VKSND TP Hà Nội khởi kiện 14 vụ án dân sự công ích về đất đai

Quyết liệt bảo vệ lợi ích công

Mới đây, VKSND TP Hà Nội đã ban hành 14 Quyết định khởi kiện vụ án dân sự công ích đối với các vụ việc có dấu hiệu xâm phạm lợi ích công trong lĩnh vực đất đai tại xã Trung Giã, TP Hà Nội.

Việc khởi kiện không chỉ nhằm xử lý hậu quả của những Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất được cấp không đúng quy định, mà còn hướng tới yêu cầu chấm dứt hành vi xâm phạm lợi ích công, bàn giao, trả lại đất để phục vụ Dự án vùng ảnh hưởng môi trường Khu liên hợp xử lý chất thải Sóc Sơn, qua đó khôi phục trật tự quản lý đất đai, bảo vệ tài sản của Nhà nước và lợi ích chung của cộng đồng. Đây là minh chứng rõ nét cho tinh thần chủ động, trách nhiệm của ngành Kiểm sát Thủ đô trong việc đưa Nghị quyết số 205/2025/QH15 của Quốc hội đi vào cuộc sống.

Các Kiểm sát viên Phòng 9, VKSND TP Hà Nội cùng VKSND khu vực 7 làm việc với lãnh đạo UBND xã Trung Giã.

14 vụ án có nguồn gốc từ những tồn tại kéo dài trong quản lý, sử dụng đất tại khu vực thuộc vùng ảnh hưởng môi trường của Khu liên hợp xử lý chất thải Sóc Sơn.

Theo hồ sơ xác minh, từ năm 1999, các hộ dân có đất nằm trong phạm vi ảnh hưởng môi trường bán kính 500 m đã được hỗ trợ di chuyển chỗ ở, bồi thường tài sản, công trình trên đất và thực hiện việc di dời. Phần đất còn lại được xác định chỉ tiếp tục sử dụng vào mục đích nông nghiệp, trồng cây lâu năm hoặc sản xuất nông, lâm nghiệp.

Tuy nhiên, sau đó một số hộ quay trở lại sinh sống, xây dựng công trình trên đất. Trong giai đoạn từ năm 2013 đến năm 2017, các cơ quan có thẩm quyền tiếp tục cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, trong đó có phần diện tích được xác định là đất ở. Tiếp đó phát sinh các giao dịch tặng cho, chia tách, đăng ký biến động cho các thành viên trong gia đình.

Qua thanh tra, kiểm tra và giải quyết tố cáo, cơ quan có thẩm quyền xác định việc cấp một số Giấy chứng nhận nêu trên không đúng quy định. UBND huyện Sóc Sơn trước đây đã từng ban hành quyết định thu hồi, nhưng đối với các trường hợp đã phát sinh chuyển quyền, việc thu hồi bằng quyết định hành chính được xác định không đúng thẩm quyền; hậu quả pháp lý của việc cấp, tặng cho, chia tách và đăng ký biến động vì vậy không thể được xử lý triệt để chỉ bằng biện pháp hành chính.

Vụ việc không còn đơn thuần là câu chuyện về một tờ giấy chứng nhận hay quyền lợi riêng lẻ của một hộ dân, mà đã trở thành vấn đề liên quan trực tiếp đến trật tự quản lý đất đai, tiến độ giải phóng mặt bằng, việc thực hiện dự án di dân vùng ảnh hưởng môi trường, nguy cơ phát sinh bồi thường, hỗ trợ, tái định cư trùng lặp và lợi ích chung của cộng đồng.

Trong bối cảnh đó, cơ chế khởi kiện dân sự công ích theo Nghị quyết số 205/2025/QH15 đã mở ra một phương thức pháp lý mới để xử lý những khoảng trống mà biện pháp hành chính trước đó chưa thể giải quyết dứt điểm. Khi lợi ích công đang bị xâm phạm hoặc có nguy cơ tiếp tục bị xâm phạm, nhưng chưa có chủ thể đủ điều kiện, khả năng hoặc trách nhiệm thực tế để khởi kiện, Viện kiểm sát được trao quyền chủ động thực hiện việc khởi kiện theo luật định.

Cơ chế này không nhằm thay thế chức năng, nhiệm vụ của các cơ quan quản lý nhà nước, mà tạo thêm một phương thức pháp lý để bảo vệ lợi ích công trong những trường hợp luật định, trên cơ sở tuân thủ đầy đủ các điều kiện, trình tự và thủ tục theo quy định.

Chủ động xác minh, thận trọng trước khi khởi kiện

Đáng chú ý, trong quá trình giải quyết 14 vụ việc, VKSND TP Hà Nội không dừng lại ở việc tiếp nhận hồ sơ do địa phương chuyển lên. Phòng 9, VKSND TP Hà Nội đã phối hợp với VKSND khu vực 7 trực tiếp xuống địa bàn, làm việc với UBND xã Trung Giã và các cơ quan chuyên môn, yêu cầu cung cấp hồ sơ địa chính, hồ sơ cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, tài liệu bồi thường, hỗ trợ, di chuyển, đăng ký biến động và các chứng cứ có liên quan.

Ngày 9/7/2026, đoàn công tác của Viện kiểm sát trực tiếp làm việc với Chủ tịch UBND xã Trung Giã để xác minh nguồn gốc đất, hiện trạng sử dụng, quá trình cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất và những vướng mắc trong việc thực hiện các kết luận của UBND TP Hà Nội.

Ngày 6/8/2026, Viện kiểm sát tiếp tục tổ chức buổi làm việc có sự tham gia của đại diện chính quyền địa phương và đại diện các hộ dân. Các ý kiến của người dân về nguồn gốc đất, quá trình bồi thường, việc cấp Giấy chứng nhận, quan điểm cho rằng mình có quyền sử dụng đất hợp pháp hoặc là người thứ ba ngay tình đều được ghi nhận để kiểm tra, đánh giá.

Việc trực tiếp lắng nghe cả phía cơ quan quản lý và người dân cho thấy sự quyết liệt của cơ quan bảo vệ pháp luật không đồng nghĩa với áp đặt. Ngược lại, vụ án bảo vệ lợi ích công đòi hỏi tính khách quan, đầy đủ của chứng cứ, bảo đảm quyền trình bày và quyền lợi hợp pháp của những người có liên quan phải được đặt ở mức cao.

Các Kiểm sát viên Phòng 9, VKSND TP Hà Nội cùng VKSND khu vực 7 làm việc với UBND xã Trung Giã.

Trước khi thực hiện quyền khởi kiện, VKSND TP Hà Nội đã triển khai đầy đủ các biện pháp tiền tố tụng theo Nghị quyết 205 và Thông tư liên tịch số 09/2025. Đối với từng trường hợp, Viện kiểm sát đã ban hành quyết định yêu cầu chấm dứt hành vi vi phạm, áp dụng biện pháp ngăn chặn, khắc phục hậu quả; yêu cầu giữ nguyên hiện trạng, không tiếp tục chuyển nhượng, tặng cho, thế chấp, góp vốn, cho thuê, đăng ký biến động; không sử dụng Giấy chứng nhận để yêu cầu hưởng các quyền lợi trái với nguồn gốc và tình trạng pháp lý thực tế của đất; đồng thời yêu cầu phối hợp kiểm tra, đo đạc, kiểm kê và bàn giao phần đất thuộc phạm vi Nhà nước quản lý hoặc phải bàn giao để thực hiện dự án.

Tiếp đó, VKSND TP Hà Nội ban hành Kiến nghị khởi kiện số 01/KN-VKS đối với UBND xã Trung Giã. Sau khi nghiên cứu, UBND xã Trung Giã thống nhất với các đánh giá của Viện kiểm sát về nguồn gốc đất, quá trình quản lý, sử dụng đất, việc cấp Giấy chứng nhận và các vi phạm tồn tại kéo dài; đồng thời xác định địa phương gặp nhiều khó khăn về điều kiện pháp lý, cán bộ chuyên trách và khả năng xử lý các quan hệ phát sinh qua nhiều thời kỳ.

UBND xã Trung Giã đã đề nghị VKSND TP Hà Nội trực tiếp khởi kiện các vụ án dân sự công ích nhằm bảo đảm tính nghiêm minh của pháp luật, bảo vệ triệt để lợi ích công và khắc phục dứt điểm các vi phạm pháp luật đất đai tồn đọng tại địa phương.

Trên cơ sở hồ sơ, kết quả xác minh, các quyết định yêu cầu chấm dứt vi phạm, kiến nghị khởi kiện và văn bản phản hồi của UBND xã Trung Giã, ngày 7/8/2026, VKSND TP Hà Nội đã ban hành 14 Quyết định khởi kiện vụ án dân sự công ích, từ số 01 đến số 14/QĐ-VKS. Đây là bước chuyển quan trọng từ giai đoạn phát hiện, xác minh, yêu cầu khắc phục sang sử dụng quyền khởi kiện để đưa các vụ việc ra trước Tòa án, yêu cầu giải quyết bằng phán quyết tư pháp có hiệu lực.

Không để khoảng trống trong bảo vệ lợi ích công

Giá trị nổi bật của 14 vụ án nằm ở chỗ yêu cầu khởi kiện không chỉ dừng lại ở việc hủy Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất.

Trong các quyết định đã được ban hành, VKSND TP Hà Nội xác định trọng tâm là yêu cầu người bị khởi kiện chấm dứt hành vi xâm phạm lợi ích công trong lĩnh vực đất đai, bàn giao, trả lại đất cho UBND xã Trung Giã để thực hiện Dự án đầu tư vùng ảnh hưởng môi trường theo quy hoạch được phê duyệt, đồng thời yêu cầu xử lý Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất đã cấp không đúng quy định.

Yêu cầu khởi kiện cho thấy mục tiêu cuối cùng của tố tụng công ích không phải chỉ là xử lý một văn bản hay một thủ tục hành chính đã phát sinh sai sót, mà là khôi phục trật tự pháp lý đối với đất đai, đưa phần đất thuộc diện phải bàn giao trở lại sự quản lý của Nhà nước, tháo gỡ điểm nghẽn cho dự án công và ngăn ngừa nguy cơ tiếp tục phát sinh giao dịch, đăng ký biến động.

Đó cũng là cách tiếp cận phù hợp với bản chất của Nghị quyết 205: bảo vệ lợi ích công bằng một cơ chế tư pháp có khả năng giải quyết đồng bộ cả hành vi vi phạm, hậu quả pháp lý và trách nhiệm của các chủ thể liên quan.

Việc ban hành 14 Quyết định khởi kiện trong một nhóm vụ việc phức tạp về đất đai cũng cho thấy rõ tinh thần hành động của ngành Kiểm sát Thủ đô. Đó không phải là sự quyết liệt theo nghĩa nóng vội hay chạy theo số lượng. Sự quyết liệt được thể hiện ở việc không né tránh những hồ sơ khó, tồn tại kéo dài qua nhiều năm; trực tiếp xuống cơ sở xác minh; yêu cầu nhiều cơ quan cung cấp tài liệu; làm việc với người dân; áp dụng đầy đủ biện pháp tiền tố tụng; tạo điều kiện để chủ thể có trách nhiệm tự khắc phục; và khi các điều kiện pháp lý đã hội đủ thì kiên quyết sử dụng quyền khởi kiện để đưa vụ việc ra Tòa án.

Ở góc độ quản lý nhà nước, 14 vụ án nêu trên còn tạo ra một yêu cầu tích cực đối với các cơ quan có liên quan trong việc rà soát lại toàn bộ quá trình xác nhận nguồn gốc đất, cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, đăng ký biến động, bồi thường, hỗ trợ và giải phóng mặt bằng.

Một vụ án dân sự công ích vì thế không chỉ nhằm xử lý hậu quả của một hành vi vi phạm cụ thể, mà còn có khả năng góp phần chấn chỉnh một chuỗi hoạt động quản lý, xác lập lại kỷ cương và phòng ngừa những vi phạm tương tự trong tương lai.

Ở góc độ xã hội, 14 vụ án phát đi một thông điệp rõ ràng: lợi ích công không phải là một khái niệm chung chung. Đó là từng mét vuông đất phải được quản lý đúng pháp luật; là từng khoản ngân sách phải được chi đúng đối tượng; là tiến độ của một dự án môi trường; là quyền của cộng đồng được sống trong điều kiện an toàn; và là niềm tin rằng những vi phạm kéo dài vẫn phải được đặt dưới sự kiểm tra của pháp luật.

Quyền và lợi ích hợp pháp của người dân phải được tôn trọng, nhưng đất đai thuộc sở hữu toàn dân, tài sản công và lợi ích của cộng đồng cũng không thể bị bỏ ngỏ.

Theo tinh thần chỉ đạo của lãnh đạo VKSND TP Hà Nội, việc triển khai Nghị quyết 205 phải bảo đảm thực chất, không hình thức, lựa chọn đúng vụ việc, xác minh đến cùng, xử lý đúng trình tự và kiên quyết khởi kiện khi đủ căn cứ. Quyết liệt phải đi cùng khách quan, thận trọng và tôn trọng quyền, lợi ích hợp pháp của người dân. Mục tiêu không phải là khởi kiện để tạo thành tích, mà là sử dụng đúng quyền năng pháp lý được Quốc hội giao để khôi phục trật tự pháp luật, bảo vệ tài sản Nhà nước, lợi ích cộng đồng và củng cố niềm tin vào sự nghiêm minh của pháp luật.

Việc VKSND TP Hà Nội ban hành 14 Quyết định khởi kiện vừa qua không chỉ đơn thuần là 14 hồ sơ tố tụng, mà là minh chứng cho phương thức bảo vệ lợi ích công đang từng bước đi vào thực tiễn; là sự chuyển hóa từ chủ trương của Quốc hội thành những hành động cụ thể của cơ quan Kiểm sát; đồng thời thể hiện bản lĩnh của ngành Kiểm sát Thủ đô trong việc dám nhận diện, dám đối diện và dám sử dụng công cụ pháp luật để xử lý những vấn đề phức tạp, kéo dài.

Từ phát hiện vi phạm đến xác minh, yêu cầu chấm dứt, kiến nghị khởi kiện và trực tiếp khởi kiện, toàn bộ quá trình cho thấy một thông điệp xuyên suốt: không để khoảng trống về chủ thể khởi kiện trở thành khoảng trống trong bảo vệ lợi ích công.

Nghị quyết 205 chỉ thực sự có sức sống khi mỗi quy định được chuyển thành hành động, mỗi quyền năng được sử dụng đúng lúc và mỗi lợi ích công cụ thể được bảo vệ bằng những kết quả có thể nhìn thấy. Với 14 vụ án tại Trung Giã, ngành Kiểm sát Thủ đô đang cho thấy tinh thần đó bằng việc chủ động phát hiện, kiên trì xác minh, thận trọng đánh giá và kiên quyết đưa vụ việc ra Tòa án khi đủ căn cứ.

Thượng tôn pháp luật không chỉ là yêu cầu đối với người dân mà còn là trách nhiệm của mọi cơ quan nhà nước; và trong trách nhiệm ấy, Viện kiểm sát nhân dân đang khẳng định rõ vai trò của mình: bảo vệ pháp luật, bảo vệ lợi ích Nhà nước, lợi ích công cộng và không để bất kỳ lợi ích công chính đáng nào bị bỏ ngỏ.