dự thảo còn đề xuất mở rộng phạm vi vụ án khởi tố theo yêu cầu của bị hại đối với 5 tội danh, gồm một số hành vi xâm phạm sở hữu ở mức độ luật định. Mục tiêu là tăng quyền tự định đoạt của người bị thiệt hại, thúc đẩy bồi thường, hòa giải đối với những xung đột có thể khắc phục, qua đó dành nguồn lực tố tụng cho những vụ án nghiêm trọng, phức tạp hơn.

Đáng chú ý, dự thảo tiếp tục thể hiện xu hướng hạn chế áp dụng biện pháp tạm giam, xác định tạm giam chỉ nên áp dụng khi thực sự cần thiết. Theo phương án đang được nghiên cứu, không áp dụng tạm giam đối với bị can, bị cáo về tội ít nghiêm trọng, trừ một số trường hợp luật định; đồng thời bổ sung biện pháp giám sát điện tử thay thế tạm giam.

Đồng chí Tạ Văn Đẹp - Đại biểu Quốc hội, Phó Giám đốc Công an TP Hồ Chí Minh trình bày ý kiến.

Chuyển đổi số trong tố tụng hình sự cũng là nội dung xuyên suốt dự thảo. Bộ luật dự kiến bổ sung khái niệm “tố tụng điện tử”, xác lập giá trị pháp lý của hoạt động tố tụng điện tử; xây dựng hồ sơ vụ việc, vụ án điện tử thống nhất và tạo cơ sở cho việc gửi, nhận, tống đạt văn bản, lập và ký số tài liệu, chia sẻ dữ liệu cũng như thực hiện một số hoạt động tố tụng trực tuyến.

Bên cạnh đó, dự thảo đặt vấn đề tăng thẩm quyền cho Điều tra viên trung cấp, Điều tra viên cao cấp là Trưởng hoặc Phó Trưởng Công an cấp xã được Thủ trưởng Cơ quan điều tra cấp tỉnh phân công. Theo đó, nhóm Điều tra viên này có thể tiến hành khởi tố, điều tra đối với vụ án về tội rất nghiêm trọng có tính chất đơn giản, chứng cứ rõ ràng, xảy ra trên địa bàn cấp xã. Mục tiêu là phát huy nguồn nhân lực hiện có, giải quyết vụ án ngay từ cơ sở và giảm tải cho Cơ quan điều tra cấp tỉnh.

Đồng chí Nguyễn Thanh Sang - Đại biểu Quốc hội, Phó Trưởng Ban Nội chính Thành ủy TP Hồ Chí Minh trình bày ý kiến.

Cùng với đó, dự án Bộ luật nghiên cứu bổ sung các biện pháp điều tra tố tụng đặc biệt “theo dõi, kiểm soát bí mật việc vận chuyển tài sản, đồ vật liên quan đến tội phạm” và bổ sung trường hợp áp dụng biện pháp điều tra tố tụng đặc biệt đối với tội phạm xuyên quốc gia.

Tại hội nghị, trên cơ sở báo cáo đề dẫn, ở nội dung trao đổi, thảo luận do đồng chí Hoàng Thị Quỳnh Chi - Kiểm sát viên VKSND tối cao điều hành, các đại biểu tập trung trao đổi về những chính sách và quy định mới nêu trên, đồng thời từ thực tiễn công tác phân tích những vấn đề cần tiếp tục làm rõ để bảo đảm sự thống nhất, đồng bộ và khả thi khi tổ chức thực hiện.

Đồng thời, các đại biểu đã thảo luận và đóng góp nhiều ý kiến liên quan đến các quy định tháo gỡ khó khăn cho hoạt động của cơ quan tiến hành tố tụng; quy định về tố tụng điện tử…

Đồng chí Quách Hữu Thái - Phó Chánh án Tòa án nhân dân TP Hồ Chí Minh trình bày ý kiến.

Việc hội nghị có sự tham dự của đại diện các cơ quan lập pháp, cơ quan tiến hành tố tụng, cơ quan điều tra, tư pháp, luật gia cùng nhiều cơ quan hữu quan tại TP Hồ Chí Minh cũng tạo điều kiện để dự thảo được xem xét từ nhiều góc độ khác nhau, không chỉ từ yêu cầu xử lý tội phạm mà còn từ yêu cầu bảo vệ quyền con người, quyền công dân và kiểm soát quyền lực trong tố tụng hình sự.

Phát biểu kết luận hội nghị, đồng chí Phó Viện trưởng Thường trực Hồ Đức Anh trân trọng cảm ơn và đánh giá cao những ý kiến đóng góp tâm huyết, trách nhiệm của các đại biểu, qua đó làm rõ nhiều vấn đề quan trọng của dự thảo Bộ luật Tố tụng hình sự (sửa đổi). Theo đồng chí, các ý kiến thể hiện tinh thần đổi mới, cải cách nhưng vẫn bảo đảm những yêu cầu cơ bản của Bộ luật Tố tụng hình sự.

Đồng chí Thượng tá Nguyễn Thành Hưng - Phó Giám đốc, Thủ trưởng Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an TP Hồ Chí Minh trình bày ý kiến.

Sau hội nghị, Ban tổ chức sẽ tổng hợp đầy đủ, phân loại các ý kiến theo từng nhóm vấn đề để tiếp tục nghiên cứu, hoàn thiện dự thảo. Đồng chí Phó Viện trưởng Thường trực VKSND tối cao cũng mong muốn tiếp tục nhận được sự phối hợp chặt chẽ của các cơ quan, đơn vị và đội ngũ cán bộ trực tiếp làm công tác tố tụng, nhất là những phản ánh kịp thời về khó khăn, vướng mắc từ thực tiễn, nhằm bảo đảm dự án luật sau khi được ban hành có tính khả thi, đồng bộ, hiện đại và đáp ứng yêu cầu cải cách tư pháp trong giai đoạn mới.