Bước sang năm 2026, vùng đất Cố đô đang chuyển mình mạnh mẽ, dồn lực khơi dậy dòng chảy di sản để hiện thực hóa giấc mơ lớn trở thành Đô thị Di sản Thiên niên kỷ đầu tiên của Việt Nam.
Không chỉ là "điểm đến trong ngày"
Chúng tôi trở lại Tràng An vào một ngày đầu năm 2026. Khác với vẻ tĩnh lặng thường thấy của những năm trước, không khí tại bến thuyền trung tâm rộn ràng hơn bao giờ hết. Những đoàn khách quốc tế với đủ mọi quốc tịch, từ những nhóm nhỏ gia đình châu Âu đến các đoàn khách MICE (du lịch hội nghị) quy mô lớn từ Ấn Độ, Hàn Quốc, đang nối đuôi nhau xuống thuyền.
Theo số liệu chính thống từ Sở Du lịch tỉnh Ninh Bình, năm 2025, tỉnh này đón tổng lượt khách đạt gần 19,42 triệu lượt, tăng 26,7% so với năm 2024. Nhưng con số gây "choáng ngợp" nhất chính là doanh thu 21.278 tỷ đồng, tăng trưởng tới gần 37%.
    |
 |
| Khung cảnh non nước hữu tình tại Tam Cốc – Bích Động, thu hút nhiều du khách ghé thăm, trải nghiệm. |
Ông Lê Trung Trực (một người dân sống tại cố đô Hoa Lư) nhấp chén trà xanh, nhìn về phía dãy núi đá vôi trùng điệp nói: "Trước đây, người ta đến Ninh Bình chỉ để đi chùa hay ngắm cảnh. Nhưng năm 2025 đã thay đổi tất cả, du khách giờ đây ở lại lâu hơn, họ chi tiêu nhiều hơn. Họ không chỉ ngắm núi, họ muốn nghe chuyện về vua Đinh, vua Lê, muốn hiểu tại sao những khối đá vôi này lại được UNESCO vinh danh là Di sản kép."
Số liệu thống kê đã chứng minh nhận định của ông Trực là đúng khi số ngày lưu trú của khách du lịch đạt trên 4,84 triệu ngày, tăng hơn 23%. Điều này đồng nghĩa với việc Ninh Bình đã thoát khỏi cái mác "điểm đến trong ngày" để trở thành một trung tâm nghỉ dưỡng thực thụ.
Bên khung thêu đặt dưới mái hiên nhà cổ tại làng Văn Lâm, Nghệ nhân Vũ Thị Tuệ (người đã dành cả đời mình để gìn giữ từng mũi kim, sợi chỉ) vừa tỉ mẩn hướng dẫn một du khách người Pháp cách đâm kim tạo hình đóa sen, vừa bộc bạch: "Năm qua là năm tôi bận rộn nhất nhưng cũng hạnh phúc nhất. Khách quốc tế họ lạ lắm, họ có thể ngồi hàng giờ chỉ để xem mình rút chỉ, thêu ren. Tôi bảo họ, mỗi bức thêu không chỉ là hoa lá, mà là cả tâm tình của người phụ nữ vùng di sản. Khi du khách tự tay hoàn thiện được một góc khăn, họ nâng niu lắm. Chính những 'món quà ký ức' ấy đã kéo họ ở lại với Ninh Bình lâu hơn, sâu hơn thay vì chỉ cưỡi ngựa xem hoa."
Sự chân thành của những nghệ nhân như bà Vũ Thị Tuệ chính là lời giải cho việc tại sao khách quốc tế đến Ninh Bình đạt hơn 2,2 triệu lượt trong năm 2025. Họ không chỉ chi trả cho vé tham quan, mà sẵn sàng "chi đậm" cho những sản phẩm thủ công tinh xảo và các tour trải nghiệm văn hóa bản địa.
Lộ trình chuyên nghiệp hóa kinh tế di sản
Trong dòng chảy thành công rực rỡ của năm 2025, có một yếu tố mang tính quyết định, được ví như "chìa khóa" mở ra cánh cửa cho sự bứt phá của du lịch Ninh Bình, đó chính là Nghị quyết số 44/2025/NQ-HĐND về "Quy định một số chính sách hỗ trợ phát triển du lịch trên địa bàn tỉnh Ninh Bình giai đoạn 2025-2030". Đây là một bước đi chiến lược, tạo hành lang pháp lý thông thoáng và nguồn lực mạnh mẽ để thu hút đầu tư, nâng cao chất lượng dịch vụ và đa dạng hóa sản phẩm du lịch địa phương.
|
 |
| Khách quốc tế vô cùng thích thú khi được tận mắt chứng kiến các nghệ nhân thuê ren tại làng nghề thuê ren Văn Lâm. |
Điểm đột phá nhất của Nghị quyết 44 nằm ở tư duy lấy con người và bản sắc bản địa làm trung tâm. Cụ thể, tỉnh tập trung hỗ trợ mạnh mẽ cho mô hình du lịch cộng đồng và homestay. Các hộ dân đầu tư xây dựng mới homestay có quy mô từ 10 khách trở lên được hỗ trợ tới 100 triệu đồng, và hỗ trợ tối đa 50 triệu đồng cho việc nâng cấp, cải tạo cơ sở hiện có. Đây chính là động lực quan trọng giúp người dân tại các vùng trọng điểm như Tràng An, Tam Cốc, Vân Long mạnh dạn chuyên nghiệp hóa không gian lưu trú nhưng vẫn giữ được "hồn cốt" Cố đô.
Không dừng lại ở hạ tầng, chính sách này dành sự quan tâm đặc biệt đến việc bảo tồn sức sống của các làng nghề truyền thống. Tỉnh hỗ trợ tới 90% chi phí đào tạo thiết kế mẫu mã sản phẩm, giúp các sản phẩm thêu ren Văn Lâm, gốm Bồ Bát, chiếu cói Kim Sơn trở nên tinh tế, hấp dẫn hơn, biến mỗi làng nghề thành một "bảo tàng sống" thu hút du khách chi tiêu và trải nghiệm sâu.
Bài toán nguồn nhân lực cũng được giải quyết bằng những con số cụ thể, ngân sách Nhà nước hỗ trợ 90% chi phí tập huấn nghiệp vụ và ngoại ngữ cho các đơn vị kinh doanh. Đặc biệt, người dân địa phương tham gia khóa đào tạo nghề du lịch từ 3 tháng trở lên được hỗ trợ trực tiếp 5.000.000 đồng/người. Chính sách này đang tạo nên một thế hệ "đại sứ du lịch" bản địa chuyên nghiệp, am hiểu văn hóa và giỏi giao tiếp quốc tế.
Đồng thời, cơ chế mới còn mở ra cơ hội vươn tầm thế giới khi hỗ trợ 50% chi phí (tối đa 100 triệu đồng) cho doanh nghiệp tham gia xúc tiến tại các thị trường quốc tế ngoài châu Á và hỗ trợ tới 200 triệu đồng cho các sản phẩm du lịch mới ứng dụng công nghệ hiện đại. Những chính sách toàn diện này chính là bệ phóng vững chắc để Ninh Bình tự tin thực hiện khát vọng trở thành Đô thị Di sản Thiên niên kỷ trong giai đoạn 2025-2030.
Khát vọng xây dựng Đô thị Di sản Thiên niên kỷ
Theo ông Bùi Văn Mạnh, Giám đốc Sở Du lịch Ninh Bình, việc hợp nhất ba tỉnh Ninh Bình, Hà Nam, Nam Định đang mở ra những cơ hội để tái định vị du lịch Ninh Bình với quy mô và tầm vóc mới, khai phá những tiềm năng chưa được tận dụng, tạo đột phá cho sự phát triển liên vùng. Ninh Binh hội tụ đầy đủ điều kiện “thiên thời - địa lợi - nhân hoà” để phát triển du lịch thành ngành kinh tế mũi nhọn có năng lực cạnh tranh quốc tế, trở thành trung tâm du lịch văn hoá - sinh thái - tôn giáo hàng đầu khu vực Đông Nam Á.
Năm 2026 là năm bản lề để xây dựng hệ giá trị cho "Đô thị Di sản Thiên niên kỷ". Đây là mô hình đô thị mà ở đó, di sản là cốt lõi, là động lực để phát triển kinh tế xanh.
Những mục tiêu chiến lược trong năm 2026 là chuyển đổi số toàn diện, không chỉ dừng lại ở việc đặt vé trực tuyến, Ninh Bình hướng tới hệ sinh thái du lịch thông minh. Du khách có thể sử dụng công nghệ thực tế ảo tăng cường (AR) để nhìn lại kinh đô Hoa Lư vàng son ngay tại các phế tích khảo cổ.
Mở rộng không gian di sản, phát triển mạnh mẽ các vùng vệ tinh xung quanh Tràng An như khu vực biển Kim Sơn, vùng núi Nho Quan với các sản phẩm du lịch nông nghiệp, du lịch chữa lành (Wellness tourism).
Đồng thời, đẩy mạnh các show diễn thực cảnh tầm cỡ quốc tế, biến Ninh Bình thành một "phim trường" khổng lồ của điện ảnh thế giới (tiếp nối thành công từ sau Kong: Skull Island).
Mục tiêu đến năm 2035, Ninh Bình sẽ trở thành thành phố trực thuộc Trung ương. Trong đó, du lịch chiếm tỷ trọng chi phối trong cơ cấu kinh tế, đóng vai trò là "máy kéo" đưa toàn bộ các ngành dịch vụ, thương mại, giao thông và thủ công mỹ nghệ cùng đi lên.
Khát vọng trở thành Đô thị Di sản Thiên niên kỷ đang hiện hữu trong từng mạch đập của vùng đất Cố đô. Với những nền tảng vững chắc từ năm 2025, Ninh Bình năm 2026 đang tự tin vươn mình, khẳng định vị thế một điểm đến toàn cầu, nơi quá khứ hoàng kim được bảo tồn bởi bàn tay của tương lai bền vững.