Ngày 30/6, UBND tỉnh Lâm Đồng có văn bản gửi các sở, ngành, địa phương liên quan, về việc tăng cường công tác quản lý, bảo vệ và phát triển CVĐC UNESCO Đắk Nông.

Văn bản nhấn mạnh, nhằm đảm bảo tốt công tác quản lý nhà nước đối với các di sản trong vùng CVĐC; đồng thời, khắc phục những hạn chế theo khuyến nghị của UNESCO tại kỳ tái thẩm định năm 2023 và phục vụ công tác tái thẩm định năm 2027, UBND tỉnh yêu cầu Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch (VHTTDL) chủ trì, phối hợp với các sở, ngành, đơn vị, địa phương liên quan tham mưu UBND tỉnh thực hiện chức năng quản lý nhà nước đối với CVĐC; kiểm tra đánh giá tất cả hiện trạng 41 điểm di sản và đề xuất UBND tỉnh giải pháp bảo vệ và phát huy giá trị để phục vụ tốt công tác tái thẩm định vào tháng 7/2027 theo quy định của mạng lưới CVĐC UNESCO;

Chủ trì, hướng dẫn, kiểm tra việc quản lý, bảo vệ và phát huy giá trị di sản CVĐC theo quy định của pháp luật và phù hợp với các tiêu chí của mạng lưới CVĐC UNESCO; Đẩy mạnh công tác tuyên truyền, giới thiệu về giá trị, ý nghĩa của CVĐC nhằm nâng cao ý thức, trách nhiệm của các cấp, các ngành, nhân dân và khách du lịch nghiêm túc thực hiện các quy định của Nhà nước về bảo vệ và phát huy giá trị di sản CVĐC.

Đối với các sở, ngành, đơn vị liên quan, căn cứ chức năng nhiệm vụ thực hiện tốt các nội dung theo Quyết định số 2176/QĐ-UBND ngày 3/6 của UBND tỉnh về việc ban hành Quy chế quản lý, bảo vệ và phát triển CVĐC. 

UBND các xã, phường trong vùng CVĐC nghiêm túc thực hiện công tác bàn giao cơ sở vật chất, tài sản tại các điểm trong vùng CVĐC (theo Công văn số 4311/UBND-KGVX ngày 23/6/2025 của UBND tỉnh Đắk Nông trước sáp nhập). Xây dựng phương án quản lý, tổ chức các hoạt động bảo vệ và phát huy các cơ sở vật chất, tài sản trong vùng CVĐC đảm bảo hiệu quả, tránh lãng phí. Phối hợp với các sở, ngành, đơn vị liên quan trong việc quản lý, xây dựng và phát triển CVĐC;

 Xây dựng kế hoạch, lộ trình, kinh phí và các phương án triển khai thực hiện phục vụ công tác tái thẩm định CVĐC vào tháng 7/2027; đồng thời, thường xuyên kiểm tra việc chấp hành pháp luật về quản lý, bảo vệ di sản; xử lý hoặc kiến nghị xử lý các hành vi vi phạm theo quy định của pháp luật;

Trực tiếp quản lý, bảo vệ và phát huy các điểm di sản, điểm tham quan và các hoạt động trong vùng CVĐC trên địa bàn theo quy định của pháp luật và hướng dẫn chuyên môn của các cơ quan chức năng; chỉ đạo các đơn vị, tổ chức liên quan thực hiện các biện pháp bảo vệ di sản địa chất, di sản văn hóa và cảnh quan thiên nhiên. Đồng thời, tập trung khắc phục các hạn chế hiện nay đối với các điểm di sản trong vùng CVĐC;

Triển khai các hoạt động tuyên truyền, giáo dục nhằm nâng cao nhận thức cộng đồng về giá trị di sản địa chất, di sản văn hóa và đa dạng sinh học của CVĐC bằng nhiều hình thức phù hợp; Phối hợp với các cơ quan liên quan quản lý hoạt động du lịch, dịch vụ tại các điểm di sản; bảo đảm an ninh trật tự, an toàn cho du khách và vệ sinh môi trường. Đồng thời, khuyến khích và tạo điều kiện cho các tổ chức, cá nhân đầu tư, tổ chức các hoạt động du lịch, dịch vụ trong vùng CVĐC theo quy định của pháp luật.

leftcenterrightdel
 CVĐC Đắk Nông có tổng diện tích khoảng 4.760 km2, bao gồm toàn bộ ranh giới hành chính của 6 huyện, thị thuộc tỉnh Đắk Nông cũ. Ảnh: CVĐCTC Đắk Nông.

Chỉ đạo trên được đưa ra sau khi Sở VHTTDL Lâm Đồng có báo cáo về kết quả khảo sát, đánh giá hiện trạng đợt 2 (diễn ra từ ngày 8-12/6) tại 41 điểm thuộc 3 tuyến di sản của CVĐC Đắk Nông, trong đó đã chỉ ra nhiều bất cập đáng quan ngại.

Cụ thể, sau khi thực hiện chính quyền địa phương 2 cấp, công tác quản lý, tổ chức các hoạt động bảo tồn và phát huy giá trị di sản; đặc biệt là việc vận hành các tuyến, điểm trong vùng CVĐC còn gặp nhiều khó khăn, vướng mắc. Phần lớn các xã, phường trong vùng CVĐC chưa quan tâm triển khai thực hiện công tác bàn giao và tiếp nhận cơ sở vật chất, tài sản; công tác quản lý, bảo vệ di sản; xây dựng kế hoạch, phương án vận hành và tổ chức hoạt động phát huy các di sản tại địa phương.

Bên cạnh đó, nhiều công trình, hạng mục đã hoàn thành hoặc đang trong quá trình đầu tư nhưng chưa xác định rõ đơn vị quản lý trực tiếp; chưa xây dựng phương án vận hành, khai thác sau đầu tư; chưa bố trí nguồn lực cho công tác bảo trì, bảo dưỡng và vệ sinh môi trường. Do đó, khi phát sinh hư hỏng, xuống cấp hoặc các vấn đề liên quan đến cảnh quan, môi trường thì chưa xác định được đầu mối chịu trách nhiệm xử lý.

Một số công trình đầu tư trong vùng CVĐC đã hoàn thiện phần xây dựng kiến trúc, cảnh quan cơ bản nhưng chưa được đầu tư đồng bộ trang thiết bị, không gian và nội dung trưng bày, thuyết minh phục vụ nhân dân và khách du lịch tham quan, trải nghiệm. Bên cạnh đó, một số công trình chưa hoàn thành đầy đủ các hạng mục theo thiết kế, chưa được bàn giao hoặc chưa xác định rõ đơn vị chịu trách nhiệm quản lý, vận hành và khai thác sau đầu tư, dẫn đến hiệu quả sử dụng còn hạn chế và tiềm ẩn nguy cơ xuống cấp, lãng phí nguồn lực đã đầu tư.

Tại Núi lửa Nâm Kar đã xuất hiện tình trạng xâm hại di sản và sử dụng đất chưa phù hợp; Trung tâm thông tin Đắk Song phát sinh các hoạt động dịch vụ ăn uống, vui chơi giải trí có nguy cơ ảnh hưởng đến cảnh quan và mục tiêu sử dụng công trình.

Một số điểm đối tác do doanh nghiệp, tổ chức, cá nhân trực tiếp quản lý và vận hành đang gặp khó khăn trong hoạt động sản xuất, kinh doanh và khai thác du lịch dẫn đến làm gián đoạn chuỗi dịch vụ gắn với tuyến du lịch trong vùng CVĐC.

Hiện trạng hạ tầng nhận diện, cảnh quan và môi trường, bao gồm hệ thống Pano tuyên truyền, quảng bá CVĐC hầu như không còn. Hệ thống biển chỉ dẫn, bảng thông tin và bảng thuyết minh tại nhiều điểm di sản còn tồn tại nhiều hạn chế về nội dung, hình thức và chất lượng kỹ thuật nên chưa đáp ứng yêu cầu về nhận diện thương hiệu CVĐC.

Cảnh quan, môi trường tại nhiều điểm di sản chưa được chỉnh trang thường xuyên. Tại nhiều điểm di sản còn tồn tại tình trạng rác thải sinh hoạt, rác thải tự phát gây ảnh hưởng đến mỹ quan, môi trường và trải nghiệm của khách du lịch.

leftcenterrightdel
  Khám phá hang động tại CVĐC Đắk Nông. Ảnh: CVĐCTC Đắk Nông.

Nhiều điểm di sản chưa chính quyền địa phương quan tâm công tác tuyên truyền và duy tu, bảo dưỡng, chỉnh trang định kỳ nên có dấu hiệu xuống cấp hoặc bị bỏ hoang.

Công tác bảo tồn, bảo vệ di sản của các địa phương trong vùng CVĐC còn nhiều khó khăn, hạn chế, do đó nhiều điểm di sản đang bị tác động từ các hoạt động xâm hại, lấn chiếm, sử dụng đất và khai thác tài nguyên chưa phù hợp. Tại điểm Núi lửa Nâm Kar (điểm số 7 – xã Quảng Phú) xuất hiện tình trạng lấn chiếm đất, xây dựng công trình và khai thác vật liệu xây dựng trong khu vực vùng lõi, vùng đệm của di sản.

Tại Núi lửa Băng Mo (điểm số 15 – xã Cư Jut) việc sử dụng phương tiện cơ giới trên tuyến đường lên điểm di sản đã gây xói mòn bề mặt và tiềm ẩn nguy cơ ảnh hưởng đến cấu trúc địa hình của di sản nếu không được có phương án kiểm soát kịp thời.

Ngoài ra, một số giá trị địa chất đặc trưng tại điểm Các pha phun trào bazan (điểm số 19 – xã Đăk Mil) đã bị tác động bởi các quá trình ngoại sinh, làm giảm khả năng nhận diện và giá trị địa chất.

Đối với di sản văn hóa phi vật thể Điểm Làng nghề đan lát M'Nông (điểm số 3 – Phường Bắc Gia Nghĩa) hiện không còn duy trì nghề truyền thống đã ảnh hưởng đến việc phát huy các giá trị văn hóa cộng đồng gắn với CVĐCTC UNESCO.

Trong khi đó việc khai thác các giá trị địa chất, thiên nhiên, văn hóa phục vụ phát triển du lịch tại nhiều điểm di sản chưa được các địa phương quan tâm đầu tư nên phát huy chưa tương xứng với tiềm năng. Các hoạt động trưng bày, tổ chức các hoạt động trải nghiệm và giáo dục cộng đồng còn hạn chế; nhiều công trình đã đầu tư cơ bản nhưng chưa có phương án, nội dung, kế hoạch phục vụ khách tham quan.

Việc liên kết giữa bảo tồn di sản với phát triển du lịch cộng đồng, du lịch trải nghiệm và hệ thống đối tác chưa chặt chẽ. Một số sản phẩm du lịch đã bị gián đoạn do các điểm đối tác ngừng hoạt động hoặc thay đổi phương thức sản xuất, kinh doanh.

Về tổ chức bộ máy và nguồn nhân lực quản lý CVĐC, báo cáo cho biết, sau khi thực hiện sắp xếp đơn vị hành chính và tổ chức bộ máy, công tác quản lý CVĐC đang gặp một số khó khăn về nhân sự và tổ chức hoạt động.

Đội ngũ cán bộ trực tiếp tham gia quản lý, triển khai các hoạt động bảo tồn và phát huy giá trị CVĐC thiếu về số lượng, hạn chế về chuyên môn, kinh nghiệm; đặc biệt là nhân sự có chuyên môn về địa chất, di sản, du lịch, truyền thông, ngoại ngữ và hợp tác quốc tế còn hạn chế.

Đề cập việc đáp ứng các khuyến nghị của UNESCO sau kỳ tái thẩm định năm 2023 (gồm 7 nhóm nội dung: (1) Nghiên cứu, bảo tồn và diễn giải di sản địa chất; (2) Tăng cường hệ thống nhận diện, quảng bá hình ảnh Công viên địa chất; (3) Hoàn thiện cơ sở hạ tầng; (4) Phát triển du lịch địa chất; (5) Củng cố tổ chức bộ máy và nguồn nhân lực; (6) Phát triển mạng lưới đối tác; (7) Tăng cường tham gia các hoạt động của mạng lưới CVĐC khu vực và toàn cầu, báo cáo cho biết, qua khảo sát, đánh giá hiện trạng cho thấy, CVĐC mới đáp ứng được 1/7 nhóm khuyến nghị về nghiên cứu, khảo sát di sản địa chất.

Sáu nhóm khuyến nghị còn lại chưa đáp ứng hoặc đáp ứng ở mức độ còn hạn chế. Đặc biệt, các nội dung liên quan đến cơ sở hạ tầng, hệ thống nhận diện, phát triển du lịch địa chất, nguồn nhân lực, mạng lưới đối tác và hội nhập quốc tế còn nhiều tồn tại, cần tập trung nguồn lực và giải pháp khắc phục trong giai đoạn 2026–2027 để chuẩn bị cho kỳ tái thẩm định CVĐC trong năm 2027.

NH