Tăng cường công tác kiểm sát việc phòng, chống và xử lý vi phạm, tội phạm về ma túy trong các cơ sở giam giữ

Kiểm sát việc quản lý, giam giữ và phòng ngừa việc đưa ma túy vào cơ sở giam giữ

Theo Hướng dẫn, khi kiểm sát tại cơ sở giam giữ Viện kiểm sát địa phương cần căn cứ các quy định của Bộ luật Tố tụng hình sự; Luật Thi hành án hình sự; Luật Phòng, chống ma túy; các thông tư của Bộ Công an về quản lý giam giữ, quy định danh mục đồ vật cấm đưa vào cơ sở giam giữ; nội quy cơ sở giam giữ và một số quy định nội bộ của trại giam, trại tạm giam để làm cơ sở xác định vi phạm trong công tác quản lý giam giữ; quá trình kiểm sát cần tập trung kiểm sát: Việc tổ chức thực hiện chế độ kiểm tra, lục soát buồng giam, khu lao động, học nghề, khu sản xuất, khu thăm gặp; việc quản lý phạm nhân trong quá trình lao động, học nghề, tiếp xúc với người ngoài cơ sở giam giữ; việc kiểm tra, giám sát hoạt động thăm gặp, nhận quà, tiếp nhận đồ dùng sinh hoạt, hàng hóa gửi vào cho phạm nhân. Đây là những hoạt động dễ phát sinh vi phạm, tiềm ẩn nguy cơ đưa vật cấm, ma túy vào cơ sở giam giữ do vậy phương pháp tiến hành kiểm sát cần bảo đảm trực tiếp, toàn diện, có trọng tâm, trọng điểm gắn với phòng ngừa vi phạm.

Kiểm sát viên, Kiểm tra viên được phân công tiến hành kiểm sát phải kiểm sát chặt chẽ căn cứ tiến hành kiểm tra lục soát; quy trình tổ chức kiểm tra lục soát; thành phần tiến hành kiểm tra, lục soát; biên bản kiểm tra, lục soát; biên bản thu giữ đồ vật cấm và các biên bản, tài liệu khác có liên quan nhằm đảm bảo việc kiểm tra, lục soát có căn cứ, đúng thành phần,đúng trình tự, thủ tục, việc kiểm tra lục soát được thực hiện một cách tỉ mỉ, các biên bản ghi nhận quá trình kiểm tra lục soát được thể hiện một cách khách quan, minh bạch đúng thực tế. Quá trình kiểm sát Kiểm sát viên, Kiểm tra viên lưu ý làm việc với cán bộ quản giáo, cán bộ tham gia kiểm tra, lục soát; hỏi một số phạm nhân (ngẫu nhiên) nhằm xác định kết quả tổ chức kiểm tra, lục soát, làm rõ những điểm mâu thuẫn hoặc chưa rõ được ghi nhận tại biên bản kiểm tra, lục soát hoặc có dấu hiệu né tránh kiểm tra tại một số buồng giam, một số khu vực trong phạm vi kiểm tra, lục soát hoặc có biểu hiện báo trước việc kiểm tra, lục soát.

Đối với quản lý phạm nhân trong lao động, học nghề, tiếp xúc người ngoài. Đây là khâu dễ phát sinh đưa vật cấm vào trại do vậy khi tiến hành kiểm sát Kiểm sát viên, Kiểm tra viên cần chú trọng: Kiểm tra đối chiếu danh sách phạm nhân lao động, học nghề ngoài khu giam, chú ý các nhóm phạm nhân: Phạm tội ma túy; có tiền sử sử dụng ma túy; phạm nhân có quan hệ xã hội phức tạp để yêu cầu phân loại chặt chẽ, không bố trí lao động tại vị trí nhạy cảm; quy định tiếp xúc với công nhân, kỹ thuật viên, lái xe,…; việc phân công bố trí cán bộ quản lý; tỉ lệ cán bộ quản lý/phạm nhân; khoảng cách giữa phạm nhân và người ngoài, có hàng rào phân cách; có camera giám sát không; lực lượng cảnh sát bảo vệ có kiểm soát người ra vào,... Quá trình kiểm sát phải lưu ý kiểm sát cơ sở giam giữ trong việc khám người trước khi ra khu sản xuất; kiểm tra người, đồ dùng sau khi kết thúc lao động; kiểm tra xe vận chuyển hàng hóa,…

Khi kiểm sát hoạt động thăm gặp, nhận quà, tiếp nhận đồ gửi Kiểm sát viên, Kiểm tra viên phải xác định là khâu trọng yếu “cửa ngõ” chính trong việc đưa ma túy, đồ vật cấm vào cơ sở giam giữ. Quá trình kiểm sát phải kiểm sát chặt chẽ hồ sơ, thủ tục thăm gặp, sổ đăng ký thăm gặp; danh sách người được phép thăm gặp; quyết định giải quyết thăm gặp, kịp thời phát hiện việc cho thăm gặp không đúng đối tượng hoặc vượt quá số lần quy định. Khi kiểm sát trực tiếp phòng thăm gặp Kiểm sát viên kiểm tra viên lưu ý kiểm tra camera (góc quay, thời gian lưu trữ); cán bộ giám sát; thời gian giám sát; phân loại thăm gặp thường, thăm gặp riêng nhằm kịp thời phát hiện những sơ hở trong tổ chức thăm gặp.

Đối với việc kiểm tra quà, đồ gửi, bưu phẩm, hàng hóaKiểm sát viên, Kiểm tra viên ngoài việc kiểm sát quy trình tiếp nhận, lưu kho, cấp phát, đối tượng, số lượng, trọng lượng quà gửi, phải đặc biệt lưu ý đến quy trình kiểm tra thực phẩm; quy trình bóc tách, soi chiếu; biên bản thu giữ đồ vật cấm; lưu mẫu khi nghi vấn; trách nhiệm của tập thể, cá nhân để xảy ra tình trạng buông lỏng quản lý, kiểm tra mang tính hình thức, không phát hiện kịp thời đồ vật cấm.

Đoàn công tác VKSND tối cao (Vụ 8) trực tiếp kiểm sát, gặp hỏi phạm nhân tại Trại giam Tân Lập, Bộ Công an. (Ảnh minh hoạ)

Kiểm sát việc thu giữ, xử lý đồ vật cấm là chất ma túy

Khi kiểm sát việc thu giữ, xử lý đồ vật cấm là ma túy Kiểm sát viên, Kiểm tra viên kiểm sát chặt chẽ trình tự, thủ tục lập biên bản vi phạm và biên bản tạm giữ đồ vật cấm ghi lời khai người vi phạm và người làm chứng; thời gian, địa điểm, thành phần tham gia; mô tả đúng thực trạng số lượng, trọng lượng, chủng loại, hình dáng, kích thước, màu sắc và các đặc điểm khác của vật cấm nghi là ma túy; niêm phong đồ vật cấm; lưu ý kiểm tra tính hợp pháp về thẩm quyền thu giữ.

Đồng thời, kiểm sát tính khách quan của các biên bản được thiết lập trong quá trình phát hiện, thu giữ; những mâu thuẫn trong lời khai, bản tường trình, báo cáo của người phát hiện vụ việc, người làm chứng, phạm nhân, người vi phạm để đấu tranh làm rõ, đồng thời kiểm sát chặt chẽ việc bảo quản, xuất, nhập vật chứng, kịp thời phát hiện hư hỏng, thất lạc, tráo đổi; thẩm quyền, trình tự thủ tục trưng cầu giám định; việc thông báo vụ việc cho cơ quan điều tra có thẩm quyền; việc chuyển hồ sơ, vật chứng cho cơ quan điều tra khi có dấu hiệu tội phạm.

Kiểm sát việc xử lý phạm nhân vi phạm

Về nội dung này, theo Hướng dẫn: Kiểm sát viên kiểm sát căn cứ, trình tự, thủ tục xử lý kỷ luật phạm nhân có hành vi sử dụng, tàng trữ trái phép chất ma túy; phân biệt rõ hành vi vi phạm nội quy với hành vi có dấu hiệu tội phạm;không để xảy ra tình trạng áp dụng hình thức kỷ luật thay cho việc xử lý hình sự.

Khi kiểm sát việc lập hồ sơ của cơ sở giam giữ, cần lưu ý một số vấn đề sau: Xác định rõ nguồn phát hiện vi phạm (Qua kiểm tra, lục soát buồng giam, khu lao động, khu thăm gặp; qua tố giác của phạm nhân; qua test nhanh ma túy; qua bắt quả tang; trích xuất dữ liệu camera; điện thoại, thư tín,…).

Kiểm sát chặt chẽ việc lập biên bản bắt quả tang, biên bản thu giữ vật chứng; biên bản lấy lời khai của phạm nhân vi phạm; việc lấy lời khai phạm nhân; lời khai của người làm chứng, người chứng kiến,…theo quy định pháp luật nhằmtránh hợp thức hóa hồ sơ; tránh thiếu người chứng kiến hoặc vi phạm quy định niêm phong dẫn đến vô hiệu chứng cứ.

Phải làm rõ tính chất hành vi: Sử dụng trái phép chất ma túy; tàng trữ trái phép chất ma túy; mua bán trái phép chất ma túy; tổ chức sử dụng trái phép chất ma túy để làm cơ sở khi xử lý phạm nhân vi phạm (xử lý kỷ luật hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự); thời hạn trưng cầu giám định; khối lượng ma túy;mục đích sử dụng hay mua bán; các dấu hiệu đồng phạm trong trại,...

Trường hợp có dấu hiệu tội phạm, kiểm sát việc thông báo, chuyển hồ sơ vụ việc đến cơ điều tra có thẩm quyền theođúng quy định của Bộ luật Tố tụng hình sự (BLTTHS). Đồng thời phối hợp để nắm bắtviệc xử lý nguồn tin báo, tố giác tội phạm, nếu đủ dấu hiệu cấu thành tội phạm, Cơ quan điều tra phải ra quyết định khởi tố vụ án hình sự. Trường hợp xử lý kỷ luật, kiểm sát trình tự, thủ tục, thẩm quyền, thời hạn kỷ luật phạm nhân vi phạm nội quy cơ sở giam giữ; xử lý đồ vật cấm; việc áp dụng biện pháp giam riêng, cùm chân; việc bảo đảm quyền khiếu nại của phạm nhân.

Xác định trách nhiệm của cán bộ, chiến sỹ cơ sở giam giữ

Trường hợp phát hiện phạm nhân cất giấu, sử dụng ma túy tại buồng giam, khu lao động, bệnh xá trại giam hoặc buồng bệnh tại bệnh viện, việc xem xét trách nhiệm cán bộ phải làm rõ: Đường thâm nhập của ma túy; khoảng thời gian xảy ra; cán bộ được phân công, nhiệm vụ cụ thể của từng người; trách nhiệm của từng cán bộ; các dấu hiệu thiếu trách nhiệm, không thực hiện đúng nhiệm vụ, công vụ hay bao che, tiếp tay,… và mức độ lỗi cần được làm rõ. Tùy thuộc nơi xảy ra mà có phương pháp kiểm sát phù hợp.

Ví dụ: Tại buồng giam, khi tiến hành kiểm sát cần kiểm sát việc thực hiện nhiệm vụ của của cán bộ, chiến sĩ (quản giáo, trực trại, bảo vệ,..) được phân công trong khoảng thời gian phát hiện vụ việc, trong việc thực hiện chế độ điểm danh, kiểm diện; kiểm tra lục soát định kỳ, đột xuất; kiểm soát người, đồ vật đưa vào khu giam giữ; camera, sổ trực, nhật ký tuần tra có phản ánh bất thường,…

Tại khu lao động, học nghề: Cần xác định số cán bộ được phân công gồm những ai, nhiệm vụ cụ thể của từng người; việc kiểm soát phạm nhân khi ra, vào khu lao động; việc giám sát của cán bộ tại hiện trường có thường xuyên, liên tục; có lục soát trước và sau ca lao động; phạm nhân có tiếp xúc với công nhân kỹ thuật, lái xe, người ngoài không. Nếu phạm nhân lợi dụng sơ hở khi tiếp xúc người ngoài cần làm rõ: Cán bộ đứng ngoài khu vực giám sát, bỏ vị trí hay có dấu hiệu móc nối, để xác định nguyên nhân, mức độ lỗi.

Tại bệnh xá: Xem xét, xác định rõ việc chỉ định nhập bệnh xá có đúng quy trình không; có việc lợi dụng điều trị để tàng trữ, sử dụng ma túy không; cán bộ y tế, quản giáo trực bệnh xá có kiểm tra đồ dùng, người thăm nuôi không. Nếu có việc gửi đồ qua “đường y tế” phải làm rõ trách nhiệm của cán bộ kiểm tra.

Tại buồng bệnh ở bệnh viện: Cần xem xét căn cứ quyết định trích xuất; lực lượng áp giải có đủ theo quy định; biện pháp bảo đảm an toàn (thực hiện còng tay phạm nhân theo quy định, luân phiên canh gác, kiểm tra người thăm bệnh, kiểm soát đồ tiếp tế). Nếu ma túy được đưa từ bên ngoài vào bệnh viện phải xem xét quy trình bàn giao ca trực có đúng quy định không, do cán bộ buông lỏng giám sát hay tiếp tay.