Chương trình Doanh nghiệp ưu tiên: Từ tạo thuận lợi đến đối tác Hải quan - doanh nghiệp

Theo ông Trần Đức Hùng, Phó Cục trưởng Cục Hải quan, Chương trình DNƯT khẳng định uy tín, năng lực tuân thủ pháp luật của quý doanh nghiệp. Ảnh: Cục HQ

74 doanh nghiệp ưu tiên được công nhận

Được triển khai từ năm 2011 và chính thức được luật hóa tại Luật Hải quan năm 2014, Chương trình Doanh nghiệp ưu tiên (DNƯT) là một trong những bước chuyển quan trọng trong phương thức quản lý hải quan hiện đại: tạo thuận lợi nhiều hơn cho doanh nghiệp có mức độ tuân thủ cao, đồng thời tập trung nguồn lực quản lý vào các lĩnh vực, đối tượng có rủi ro cao hơn.

Từ 9 DNƯT trong năm đầu triển khai, đến nay Việt Nam đã có 74 DNƯT, hoạt động trong nhiều lĩnh vực xuất nhập khẩu chủ lực như điện tử, công nghệ cao, sản xuất công nghiệp, dệt may, nông nghiệp và thủy sản. Trong đó, 10 DNƯT đồng thời là doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực sản xuất công nghệ cao/bán dẫn. 

Theo Cục Hải quan, việc công nhận DNƯT thể hiện sự ghi nhận của cơ quan Hải quan đối với các doanh nghiệp đáp ứng các điều kiện, tiêu chí của Chương trình DNƯT.

Mặc dù số lượng chỉ chiếm tỉ lệ rất nhỏ trong cộng đồng doanh nghiệp xuất nhập khẩu, nhóm DNƯT đóng góp bình quân khoảng 1/3 tổng kim ngạch xuất nhập khẩu cả nước. Giai đoạn 2022 - 2025, kim ngạch xuất nhập khẩu của các DNƯT liên tục đạt trên 230 tỉ USD/năm, tương đương khoảng 28 - 34% tổng kim ngạch cả nước. Riêng năm 2025 đạt khoảng 256,63 tỉ USD; 6 tháng đầu năm 2026 đạt khoảng 164,52 tỉ USD, tương đương khoảng 30% kim ngạch xuất nhập khẩu cả nước.

Phát biểu tại buổi lễ, ông Trần Đức Hùng, Phó Cục trưởng Cục Hải quan cho biết, Chương trình DNƯT không chỉ khẳng định uy tín, năng lực tuân thủ pháp luật của quý doanh nghiệp mà còn là minh chứng cho sự nỗ lực chuyển mình mạnh mẽ của Hải quan Việt Nam trong việc hiện thực hóa các chủ trương lớn của Đảng và Nhà nước, hiện thực hóa các Nghị quyết của Bộ Chính trị như: Nghị quyết số 57, 66, 68, 10-NQ/TW.

Nhìn lại hành trình 15 năm qua, kể từ những ngày đầu triển khai thí điểm vào năm 2011, Chương trình DNƯT đã khẳng định vị thế là một bước cải cách mang tính đột phá, thay đổi căn bản phương thức quản lý hải quan từ truyền thống sang hiện đại. Từ một vài doanh nghiệp ban đầu, đến nay, cộng đồng doanh nghiệp ưu tiên đã lớn mạnh vượt bậc, đóng góp phần lớn vào tổng kim ngạch xuất nhập khẩu của cả nước, trở thành những “mắt xích” vững chắc trong chuỗi cung ứng toàn cầu. Dấu mốc 15 năm triển khai Chương trình DNƯT đã mở ra một giai đoạn hợp tác chiến lược mới cao hơn, chặt chẽ hơn. Thời gian tới, ngành Hải quan cam kết tiếp tục tạo dựng một môi trường kinh doanh minh bạch, an toàn, ổn định và dễ thực thi để mọi loại hình doanh nghiệp cùng phát triển bền vững.

Trao quyết định công nhận doanh nghiệp ưu tiên. Ảnh: Cục HQ

Tạo thuận lợi nhưng không giảm yêu cầu tuân thủ

Doanh nghiệp được công nhận DNƯT được hưởng nhiều biện pháp tạo thuận lợi về thủ tục hải quan, kiểm tra, quản lý thuế, kiểm tra sau thông quan và các thuận lợi theo các Thỏa thuận công nhận lẫn nhau về doanh nghiệp ưu tiên (MRA), qua đó góp phần giảm thời gian, chi phí và tăng tính chủ động trong hoạt động sản xuất, kinh doanh.

Song song với tạo thuận lợi, yêu cầu đối với DNƯT ngày càng được nâng cao, doanh nghiệp phải duy trì mức độ tuân thủ pháp luật hải quan, có hệ thống kiểm soát nội bộ  hiệu quả và các điều kiện áp dụng chế độ ưu tiên trong suốt quá trình hoạt động đồng thời hợp tác với cơ quan hải quan trong công tác kiểm tra, giám sát và quản lý rủi ro…

Năm 2025, khuôn khổ pháp lý về DNƯT tiếp tục được hoàn thiện với Luật số 90/2025/QH15, Nghị định số 167/2025/NĐ-CP, Thông tư số 121/2025/TT-BTC và các quy định hướng dẫn. Trong đó, yêu cầu về kiểm soát nội bộ, an ninh chuỗi cung ứng và trách nhiệm duy trì tuân thủ được nâng cao, đồng thời mở rộng cơ chế tạo thuận lợi đối với doanh nghiệp công nghệ cao và một số lĩnh vực công nghệ chiến lược.

Công tác quản lý, giám sát sau công nhận cũng được tăng cường. Riêng năm 2025, cơ quan Hải quan đã tạm đình chỉ chế độ ưu tiên đối với 4 doanh nghiệp và đình chỉ/chấm dứt chế độ ưu tiên đối với 3 doanh nghiệp. Điều này thể hiện rõ quan điểm: chế độ ưu tiên không phải là một đặc quyền vô thời hạn; doanh nghiệp chỉ tiếp tục được hưởng ưu tiên khi duy trì thực chất các điều kiện và chuẩn mực tuân thủ.

Cùng với hoàn thiện Chương trình trong nước, Hải quan Việt Nam đang tích cực mở rộng hợp tác quốc tế thông qua các Thỏa thuận công nhận lẫn nhau về doanh nghiệp ưu tiên (MRA). MRA góp phần mở rộng các biện pháp tạo thuận lợi cho DNƯT Việt Nam khi tham gia chuỗi cung ứng quốc tế.

Đến nay, Việt Nam đã ký 2 MRA với ASEAN và Hàn Quốc; hoàn thành triển khai MRA ASEAN giai đoạn 1 từ ngày 31/3/2026 và giai đoạn 2 từ ngày 30/6/2026; đồng thời tiếp tục triển khai MRA Việt Nam - Hàn Quốc và nghiên cứu hợp tác theo hướng song phương, đa phương với Trung Quốc và các đối tác khác.

Trong giai đoạn tới, Hải quan Việt Nam định hướng phát triển Chương trình DNƯT theo chiều sâu, gắn tạo thuận lợi với quản lý tuân thủ, quản lý rủi ro, chuyển đổi số và an ninh chuỗi cung ứng; tạo điều kiện cho doanh nghiệp công nghệ cao, doanh nghiệp quản trị và tuân thủ tốt tham gia Chương trình; đồng thời mở rộng công nhận lẫn nhau với các đối tác quốc tế, được áp dụng các cơ chế thuận lợi như giảm tỷ lệ kiểm tra, ưu tiên thông quan, rút ngắn thời gian xử lý, từ đó giúp doanh nghiệp tiết kiệm chi phí, tăng khả năng cạnh tranh trên thị trường quốc tế.

Sau 15 năm, giá trị của Chương trình DNƯT không chỉ nằm ở số lượng doanh nghiệp được công nhận, mà còn ở việc Chương trình đã góp phần xây dựng mối quan hệ đối tác ngày càng chặt chẽ, tin cậy giữa cơ quan Hải quan và cộng đồng doanh nghiệp. Hải quan tạo thuận lợi trên cơ sở sự tuân thủ và doanh nghiệp đáp lại bằng trách nhiệm, minh bạch và khả năng tự kiểm soát. Đây là nền tảng quan trọng để hai bên cùng nâng cao hiệu quản quản lý, thúc đẩy hoạt động xuất nhập khẩu và xây dựng môi trường thương mại thuận lợi, minh bạch.