Thanh Hóa: Số lượng, chất lượng kháng nghị phúc thẩm dân sự tăng vượt bậc

Hiệu quả rõ nét từ đổi mới phương thức kiểm sát

Theo tổng hợp của Phòng Kiểm sát việc giải quyết án dân sự (Phòng 9), trong Quý I/2026, Viện kiểm sát nhân dân (VKSND) hai cấp tỉnh Thanh Hóa đã ban hành 35 kháng nghị phúc thẩm, trong đó Viện kiểm sát tỉnh ban hành 21 kháng nghị (gồm 5 kháng nghị ngang cấp, 16 kháng nghị trên cấp), Viện kiểm sát cấp khu vực ban hành 14 kháng nghị. 

Hội nghị triển khai công tác kiểm sát án dân sự, hành chính năm 2025.

Đây là con số khá ấn tượng khi số lượng kháng nghị của 1 quý đã nhiều hơn  tổng số kháng nghị của cả năm 2025, phản ánh hiệu quả thiết thực của việc đổi mới phương thức kiểm sát, đặc biệt là việc tăng cường nghiên cứu chuyên sâu hồ sơ vụ án, nâng cao kỹ năng phát hiện vi phạm và phát huy rõ nét vai trò tham mưu, định hướng nghiệp vụ của Phòng 9 trong toàn hệ thống.

Trong số 35 vụ án Viện kiểm sát kháng nghị, Toà án nhân dân tỉnh đã xét xử phúc thẩm 20 vụ, chấp nhận kháng nghị 20 vụ, đạt tỷ lệ 100% kháng nghị được chấp nhận. Trước tình hình đó, VKSND tỉnh đã biên soạn tài liệu và tổ chức hội nghị rút kinh nghiệm từ các bản án bị kháng nghị.

Kết quả này không chỉ khẳng định tính chính xác, có căn cứ pháp luật vững chắc mà còn cho thấy tính khả thi cao của các quyết định kháng nghị, góp phần bảo đảm việc xét xử đúng pháp luật.

Song song với công tác kháng nghị, Viện kiểm sát hai cấp còn ban hành 27 kiến nghị yêu cầu khắc phục vi phạm và phòng ngừa vi phạm pháp luật trong hoạt động tố tụng dân sự. Toàn bộ 27 kiến nghị đều được Tòa án và các cơ quan hữu quan chấp nhận, tiếp thu, thể hiện sự đồng thuận, phối hợp tích cực giữa các cơ quan tiến hành tố tụng.

Thực tiễn nêu trên cho thấy, chất lượng công tác kiến nghị, kháng nghị ngày càng được nâng cao, góp phần tích cực trong việc bảo đảm các vụ, việc dân sự, hôn nhân và gia đình được giải quyết đúng quy định pháp luật, qua đó bảo vệ hiệu quả quyền và lợi ích hợp pháp của Nhà nước, tổ chức và công dân, đồng thời củng cố niềm tin của Nhân dân đối với hoạt động tư pháp, trong đó có ngành Kiểm sát.

Trước yêu cầu ngày càng cao của công cuộc cải cách tư pháp, tập thể cán bộ, Kiểm sát viên Phòng 9 đã phát huy tinh thần trách nhiệm, tính chủ động và bản lĩnh nghề nghiệp; thực hiện hiệu quả chức năng kiến nghị, kháng nghị, qua đó góp phần giữ vững kỷ cương pháp luật và khẳng định vị trí, vai trò của Viện kiểm sát trong hoạt động xét xử dân sự.

Kinh nghiệm nâng cao hiệu quả công tác kháng nghị

Chia sẻ về những kinh nghiệm thực tiễn góp phần nâng cao hiệu quả công tác kháng nghị phúc thẩm án dân sự, hôn nhân và gia đình, Kiểm sát viên Phạm Thị Hoàn, Trưởng phòng 9 cho biết, thời gian qua lãnh đạo VKSND hai cấp thường xuyên quán triệt, triển khai nghiêm túc các Chỉ thị, Kế hoạch của VKSND tối cao về công tác kiểm sát giải quyết các vụ, việc dân sự, hôn nhân và gia đình; bảo đảm sự chỉ đạo thống nhất, kịp thời, bám sát định hướng công tác kháng nghị.

Đồng chí Phạm Thị Hoàn, Trưởng phòng 9, VKSND tỉnh Thanh Hoá.

Cùng với đó, đơn vị chú trọng tổ chức các hội nghị chuyên đề về kỹ năng phát hiện vi phạm, xây dựng kháng nghị, kiến nghị trong lĩnh vực dân sự; thực hiện nghiêm việc rút kinh nghiệm đối với các bản án, quyết định bị hủy, sửa, nhằm hạn chế tái diễn các vi phạm tương tự. Các buổi sinh hoạt chuyên đề nghiệp vụ, trao đổi án phức tạp, án khó được tăng cường, góp phần nâng cao chất lượng tham mưu kháng nghị.

Một trong những giải pháp trọng tâm là thiết lập cơ chế phối hợp chặt chẽ giữa Viện kiểm sát hai cấp. Trước khi ban hành kháng nghị, VKSND cấp khu vực phải báo cáo xin ý kiến VKSND tỉnh thông qua Phòng 9; ngược lại Phòng 9 có trách nhiệm tổng hợp, tham mưu, đề xuất lãnh đạo Viện phụ trách xem xét, quyết định. Đối với những vụ án sơ thẩm chưa có hiệu lực pháp luật nhưng không còn đủ thời gian kháng nghị phúc thẩm, VKSND khu vực kịp thời báo cáo để VKSND tỉnh xem xét kháng nghị theo thẩm quyền. Trước khi ban hành kháng nghị, các đơn vị đều tổ chức hội ý nhằm thống nhất quan điểm, tránh kháng nghị thiếu căn cứ hoặc không khả thi.

Bên cạnh đó, Phòng 9 tăng cường công tác theo dõi, hướng dẫn, chỉ đạo nghiệp vụ, trả lời thỉnh thị; kịp thời nhận diện vi phạm, thông báo rút kinh nghiệm chung đối với các dạng vi phạm phổ biến trong giải quyết các vụ, việc dân sự.

Việc phối hợp với Tòa án cũng được duy trì thường xuyên và hiệu quả, nhất là trong cung cấp thông tin, hồ sơ vụ án; yêu cầu xác minh, thu thập tài liệu, chứng cứ nhằm bảo đảm việc giải quyết vụ việc khách quan, chính xác. Đồng thời, hai ngành chủ động trao đổi, thống nhất thời gian mở phiên tòa phúc thẩm, bảo đảm sự tham gia đầy đủ của Kiểm sát viên.

Đặc biệt, từ các vụ việc đã phát hiện vi phạm phải kháng nghị, kiến nghị, Phòng 9 đã xây dựng tài liệu hệ thống hóa 5 nhóm vi phạm điển hình của Tòa án, như: xác định thiếu người tham gia tố tụng, đánh giá chứng cứ chưa khách quan, áp dụng pháp luật chưa chính xác. Trên cơ sở đó tổ chức hội nghị rút kinh nghiệm toàn ngành. Việc “nhận diện đúng vi phạm” giúp kiểm sát viên Viện kiểm sát 2 cấp có “cẩm nang” trong công tác kiểm sát giải quyết án dân sự.

Nhấn mạnh về mục tiêu của công tác kháng nghị, Kiểm sát viên Phạm Thị Hoàn khẳng định: “Mục tiêu cao nhất không phải là những con số báo cáo, mà là mỗi bản kháng nghị được chấp nhận chính là một lần công lý được thực thi. Những kết quả đạt được là mục tiêu, đồng thời là động lực để chúng tôi tiếp tục nâng cao bản lĩnh, trình độ chuyên môn, làm việc khách quan, công tâm”.

Bên cạnh kết quả đạt được, thực tiễn cho thấy vẫn còn những hạn chế nhất định. Tỷ lệ án bị hủy, sửa có trách nhiệm của Viện kiểm sát chiếm 5,8%, phản ánh việc một số Kiểm sát viên chưa kịp thời phát hiện vi phạm của Tòa án cấp sơ thẩm, dẫn đến khi xét xử phúc thẩm bản án bị hủy, sửa nhưng Viện kiểm sát không ban hành kháng nghị.

Ngoài ra, tại một số VKSND khu vực, số lượng án dân sự tăng nhanh, gây áp lực lớn đến tiến độ và chất lượng nghiên cứu, tham mưu. Kỹ năng kiểm sát án dân sự của một bộ phận Kiểm sát viên, nhất là những Kiểm sát viên mới điều động, luân chuyển theo mô hình VKSND 3 cấp, còn chưa đồng đều; việc phát hiện vi phạm để kiến nghị, kháng nghị ở một số vụ việc chưa kịp thời, toàn diện. Việc ứng dụng công nghệ thông tin trong nghiệp vụ giữa các đơn vị cũng chưa đồng bộ.

Nguyên nhân kháng nghị phúc thẩm tăng đột biến

Đánh giá về nguyên nhân kháng nghị phúc thẩm tăng đột biến, theo đồng chí Lê Đức Tùng, Phó Viện trưởng VKSND tỉnh Thanh Hoá, về mặt khách quan do số lượng các vụ án dân sự sơ thẩm còn phải giải quyết tính đến thời điểm 01/7/2025 còn nhiều, tính đến ngày 01/7/2025 tổng số vụ, việc dân sự sơ thẩm do VKSND hai cấp tỉnh Thanh Hóa phải giải quyết là 4391 vụ, việc. Vì vậy, lãnh đạo hai ngành Tòa án và Viện kiểm sát tỉnh chỉ đạo đẩy nhanh tiến độ giải quyết các vụ án dân sự, trong đó có nhiều vụ án khó, án tồn đọng, kéo dài; yêu cầu nhanh chóng đưa ra tiếp tục giải quyết dứt điểm các vụ án tạm đình chỉ, dẫn đến số vụ án phải giải quyết trong Quý IV/2025 là rất lớn. Riêng trong Quý IV/2025 đã giải quyết được 2704 vụ, việc, trong đó, xét xử 759 vụ. 

Việc giải quyết số lượng án lớn trong thời gian ngắn dẫn đến việc nhiều vụ án chưa thu thập được đầy đủ tài liệu, chứng cứ làm cơ sở giải quyết vụ án đảm bảo chính xác, khách quan, đúng pháp luật; việc giải quyết nhanh cũng dẫn đến hạn chế về chất lượng. Trước tình hình đó, VKSND hai cấp đã tăng cường công tác kiểm sát bản án, do đó số lượng, chất lượng kháng nghị đều tăng. 

Đồng chí Lê Đức Tùng, Phó Viện trưởng VKSND tỉnh Thanh Hoá.

Về mặt chủ quan đồng chí Lê Đức Tùng cho rằng, do năng lực, trình độ của Thẩm phán, Kiểm sát viên ở cấp khu vực vẫn còn chưa đồng đều, một số chưa đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ trong tình hình mới, dẫn đến việc nghiên cứu hồ sơ, thu thập, đánh giá chứng cứ chưa đầy đủ, toàn diện, dẫn đến vi phạm, thiếu sót trong giải quyết án dân sự. 

Phó Viện trưởng VKSND tỉnh khẳng định: “Lãnh đạo VKSND tỉnh Thanh Hoá luôn quan tâm đến công tác kháng nghị, coi đây là trọng tâm, đột phá; từ đó chỉ đạo phòng nghiệp vụ và VKSND khu vựctăng cường thực hiện quyền kháng nghị theo đúng quy định của Luật tổ chức VKSND, các quy định của pháp luật và các quy chế, quy định của Ngành. Trong Quý II và năm 2026, VKSND tỉnh Thanh Hóa tiếp tục tăng cường lãnh đạo, chỉ đạo thực hiện đồng bộ các giải pháp nhằm hoàn thành và vượt các chỉ tiêu công tác kiểm sát giải quyết các vụ, việc dân sự, hôn nhân và gia đình theo Hệ thống chỉ tiêu nghiệp vụ ban hành kèm theo Quyết định số 139/QĐ-VKSTC ngày 29/4/2020 của Viện trưởng VKSND tối cao. Đồng thời, tiếp tục nâng cao cả số lượng và chất lượng công tác kiến nghị, kháng nghị; nâng cao chất lượng phát biểu của Kiểm sát viên tại các phiên tòa, phiên họp, nhất là đối với các vụ án tranh chấp quyền sử dụng đất; chủ động rà soát và có giải pháp giải quyết hiệu quả các vụ, việc dân sự, hôn nhân và gia đình đang tạm đình chỉ…”