Ngày 26/1, Trung tâm Bảo tồn di tích (BTDT)- Sở Văn hóa, thể thao và du lịch (VHTTDL) tỉnh Khánh Hòa cho biết, cơ quan này vẫn chưa thể triển khai hoạt động tu bổ Di tích Lầu Bảo Đại (còn gọi là Biệt thự Cầu Đá), trên núi Cảnh Long, phường Nam Nha Trang, mặc dù kế hoạch tôn tạo di tích này đã có từ nhiều năm trước.

Nguồn tin cho biết, hiện việc tu bổ di tích không thực hiện được do vướng đường đi chung và hạ tầng kỹ thuật với Dự án Khu nghỉ dưỡng cao cấp Bảo Đại của nhà đầu tư Công ty CP Đầu tư Khánh Hà, vốn cùng nằm đan xen trên cùng một không gian đồi Cảnh Long và đã được cấp thẩm quyền cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất cho chủ đầu tư, vì vậy cũng không thể khai thác di tích, mở cửa cho khách tham quan.

“Sở VHTTDL đã có hồ sơ thuyết minh về kế hoạch tu bổ, tôn tạo di tích nhưng khi chuyển sang Sở Giao thông (nay là Sở Xây dựng) để lấy ý kiến thì vướng, do liên quan vấn đề chồng chéo hạ tầng kỹ thuật, bao gồm lối đi.”, nguồn tin tiết lộ, cho biết, chỉ khi Dự án Khu nghỉ dưỡng cao cấp Bảo Đại hoàn thiện, hạ tầng kỹ thuật tầng tách bạch thì Di tích Lầu Bảo Đại mới có thể phát huy giá trị được.

Theo Trung tâm BTDT Khánh Hòa, hiện cơ quan này vẫn bố trí nhân viên bảo vệ các biệt thự, thực hiện  các hoạt động bảo tồn (trừ mối, loại bỏ thực vật xâm lấn,..).

leftcenterrightdel
 Đồi Cảnh Long, nơi có cụm di tích Lầu Bảo Đại, trở thành đại công trường ngổn ngang trong suốt hơn chục năm qua. Ảnh: NH.

Biệt thự Cầu Đá là cụm 5 biệt thự mang phong cách kiến trúc Pháp, toạ lạc trên mỏm núi Cảnh Long sát biển ở phía Nam Nha Trang.

Các biệt thự được đặt tên theo các loài cây nhiệt đới. Lần lượt từ mỏm núi vào trong là Les Agaves (Xương Rồng), Les Frangipaniers (Bông Sứ), Les Bouguinvilles (Bông Giấy), Les Flamboyants (Phượng Vĩ), Les Badamniers (cây Bàng). Biệt thự tên cây nào được trồng loài cây ấy xung quanh.

Các biệt thự (được xây dựng năm 1923) dùng làm nơi ăn ở cho các nhà nghiên cứu biển khi xây dựng Viện Hải dương học Nha (thành lập năm 1922).

Chủ nhân biệt thự Les Agaves (Xương Rồng) đầu tiên là nhà nghiên cứu biển người Đức, tiến sĩ Krempt- cũng là Giám đốc đầu tiên của Viện Hải dương học Nha Trang.

Từ năm 1940 đến năm 1945, Vua Bảo Đại và Hoàng hậu Nam Phương thường đến nghỉ tại biệt thự Les Agaves khi vi hành phương Nam. Cái tên Lầu Bảo Đại có từ đó.

Từ 1954 đến trước giải phóng 1975, gia đình ông Ngô Đình Diệm là chủ nhân mới của hai ngôi biệt thự Les Agaves và Les Frangipaniers. Chúng được đổi tên thành Nghinh Phong và Vọng Nguyệt.

leftcenterrightdel
 Cùng với quá trình kéo dài của dự án, di tích Lầu Bảo Đại bị đóng cửa nhiều năm qua, không phục vụ du khách thăm quan. Ảnh: NH.

Sau giải phóng 1975, Lầu Bảo Đại được mở cửa đón khách thăm quan.

Năm ngôi biệt thự có kiểu dáng kiến trúc khác nhau nhưng đều hài hoà với không gian và cảnh sắc thiên nhiên, được xây dựng theo nghệ thuật kiến trúc cổ điển Pháp, kết hợp hài hoà với nghệ thuật hoa viên.

Tháng 10/1995, UBND tỉnh Khánh Hòa ban hành quyết định công nhận di tích lịch sử- văn hóa và danh lam thắng cảnh trên địa bàn tỉnh. Trong danh mục 72 di tích, danh thắng được công nhận, có tên Biệt thự Cầu Đá (Lầu Bảo Đại). 

Năm 2001, Sở Văn hóa - Thông tin (nay là Sở VHTTDL) lập hồ sơ đề nghị UBND tỉnh Khánh Hòa trình Bộ Văn hóa - Thông tin công nhận Lầu Bảo Đại là di tích quốc gia.

Tháng 10/2010, tỉnh Khánh Hòa cho phép nhà đầu tư thực hiện dự án Khu nghỉ dưỡng cao cấp Bảo Đại. Cuối tháng 8/2013, UBND tỉnh Khánh Hòa phê duyệt quy hoạch chi tiết tỷ lệ 1/500 Khu nghỉ dưỡng cao cấp Bảo Đại do Công ty Công ty Khánh Hà làm chủ đầu tư.

Dự án được giao đất tháng 12/2014, diện tích 13,64 ha, trong đó có gần 9 ha đất và trên 4,7 ha mặt nước biển. Dự án chính thức khởi công vào tháng 8/2014 và dự kiến hoàn thành đưa vào khai thác cuối năm 2017.

leftcenterrightdel
 Biệt thự Les Agaves (Xương Rồng/ Nghinh Phong) tại quần thể biệt thự Cầu Đá/Lầu Bảo Đại. Ảnh: NH.

Tháng 2/2016, Sở VH,TT&DL tỉnh Khánh Hòa có văn bản đề nghị cần chấp hành đúng Luật Di sản văn hóa đối với di tích này, trong đó nhấn mạnh “Di tích thắng cảnh kiến trúc Lầu Bảo Đại là một công trình kiến trúc nghệ thuật độc đáo, phản ánh một giai đoạn phát triển của lịch sử Việt Nam.

Là một trong số ít di tích mang phong cách kiến trúc đặc trưng những năm đầu của thế kỷ 20 còn được bảo tồn ở Việt Nam cho đến hiện nay. Do đó cần bảo tồn và phát huy giá trị theo quy định của Luật Di sản văn hóa…

Căn cứ những giá trị và hiện trạng của di tích thắng cảnh Biệt thự Cầu Đá, Sở VHTTDL đề nghị bảo tồn giữ nguyên hiện trạng màu sắc, kiến trúc và kết cấu không gian nội thất bên trong của 5 biệt thự hiện hữu… để phục vụ khách tham quan, phát huy giá trị di tích theo quy định của Luật Di sản văn hóa.

Việc giao lại các biệt thự của di tích để quản lý, khai thác theo luật Di sản văn hóa, thay vì cải tạo làm du lịch dịch vụ, nhận được sự đồng tình của người dân địa phương.

Đầu tháng 2/2023, Văn phòng UBND tỉnh Khánh Hòa cho biết, địa phương đang làm thủ tục tiếp nhận lại 5 biệt thự tại di tích Lầu Bảo Đại, từ Công ty CP Đầu tư Khánh Hà.

leftcenterrightdel
 HĐND tỉnh Khánh Hòa giám sát tại dự án Khu biệt thự cao cấp Bảo Đại tháng 9/2018. 

Theo nguồn tin, trước đó vào cuối năm 2022, Công ty Khánh Hà đã có nghị quyết “chuyển giao quyền sở hữu” 5 biệt thự, vốn là phần góp vốn của Tổng công ty Khánh Việt (KHATOCO)  trong công ty cổ phần, cho địa phương quản lý.

Sau khi có văn bản chuyển giao của Công ty Khánh Hà, UBND tỉnh Khánh Hòa đã chỉ đạo Sở Văn hóa thể thao tiến hành các thủ tục tiếp nhận, xây dựng phương án tu bổ, quản lý, khai thác, phát huy giá trị.

Trở lại vấn đề vướng mắc trong việc tu bổ, tôn tạo di tích, tháng 3/2025, lãnh đạo UBND tỉnh Khánh Hòa - giao Sở Nông nghiệp và Môi trường chủ trì, phối hợp với các sở, ngành liên quan làm việc với Công ty Khánh Hà thống nhất phương án quản lý, sử dụng và xử lý đối với phần diện tích hạ tầng giao thông, hạ tầng kỹ thuật phục vụ hoạt động của 5 căn biệt thự đã được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất trong tổng thể dự án. Tuy nhiên, như thông tin từ Trung tâm BTDT, vướng mắc này cho đến nay vẫn chưa được giải quyết.

Liên quan đến di tích này, trong hai đợt giám sát vào tháng 9/2018 và tháng 3/2019, đoàn công tác HĐND tỉnh Khánh Hòa đã thị sát thực địa công trường và hai lần khuyến nghị Công ty CP Đầu tư Khánh Hòa sớm mở cửa di tích để du khách tham quan, tránh tình trạng đóng cửa di tích vô thời hạn.

Sau đó, chủ đầu tư đã vây lại khu vực thi công, trồng cây, sửa sang cảnh quan quanh các ngôi biệt thự, mở cửa di tích được một thời gian, tuy nhiên, sau đó đóng cửa trở lại cho đến nay.

N.H