Một bạn đọc ở Quảng Ninh đặt câu hỏi: Con tôi là P.M.C (sinh ngày 16/3/2006), năm 2024, cháu bị Tòa án tuyên phạt 9 tháng tù cho hưởng án treo, thời gian thử thách 18 tháng về tội “Trộm cắp tài sản”. Khi đó cháu chưa đủ 18 tuổi. Hiện nay, trong thời gian thử thách, cháu lại bị khởi tố về hành vi phạm tội mới. Gia đình tôi được biết theo Luật Tư pháp người chưa thành niên năm 2024, người từ đủ 16 tuổi đến dưới 18 tuổi phạm tội ít nghiêm trọng được coi là không có án tích. Vậy con tôi có phải chấp hành lại 9 tháng tù của bản án trước hay chỉ bị xử lý về tội mới?
    |
 |
| Đồng chí Nguyễn Quốc An - Viện trưởng VKSND khu vực 2, tỉnh Quảng Ninh. |
Trao đổi về tình huống này, Kiểm sát viên Nguyễn Quốc An – Viện trưởng VKSND khu vực 2, tỉnh Quảng Ninh cho biết, điều gia đình đang băn khoăn nằm ở chỗ dễ đọc rời quy định về án tích khỏi nghĩa vụ chấp hành bản án. Luật Tư pháp người chưa thành niên năm 2024 đúng là có thiết kế cơ chế có lợi, nhấn mạnh giáo dục – phục hồi – tái hòa nhập, trong đó khoản 1 Điều 127 nêu các trường hợp người chưa thành niên bị kết án được coi là không có án tích. Tuy nhiên, “coi là không có án tích” không thể hiểu như việc “xóa sạch” mọi hệ quả ngay khi có bản án, mà chỉ là hệ quả pháp lý gắn với điều kiện người bị kết án đã thực hiện xong nghĩa vụ theo bản án. Khi người được hưởng án treo còn đang trong thời gian thử thách, nghĩa vụ chấp hành bản án chưa hoàn tất; vì vậy, điều kiện để phát sinh hệ quả “coi là không có án tích” chưa được đáp ứng.
Từ cách hiểu đó, với trường hợp P.M.C phạm tội mới trong thời gian thử thách án treo, cần đặt Luật Tư pháp người chưa thành niên trong mối quan hệ thống nhất với Bộ luật Hình sự: người hưởng án treo mà phạm tội mới thì bị xem là vi phạm nghiêm trọng nghĩa vụ trong thời gian thử thách, và khi xét xử vụ án mới, Tòa án sẽ buộc chấp hành hình phạt của bản án trước, đồng thời tổng hợp hình phạt theo quy định về tổng hợp hình phạt của nhiều bản án. Việc áp dụng được đặt trên cơ sở Điều 122 Luật Tư pháp người chưa thành niên năm 2024, kết hợp khoản 5 Điều 65 và Điều 70 Bộ luật Hình sự.
Theo Kiểm sát viên Nguyễn Quốc An, cách áp dụng này không đi ngược tinh thần nhân đạo, mà nhằm giữ đúng cán cân của tư pháp vị thành niên: trao cơ hội để sửa sai, nhưng cơ hội đó phải đi kèm trách nhiệm. Nếu chỉ dựa vào cụm từ “coi là không có án tích” để loại trừ việc tổng hợp hình phạt trong khi người phạm tội chưa hoàn thành thời gian thử thách, sẽ dễ làm nhẹ hóa ý nghĩa của án treo, tạo tâm lý coi thường nghĩa vụ tuân thủ, về lâu dài ảnh hưởng hiệu quả giáo dục và phòng ngừa. Thực tế hiện nay, do một số quy định của Luật còn mới, chưa có hướng dẫn thật cụ thể, nên mới phát sinh nhiều cách hiểu khác nhau; vì vậy, hướng tiếp cận an toàn và thống nhất là bám hệ thống pháp luật, gắn quyền lợi “được coi là không có án tích” với điều kiện chấp hành xong bản án và thử thách.