Nan giải bài toán tạo “màu thời gian” trong việc tu bổ Hoàng thành Huế

Nhiều đoạn tường thành xuống cấp nghiêm trọng

Bao quanh khu vực trung tâm Đại Nội, tường Hoàng thành Huế có chu vi gần 2,5km, là hạng mục quan trọng trong không gian kiến trúc hoàng cung và từng giữ vai trò phòng thủ dưới triều Nguyễn. Đây là vòng thành thứ hai nằm bên trong Kinh thành Huế, được khởi dựng năm 1804 dưới thời vua Gia Long nhằm bảo vệ khu vực cung điện, miếu thờ và không gian sinh hoạt của hoàng gia.

Theo tư liệu lịch sử, Hoàng thành có chu vi khoảng 2.456m, tường xây bằng gạch, phủ vữa truyền thống từ vôi kết hợp nhiều vật liệu khác; phần giữa độn đất sét và đặt trên nền cát cố định. Bao quanh tường thành là hồ Ngoại Kim Thủy. Hệ thống hào nước này vừa phục vụ mục đích phòng thủ, vừa góp phần tạo cảnh quan và điều hòa không gian kiến trúc khu vực trung tâm Hoàng cung Huế.

Một đoạn tường Hoàng thành Huế.

Qua hơn 2 thế kỷ tồn tại, nhiều đoạn tường bị ảnh hưởng nghiêm trọng bởi thời gian, thời tiết và thiên tai. Thân tường xuất hiện nhiều vết nứt, xô lệch, mất gạch, trong khi nhiều vị trí mũ tường đã hư hỏng. Hệ thống kè đá hồ Ngoại Kim Thủy cũng xuất hiện tình trạng sụt lún, mất đá và mất liên kết. Một số đoạn lan can bị cong vênh, biến dạng, ảnh hưởng đến cảnh quan và sự an toàn của công trình.

Ban Quản lý dự án Di tích Cố đô Huế cho biết, mũ tường là bộ phận xuống cấp nặng nhất, có vị trí đã mất khoảng 50%. Một số đoạn thân tường cũng bị nứt và mất gạch cục bộ. Nguyên nhân xuống cấp chủ yếu được xác định do tác động kéo dài của thời gian, biến đổi khí hậu, thời tiết khắc nghiệt, sự xâm thực của cây cỏ, rêu mốc cùng những đặc điểm trong cấu tạo ban đầu của công trình.

Dự án “Bảo quản, tu bổ, phục hồi tường Hoàng thành và kè đá hồ Ngoại Kim Thủy xung quanh Đại Nội” có tổng mức đầu tư dự kiến khoảng 80 tỉ đồng, triển khai trong giai đoạn 2026 - 2029. Dự án hướng đến xử lý đồng bộ tình trạng xuống cấp của hệ thống tường thành, kè đá; bảo tồn tối đa các yếu tố gốc và từng bước hoàn thiện diện mạo kiến trúc khu vực trung tâm Quần thể di tích Cố đô Huế.

Theo kế hoạch, khoảng 2.400m tường Hoàng thành cùng 5.700m hệ thống kè đá và lan can hồ Ngoại Kim Thủy sẽ được tu bổ, phục hồi bằng các vật liệu và giải pháp kỹ thuật phù hợp. Các hạng mục chính gồm gia cố móng, phục hồi thân tường bằng gạch vồ, đá ong và vữa tam hợp; tu bổ khuyết đài, lan can, móng kè cùng hệ thống cống đá của hồ Ngoại Kim Thủy.

Ông Hoàng Việt Trung - Giám đốc Trung tâm Bảo tồn Di tích Cố đô Huế cho biết, dự án nhằm phục hồi những giá trị tiêu biểu của Hoàng thành, nâng cao hiệu quả bảo tồn và phát huy giá trị di tích.

Nan giải bài toán tạo “màu thời gian”

Việc trùng tu tường Hoàng thành Huế khiến nhiều người băn khoăn về nguy cơ làm mới di sản. Trong đó, vấn đề được đặc biệt quan tâm là màu sắc sau tu bổ có thể khác biệt với vẻ rêu phong vốn có.

Đoạn tường Hoàng thành có các vị trí xuống cấp phải chống đỡ bằng khung thép. Ảnh: Huengaynay.vn.

Tháng 5, đoạn tường dài 21m ở phía Đông Hoàng thành, giáp đường Đặng Thái Thân, được hoàn thành tu bổ sau khi bị sập do ảnh hưởng của đợt mưa lũ xảy ra trong năm 2025.

Quá trình tu bổ đã tận dụng lại khoảng 50% gạch vồ cũ. Phần nền móng được gia cố bằng một lớp bê tông nhằm tăng khả năng chịu lực, bảo đảm an toàn và sự ổn định lâu dài cho công trình. Lớp “áo” bên ngoài được trát bằng vữa tam hợp gồm vôi, xi măng và cát với tỉ lệ bằng nhau. Tuy nhiên, sau khi hoàn thành, màu sắc của đoạn tường mới tạo ra nhiều ý kiến khác nhau.

Một số ý kiến cho rằng đoạn tường vừa tu bổ có màu sắc khá mới, tạo cảm giác khác biệt và chưa hài hòa với vẻ rêu phong, cổ kính cùng “màu thời gian” trên những đoạn tường Hoàng thành còn lại. Theo các chuyên gia, tường Hoàng thành Huế vốn có màu vàng. Trải qua thời gian, phần lớn lớp vữa tô bên ngoài đã bong tróc, phủ rêu mốc, dần tạo nên diện mạo cổ kính và quen thuộc hiện nay.

Tuy nhiên, khi tu bổ, lớp vữa bên ngoài vẫn phải được phục hồi nhằm hạn chế tác động của thời tiết đến kết cấu công trình, đồng thời bảo đảm sự phù hợp với diện mạo nguyên bản khi Hoàng thành mới được xây dựng.

Ông Nguyễn Phước Hải Trung - Phó Giám đốc Trung tâm Bảo tồn Di tích Cố đô Huế khẳng định, việc tu bổ khẩn cấp đoạn tường bị sập gặp nhiều khó khăn trong quá trình tạo “màu thời gian”. Theo ông Trung, rất khó làm cho màu sắc của đoạn tường vừa tu bổ ngay lập tức tương đồng với những đoạn tường đã trải qua hàng trăm năm chịu tác động của thời tiết, môi trường và quá trình phong hóa tự nhiên.

Ông Trần Thanh Bình - Thành viên Hội đồng khoa học Trung tâm Bảo tồn Di tích Cố đô Huế cũng cho rằng, việc tái tạo “màu thời gian” cho một đoạn tường mới tu bổ là bài toán rất khó. “Một chiếc áo chúng ta mặc đã 10 năm, nay rách một miếng thì làm sao tìm được tấm vải đồng màu, hài hòa với chiếc áo cũ ấy?”, ông Bình ví von về sự chênh lệch màu sắc sau tu bổ.

Một đoạn tường Hoàng thành bị đổ sập.

Theo ông Bình, không thể dùng các biện pháp tạo mưa, nắng hay cọ xát để ép bức tường nhanh chóng trở nên cũ. Nếu sử dụng màu bôi trát thì hiệu quả cũng khó duy trì lâu dài.

Màu sắc tạo ra bằng phương pháp can thiệp nhân tạo dễ trở nên thiếu chân thực và nhanh chóng biến đổi. Vì vậy, giữa phần tường mới tu bổ và những đoạn tường cũ chắc chắn vẫn tồn tại khác biệt nhất định. Vấn đề đặt ra là phải lựa chọn giải pháp kỹ thuật, vật liệu và màu sắc phù hợp để mức độ khác biệt được thu hẹp, tạo sự chuyển tiếp nhẹ nhàng, hài hòa với tổng thể kiến trúc Hoàng thành Huế.

Ông Nguyễn Phước Hải Trung - Phó Giám đốc Trung tâm Bảo tồn Di tích Cố đô Huế cho biết, việc tu bổ đoạn tường dài 21m vừa qua mang tính chất thí điểm, tạo cơ sở tiếp tục nghiên cứu và lựa chọn giải pháp phù hợp khi triển khai tu bổ toàn bộ hệ thống tường Hoàng thành.