    |
 |
| Trực tiếp kiểm sát Phòng THADS Khu vực 13. |
Trong bối cảnh xây dựng Chính phủ số và cải cách tư pháp, việc hoàn thiện cơ sở pháp lý, phát triển hạ tầng số, kết nối dữ liệu và nâng cao năng lực đội ngũ cán bộ đang trở thành những yêu cầu cấp thiết đối với hệ thống thi hành án dân sự và ngành KSND.
Hoàn thiện cơ sở pháp lý, xây dựng dữ liệu số và kết nối liên thông phục vụ hiệu quả thi hành án dân sự
Trong tiến trình xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa và phát triển Chính phủ số, chuyển đổi số đã trở thành nhiệm vụ chiến lược của các cơ quan nhà nước. Đối với lĩnh vực thi hành án dân sự (THADS) – khâu cuối cùng bảo đảm bản án, quyết định của Tòa án được thực thi trên thực tế – chuyển đổi số có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong việc khắc phục tình trạng án tồn đọng, nâng cao tính công khai, minh bạch và tối ưu hóa nguồn lực.
Mặc dù Luật THADS hiện hành chưa có chương riêng quy định về chuyển đổi số, song việc triển khai nhiệm vụ này đã được đặt trên nền tảng của nhiều văn bản pháp luật quan trọng như Luật Chuyển đổi số năm 2025, Luật Dữ liệu năm 2024, Luật Giao dịch điện tử và các quy định pháp luật chuyên ngành liên quan. Đây là cơ sở pháp lý quan trọng để từng bước hình thành môi trường làm việc điện tử, hồ sơ số và quy trình nghiệp vụ số trong toàn hệ thống THADS.
Là lĩnh vực có nhu cầu khai thác khối lượng lớn thông tin về nhân thân, tài sản, giao dịch và tình trạng pháp lý của người phải thi hành án, THADS đặc biệt cần đến các cơ sở dữ liệu số được kết nối và chia sẻ hiệu quả. Việc số hóa hồ sơ, xây dựng cơ sở dữ liệu tập trung và liên thông với Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư, cơ sở dữ liệu đất đai, đăng ký doanh nghiệp, hệ thống đăng kiểm phương tiện và các tổ chức tín dụng sẽ góp phần nâng cao hiệu quả xác minh điều kiện thi hành án, ngăn chặn hành vi tẩu tán tài sản và rút ngắn thời gian xử lý vụ việc.
Trong bối cảnh đó, yêu cầu hoàn thiện thể chế pháp lý cho môi trường số trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết. Cần nghiên cứu luật hóa việc tống đạt văn bản THADS thông qua Email công vụ, tin nhắn SMS định danh hoặc tài khoản định danh điện tử VNeID; công nhận đầy đủ giá trị pháp lý của các quyết định thi hành án được ký số; đồng thời xây dựng cơ chế lưu trữ, khai thác hồ sơ điện tử bảo đảm tính toàn vẹn dữ liệu và phục vụ hiệu quả công tác kiểm sát.
Bên cạnh đó, việc kết nối, liên thông dữ liệu giữa các cơ quan phải đi đôi với yêu cầu bảo đảm an toàn thông tin, bảo vệ bí mật đời tư và dữ liệu cá nhân. Đây là bài toán cần được giải quyết hài hòa giữa yêu cầu minh bạch phục vụ thi hành án với các quy định về bảo mật thông tin theo pháp luật hiện hành.
|
 |
| Trực tiếp kiểm sát THADS tỉnh Đồng Nai năm 2025 (nay là THADS thành phố Đồng Nai) |
Đổi mới phương thức nghiệp vụ, phát triển hạ tầng số và nguồn nhân lực đáp ứng yêu cầu chuyển đổi số
Để chuyển đổi số trong THADS thực sự đi vào chiều sâu, yêu cầu đặt ra không chỉ là ứng dụng công nghệ thông tin mà phải tạo ra sự thay đổi căn bản về phương thức quản lý, tổ chức thực hiện và kiểm sát hoạt động thi hành án.
Trước hết, cần tập trung đầu tư, nâng cấp hạ tầng công nghệ thông tin đồng bộ từ Trung ương đến địa phương, bảo đảm khả năng kết nối thông suốt, an toàn và bảo mật. Việc nghiên cứu xây dựng nền tảng điện toán đám mây chuyên dùng cho ngành Tư pháp, cùng các giải pháp bảo mật đa lớp và cơ chế sao lưu dữ liệu tự động là yêu cầu cấp thiết trong giai đoạn hiện nay.
Song song đó, cần tiếp tục hoàn thiện các phần mềm quản lý nghiệp vụ theo hướng thông minh và hiện đại. Hệ thống phần mềm không chỉ dừng lại ở chức năng nhập liệu, thống kê mà cần có khả năng tự động phân loại án có điều kiện và chưa có điều kiện thi hành, cảnh báo nguy cơ vi phạm thời hạn tố tụng, hỗ trợ theo dõi tiến độ xử lý hồ sơ cho Chấp hành viên và cơ quan kiểm sát. Việc nghiên cứu ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) trong phân tích dữ liệu, dự báo rủi ro và hỗ trợ quản trị nghiệp vụ được xem là hướng đi phù hợp với xu thế phát triển hiện nay.
Tuy nhiên, yếu tố quyết định thành công của chuyển đổi số vẫn là con người. Thực tiễn cho thấy, rào cản lớn nhất không nằm ở công nghệ mà ở thói quen làm việc truyền thống, tâm lý ngại thay đổi và phụ thuộc vào hồ sơ giấy của một bộ phận cán bộ. Do đó, cần đẩy mạnh đào tạo kỹ năng số cho đội ngũ Chấp hành viên, Thẩm tra viên, Thư ký thi hành án và Kiểm sát viên theo hướng thực chất, gắn với các tình huống nghiệp vụ cụ thể.
Trong bối cảnh các loại tài sản số, ví điện tử, dòng tiền điện tử ngày càng phát triển, đội ngũ cán bộ làm công tác THADS và kiểm sát THADS không chỉ cần vững chuyên môn pháp lý mà còn phải có tư duy dữ liệu, khả năng khai thác, phân tích chứng cứ điện tử và nhận diện các phương thức che giấu, tẩu tán tài sản trên môi trường số.
Cùng với đó, cần đưa các tiêu chí chuyển đổi số vào công tác thi đua, đánh giá chất lượng cán bộ và đơn vị; đẩy mạnh cung cấp dịch vụ công trực tuyến, lấy người dân và doanh nghiệp làm trung tâm phục vụ; tạo điều kiện để người dân tra cứu thông tin, thực hiện thủ tục và tương tác với cơ quan THADS trên môi trường điện tử một cách thuận lợi, minh bạch.
Có thể khẳng định, chuyển đổi số trong THADS là một cuộc cách mạng về phương thức quản lý và tổ chức thực hiện. Khi hành lang pháp lý được hoàn thiện, dữ liệu được kết nối thông suốt, hạ tầng công nghệ được đầu tư đồng bộ và nguồn nhân lực đáp ứng yêu cầu mới, công tác THADS sẽ ngày càng minh bạch, hiệu quả, góp phần nâng cao tỷ lệ thi hành án và thu hồi tài sản cho Nhà nước, tổ chức và công dân.
Đối với ngành Kiểm sát nhân dân, việc chủ động thích ứng và đồng hành cùng tiến trình chuyển đổi số trong THADS không chỉ góp phần nâng cao chất lượng công tác kiểm sát hoạt động tư pháp mà còn khẳng định vai trò của Viện kiểm sát trong việc bảo đảm pháp luật được chấp hành nghiêm chỉnh, thống nhất, đáp ứng yêu cầu cải cách tư pháp và chuyển đổi số quốc gia trong giai đoạn mới.