VKSND Khu vực 2 TP Hồ Chí Minh “tiên phong” khởi kiện để bảo vệ lợi ích công

Kiểm sát viên VKSND Khu vực 2 khảo sát thực địa làm căn cứ khởi kiện.

Đây được xem là một trong những đơn vị đầu tiên trên cả nước thực hiện quyền khởi kiện vụ án dân sự công ích theo Nghị quyết số 205/2025/QH15 của Quốc hội về thí điểm VKSND khởi kiện vụ án dân sự để bảo vệ quyền dân sự của các chủ thể là nhóm dễ bị tổn thương hoặc bảo vệ lợi ích công.

Hai vụ việc được VKSND Khu vực 2 TP Hồ Chí Minh khởi kiện đều liên quan đến hành vi tiếp tục quản lý, sử dụng tài sản công khi không còn căn cứ pháp luật, ảnh hưởng đến hiệu quả quản lý, khai thác tài sản nhà nước và tiềm ẩn nguy cơ thất thoát nguồn lực công.

Từ phát hiện vi phạm đến quyết định sử dụng quyền khởi kiện

Theo các Quyết định khởi kiện, trước khi tiến hành khởi kiện, VKSND Khu vực 2 TP Hồ Chí Minh đã thực hiện đầy đủ quy trình kiểm tra, xác minh, thu thập tài liệu, chứng cứ; đồng thời yêu cầu chấm dứt hành vi vi phạm, kiến nghị cơ quan có thẩm quyền thực hiện các biện pháp khắc phục theo quy định của Nghị quyết số 205/2025/QH15 và Thông tư liên tịch số 09/2025. Tuy nhiên, các vi phạm vẫn tiếp tục diễn ra và chưa được khắc phục triệt để.

Vụ việc thứ nhất liên quan đến Công ty TNHH Thương mại Hòa Bình. Qua xác minh, VKSND Khu vực 2 xác định khu nhà, đất thuộc quyền sở hữu Nhà nước, được giao cho Công ty TNHH MTV Dịch vụ Công ích quận Thủ Đức quản lý, khai thác theo quy định pháp luật. Từ năm 2003, đơn vị quản lý tài sản công và Công ty TNHH Thương mại Hòa Bình ký kết hợp đồng thuê để phục vụ hoạt động sản xuất, kinh doanh. Tuy nhiên, đến ngày 6/7/2020, các bên đã lập biên bản thanh lý hợp đồng và không tiếp tục gia hạn hoặc ký kết hợp đồng mới.

Mặc dù vậy, sau thời điểm hợp đồng chấm dứt, doanh nghiệp vẫn tiếp tục chiếm hữu, quản lý và sử dụng tài sản công mà không có căn cứ pháp lý. Theo VKSND Khu vực 2 TP Hồ Chí Minh, hành vi này đã trực tiếp xâm phạm quyền quản lý tài sản công của Nhà nước, ảnh hưởng đến việc khai thác, sử dụng tài sản công đúng mục đích, đồng thời tiềm ẩn nguy cơ thất thoát nguồn lực công.

Từ đó, VKSND Khu vực 2 TP Hồ Chí Minh đã quyết định khởi kiện vụ án dân sự công ích, đề nghị Tòa án xác định việc tiếp tục quản lý, sử dụng nhà đất của Công ty TNHH Thương mại Hòa Bình kể từ ngày 6/7/2020 là không có căn cứ pháp luật; buộc chấm dứt việc chiếm hữu, quản lý, sử dụng trái pháp luật; giao trả quyền sử dụng đất cho đơn vị quản lý hợp pháp; đồng thời thanh toán tiền sử dụng mặt bằng cho đến thời điểm thực tế hoàn trả tài sản.

Ở vụ việc thứ hai, người bị khởi kiện là ông Tô Quốc Cường. Theo hồ sơ vụ việc, mặt bằng thuộc thửa số 3+2, trước đây thuộc phường Linh Tây, quận Thủ Đức (nay thuộc phường Linh Xuân, TP Hồ Chí Minh) là tài sản công thuộc quyền quản lý của Nhà nước và được giao cho Công ty TNHH MTV Dịch vụ Công ích quận Thủ Đức quản lý, khai thác.

Kết quả kiểm tra, xác minh cho thấy việc tiếp tục quản lý, sử dụng mặt bằng này khi không còn căn cứ pháp luật đã ảnh hưởng đến quyền quản lý hợp pháp của Nhà nước đối với tài sản công, ảnh hưởng đến hiệu quả quản lý, khai thác và sử dụng tài sản công đúng mục đích. Đáng chú ý, Công ty TNHH MTV Dịch vụ Công ích quận Thủ Đức cũng có văn bản đề nghị VKSND Khu vực 2 TP Hồ Chí Minh tiếp tục thực hiện quyền khởi kiện để thu hồi tài sản công.

Từ những tài liệu, chứng cứ thu thập được, VKSND Khu vực 2 TP Hồ Chí Minh đã đề nghị Tòa án xác định việc tiếp tục quản lý, sử dụng mặt bằng sau khi chấm dứt hợp đồng thuê là không có căn cứ pháp luật; buộc chấm dứt hành vi chiếm hữu, quản lý và sử dụng trái pháp luật; đồng thời giao trả mặt bằng cho đơn vị quản lý hợp pháp.

Quyết định khởi kiện của VKSND Khu vực 2 TP Hồ Chí Minh.

Khẳng định vai trò của Viện kiểm sát trong bảo vệ lợi ích công

Điểm đáng chú ý trong cả hai vụ việc là VKSND Khu vực 2 TP Hồ Chí Minh không khởi kiện nhằm bảo vệ quyền, lợi ích của một cá nhân hay tổ chức cụ thể, mà thực hiện quyền khởi kiện với tư cách chủ thể được pháp luật giao nhiệm vụ bảo vệ lợi ích công.

Theo các Quyết định khởi kiện, VKSND Khu vực 2 xác định hành vi tiếp tục quản lý, sử dụng tài sản công khi không còn căn cứ pháp luật đã xâm phạm quyền quản lý hợp pháp của Nhà nước, ảnh hưởng đến hiệu quả quản lý, sử dụng tài sản công và thuộc trường hợp lợi ích công bị xâm hại cần được Viện kiểm sát bảo vệ theo quy định của Nghị quyết số 205/2025/QH15.

Nếu như ở giai đoạn đầu thực hiện Nghị quyết số 205/2025/QH15, nhiều đơn vị trong ngành Kiểm sát tập trung vào công tác kiểm tra, xác minh, ban hành kiến nghị và theo dõi việc khắc phục vi phạm, thì việc liên tiếp ban hành các Quyết định khởi kiện của VKSND Khu vực 2 TP Hồ Chí Minh cho thấy cơ chế bảo vệ lợi ích công đã bước sang một giai đoạn mới. Khi các biện pháp hành chính hoặc kiến nghị không mang lại hiệu quả, Viện kiểm sát có thể trực tiếp sử dụng quyền khởi kiện để yêu cầu Tòa án can thiệp, bảo vệ lợi ích công theo đúng tinh thần của Nghị quyết số 205/2025/QH15.

Không chỉ góp phần bảo vệ tài sản công trong từng vụ việc cụ thể, các Quyết định khởi kiện này còn có ý nghĩa thực tiễn quan trọng trong việc khẳng định vai trò, vị thế của Viện kiểm sát trong cơ chế bảo vệ lợi ích công theo quy định mới của pháp luật. Qua đó, góp phần nâng cao hiệu quả quản lý, sử dụng tài sản công, phòng ngừa nguy cơ thất thoát nguồn lực nhà nước và bảo đảm tính nghiêm minh của pháp luật.

Việc VKSND Khu vực 2 TP Hồ Chí Minh trở thành một trong những đơn vị đầu tiên trên cả nước thực hiện quyền khởi kiện vụ án dân sự công ích theo Nghị quyết số 205/2025/QH15 không chỉ là dấu mốc trong quá trình triển khai Nghị quyết mới của Quốc hội, mà còn mở ra hướng đi thực chất hơn trong công tác bảo vệ lợi ích công, đưa quyền khởi kiện của Viện kiểm sát từ quy định trên giấy vào thực tiễn đời sống pháp lý.